Featured

First blog post

This is the post excerpt.

Advertisements

This is your very first post. Click the Edit link to modify or delete it, or start a new post. If you like, use this post to tell readers why you started this blog and what you plan to do with it.

post

ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ

ସନାତନୀ ସମୟ ଚକ୍ର କଳ୍ପ, ମନ୍ୱାନ୍ତରର ଜଟିଳ ଗାଣିତିକ ହିସାବକୁ ସ୍ଥୁଳ ଭାବରେ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି। ଅତି ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପଢି ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ।

ଅନନ୍ତ କାଳରୁ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନେକ ଶ୍ରୁତିର ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି  ଚତୁର୍ବେଦ, ଉପନିଷଦର ସଂକଳନ କଲାପରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ଗୀତାର ରଚୟିତା କୃଷ୍ଣ ଦୈପାୟନ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ; ଉପନିଷଦରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିଷଦ ଭାବେ ସାରା ପୃଥୀବିରେ ବ୍ୟାପ୍ତକାର ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ଙ୍କୁ; ଭଗବତ ଗୀତାକୁ ବୈଷ୍ଣବୀୟ ତତ୍ତ୍ୱଦାରକ ରୂପେ ସିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅନେକ ଲିପିବଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ତାକୁ ଲିପିରେ ଗୀତା ରହସ୍ୟର ନାମ ଦେଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମୂହରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିଥିବା ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ସହିତ ଦିନେ ଟୁଇଟରରେ ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସଦାନନ୍ଦ ଓ ସନତ କୁମାର ଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ଲେଖା ଖୋଜୁ ଖୋଜୁ ମୁଁ ଏହି ଈଶ୍ୱରୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ପଢି ଆବିଭୂତ ହୋଇ ମୋ ମନରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହର ମୋଚନ ଅବସରରେ ଏହି ଲେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ମାତ୍ର କରିଛି।

ଚାରି ସନାତନୀ (ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ)

The Ancient Four (Chaturbyuha)

ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ବେ ଚତ୍ବାରୋ ମନବସ୍ତଥା |
ମଦ୍ଭାବା ମାନସା ଜାତା ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ || (ଭଗବତ ଗୀତା ୧୦.୬)

ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଟୀକାକାର ଓ ଭାଷ୍ୟକାର ଲୋକମାନ୍ୟ ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧରତିଳକ
ତାଙ୍କ ଗୀତା ରହସ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକର ଅର୍ଥରେ କହିଛନ୍ତିଯେ,
ସାତ ଜଣ ଋଷି, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଚାରି ଜଣ ଓ ମନୁ ଯାହାଙ୍କ ଠାରୁ ଏହିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି, ମୋର ହିଁ ମାନସ ଭାବ-ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଟନ୍ତି।

ଏହିଶ୍ଳୋକଟିରେ ଦିଆ ଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦମାନ ଯେତେ ସହଜ ଭଳି ଜଣା ପଡୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଟୀକାକାର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଜ୍ଞାସମ୍ପନ୍ନ ପୂର୍ବ ଓ ଏହି ପୌରାଣିକ ଚାରି ପୁରୁଷ ମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଟୀକାକାର ମାନଙ୍କମଧ୍ୟରେ ମତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଏହାର ଭାବାର୍ଥରେ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଅବଧାରଣାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭକୁ ନେଇ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି।

ସପ୍ତମହର୍ଷି

ସପ୍ତ ମହର୍ଷି ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ଗୋଟିଏ କଳ୍ପରେ ରହିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱାନ୍ତର (୧) ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନୁ, ଆରାଧ୍ୟ ଓ ସପ୍ତର୍ଷି ରହିଛନ୍ତି (୨)। ସମସ୍ତ ଚଉଦ ମନ୍ୱାନ୍ତର ପାଇଁ ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ, ଚଉଦ ଗୋଟି ସପ୍ତ ଋଷି। ତାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂବ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରଥମ ସାତୋଟି ମନୁ ହେଲେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂବ, ସ୍ୱରୋଚିସ, ଔତମୀ, ତମସ, ରୈବତ, ଚାକ୍ଷୁସ ଓ ବୈବସ୍ୱତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱାନ୍ତର ଚାଲିଛି। ଏହା ପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣୀ ଶ୍ରେଣୀର ସାତଟି ମନ୍ୱାନ୍ତର ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ଦକ୍ଷ-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ବ୍ରହ୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ଧର୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ରୁଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ଦେବ-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣୀ (୩)।

ପୂର୍ବ ଶବ୍ଦର ସଜ୍ଞାକୁ ସପ୍ତ ମହର୍ଷିଙ୍କ ବିଶେଷଣାର୍ଥେ ଚଳନ୍ତି ମନ୍ୱାନ୍ତରର ପୂର୍ବ ମନ୍ୱାନ୍ତର ଚାକ୍ଷୁସରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଥିବା ଭୃଗୁ, ନଭ, ବିବସ୍ୱାନ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଅତିନାମା ଓ ସହିଷ୍ଣୁ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ପ୍ରଜୁଯ୍ୟ ହୋଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଯେହେତୁଗୀତା ଏହି ମନ୍ୱାନ୍ତରରେ ଲେଖା ଯାଇଛି, ତେଣୁ ପୂର୍ବକୁ ବିଗତ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ସହ ଯୋଡା ଯାଇ ଅର୍ଥକରା ଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସଜ୍ଞା ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ୱାନ୍ତରର ସପ୍ତ ଋଷି ହିଁ ହେବେ।ଯେହେତୁ ନାରାୟଣୀୟ ଅଥବା ଭଗବତ୍‌ ଧର୍ମ ଦର୍ଶନର ଏହା ଏକ ପରମ୍ପରା (୪), ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ମରିଚୀ (୫), ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲଃ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ (୬) ଏହି ସଂପ୍ରତି ମନ୍ୱାନ୍ତର (ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ) ପାଇଁ ସପ୍ତର୍ଷି ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।ପରେ ଆଉ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ମିଶେଇ ମନୁ ସ୍ମୃତିରେ ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ଦଶଗୋଟି ମାନସ-ପୁତ୍ର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନାକରା ଯାଇଛି। ସେମାନେ ହେଲେ ଭୃଗୁ ଓ ଦକ୍ଷ (୭), ନାରଦ (୮)।

ତେଣୁ ପୂର୍ବ, ବିଶେଷଣ ରୂପେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହ ଲାଗି ପାରିବ ନାହିଁ।

ପୂର୍ବର ଚାରି

ବର୍ତ୍ତମାନ ପୂର୍ବକୁ ଚାରିର ବିଶେଷଣ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା।

କିଛିଜଣ ଟୀକା ଦିଅନ୍ତି, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ ଓ ସନତ କୁମାର ଏହି ପୂର୍ବର ଚାରି ଅଟନ୍ତି (୯), ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯେଉଁ ଆଜନ୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ମାନସପୁତ୍ରମାନେ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ମନା କରିଦେଇଥିବା ହେତୁ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଉଠିଥିଲେ (୧୦)। ତାହାହେଲେ ଏହି ଆପ୍ତବାକ୍ୟଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ’  କେମିତି ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୋଇ ପାରିବ? ନାରାୟଣୀୟ ଅଥବା ଭଗବତ୍‌ ଧର୍ମ ଦର୍ଶନରେ ଚାରି ମହର୍ଷିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଯୋଡା ଯାଇଥିବା ସନ, କପିଳ, ସନତସୁଜାତା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ମାନସ ପୁତ୍ର ଓ ଆଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି (୧୧)।

ତାହାହେଲେ କିଏ ଏହି ପୂର୍ବର ଚାରି ?

ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ ତାଙ୍କ ମତ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ ଯେ ଭଗବତ୍‌ ଗୀତା ରେ କେବଳ ଭଗବତ୍‌ ଧର୍ମଦର୍ଶନ କୁ ଗ୍ରହଣ କରା ଯାଇଛି। ଭଗବତ୍‌ ଅବଧାରଣାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିଲେ ଏକତ୍ରିତ ରୂପେ ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହଃ ରୂପେ ନାମିତ ଚାରୋଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଯଥାକ୍ରମେ ବାସୁଦେବ (ଆତ୍ମନ), ସଙ୍କର୍ଷଣ (ଜୀବ), ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ (ମନ), ଓ ଅନ୍ନିରୁଦ୍ଧ (ଅହଂକାର, ମୁଁକାର) ଅଟନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶେଷ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅନ୍ନିରୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥାତ୍‌ ବ୍ରହ୍ମଦେବ, ଙ୍କ ଠାରୁ ମରିଚି ଇତ୍ୟାଦି ମାନସ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି (୧୨)। ଯେତେବେଳେ କି ଭଗବତ୍‌ ଧର୍ମଦର୍ଶନର କିଛି ଅନୁଗାମୀ ଏହି ଚାରି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରସ୍ପର ଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନୁଗାମୀ ଏହି ଚାରି ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ତିନୋଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ହିଁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏକବ୍ୟୁହପନ୍ଥୀ, ଅର୍ଥାତ୍‌ ଏହି ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଏକ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍ପତ୍ତିର ବିଚାର (୧୩), ଭଗବତ୍‌ ଗୀତାକୁ ଏହି ଅବମାନ୍ୟତା ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଗୀତାରେ (୧୪) ଏହି ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ଯେ ଏକ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭାବ-ଅବସ୍ଥା, ସେ ବିଷୟରେ କୁହା ଯାଇଛି।

ଉପରୋକ୍ତଆଲୋଚନାରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଇ ପାରିବା ଯେ, ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ କୁହା ଯାଇଥିବା 
ସପ୍ତର୍ଷି ମାନେ ହେଲେ ମରିଚୀ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲଃ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସଓ ବଶିଷ୍ଠ ତଥା 
ପୂର୍ବ, ଏହି ଚାରି ସହ ଯୋଡା ଯାଇ ପାଇବ ଓ ସେ ଚାରି ହେଲେବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ,ଅନ୍ନିରୁଦ୍ଧ।
ଏହି ପୂର୍ବ ଚାରି ସମସ୍ତ ମନ୍ୱାନ୍ତର ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ। (୧୫) 
କିନ୍ତୁ, ଭୃଗୁ, ନଭ, ବିବସ୍ୱାନ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଅତିନାମାଓ ସହିଷ୍ଣୁ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱାନ୍ତରର ସପ୍ତ ଋଷି ନୁହଁନ୍ତି।
କିମ୍ବା ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ ଓ ସନତକୁମାର ଏହି ପୂର୍ବଚାରି ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। 

ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନର ଏହି ଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଯେ ସନାତନ ଧର୍ମସଂସ୍କୃତିରମୂଳ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଯେ ବାସୁଦେବମୟ, ବ୍ରହ୍ମମୟ, ଏକଥା ବୁଝେଇବାକୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ (ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ) ଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହିଥିଲେ – ହଁ। ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁଦେଖିଛି। ତୋତେ ଯେମିତି ଦେଖୁଛି। ବ୍ରହ୍ମମୟ ଏ ଜଗତ। 
ଏବଂ ସେହି ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ।ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା।

The Cosmos and The Self Everything in nature rises from somefine seed-forms, becomes grosser and grosser, exists for a certain time, andagain goes back to the original fine form. (ପ୍ରକୃତି ରେବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଆତ୍ମନର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ବି କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଞ୍ଜି ଭଳି ହୋଇଥାଏ ଯେଉଁଥିରୁ ବୃଦ୍ଧି ହିଁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ତଥା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁଉପସ୍ଥିତ ରହି ପୁଣି ମୂଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କୁ ଫେରି ଯାଇଥାନ୍ତି।)
 

Swami Vivekananda.


ଟିପ୍ପଣୀ

(୧) ଗୀତା ରହସ୍ୟ (ଇଂ) ପୃଷ୍ଠା – ୨୬୪ ମନୁ ସଂହିତା ୧.୬୬.୭୩, ଭ,ଗୀ ୮.୧୭ ତଥା ମହାଭରତ ଶାଂ ୨୩୧ ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କାଳ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଆମର ଉତ୍ତରାୟଣ ଦେବତାଙ୍କଦିନ ଓ ଆମର ଦକ୍ଷିଣାୟନ ତାଙ୍କର ରାତି ଅଟେ। କାରଣ ସ୍ମୃତିଗ୍ରନ୍ଥ ତଥା ଜ୍ୟୋତିର୍ଶାସ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧାନ୍ତସୂର୍ଯ୍ୟସଂହିତା ୧.୧୩,୧୨.୩୫,୬୭ ଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନେ ମେରୁପର୍ବତ ଅର୍ଥାତ ଉତ୍ତରୀ ଧ୍ରୁବାଞ୍ଚଳରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଦୁଇ ଆୟଣଯୁକ୍ତ ଆମର ଏକ ବର୍ଷ ସେମାନଙ୍କରଏକ ଦିନ୍/ରାତ୍ରି ଅଟେ। ଏବଂ ଆମର ୩୬୦ ବର୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ୩୬୦ବର୍ଷ ରୂପେ ହୁଏ। ଚାରିଯୁଗର କାଳ ଗଣନାଏହି ପ୍ରକାର ଅଟେ। କୃତ(ସତ୍ୟ) – ୪୦୦୦ବର୍ଷ, କ୍ରେତା(ତ୍ରେତୟା) – ୩୦୦୦ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପର –୨୦୦୦ବର୍ଷ, କଳି – ୧୦୦୦ବର୍ଷ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ ପରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକର ସମ୍ଧିସ୍ଥଳରେ କିଛି ବର୍ଷର କ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ। କୃତର ଆଗ ପଛରେ ୪୦୦ବର୍ଷ,କ୍ରେତାର ଆଗପଛରେ ୩୦୦ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପର ଆଗ ପଛରେ ୨୦୦ବର୍ଷ, କଳିର ଆଗ ପଛରେ ୧୦୦ ବର୍ଷ ବିତି ଯାଇଥାଏ।ସବୁ ସନ୍ଧିକାଳ ମିଶି ୨୦୦୦ ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଗବର୍ଷ କାହାର ଅଟେ? ଦେବତାଙ୍କର ଅଥବାମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ? ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ ପରିହିତ କରି ପୁରାଣ ମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏହା ଦେବତାଙ୍କର ଅଟେ। ଦେବତାଙ୍କରଗୋଟିଏ ଯୁଗ ୧୨୦୦୦ ବର୍ଷ, ଅର୍ଥାତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଏକ ମହାଯୁଗ ! ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଏହି ୭୧ ଗୋଟି ମହାଯୁଗରେଗୋଟିଏ ମନ୍ୱାନ୍ତର ହୁଏ। ଏମିତି ୧୪ ଟି ମନ୍ୱାନ୍ତର ଅଛି। ଏହି ମନ୍ୱାନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧିକାଳ ଅଛି।ଏହି ସନ୍ଧିକାଳ ସବୁ ମିଶି ଦେବତାଙ୍କର ୧୦୦୦ ଯୁଗ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ରାତ୍ର ହୁଏ (ମନୁ ୧.୬୯.୭୩ ଓ ୭୬, ମହଭାରତ ଶାଂ ୨୩୧.୧୮-୩୧)ଏହି ଗଣନା ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମନୁଷ୍ୟର ୧୨୦୦୦x ୩୬୦x୭୧x୧୪=୪,୨୯,୪୦,୮୦୦୦୦ (୪,୩୨,୦୦,୦୦୦୦୦) ବର୍ଷରେ ଗୌଟିଏ କଳ୍ପହୋଇଥାଏ। ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ରାତ୍ରି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୟସ ୧୦୦ ବର୍ଷ ବୋଲି ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ (୧.୩ ) ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ମହାପ୍ରଳୟ ହେବାପାଇଁ ୪,୩୨,୦୦,୦୦୦୦୦ ଗୁଣନ ୨ ଗୁଣନ ୩୬୦ ଗୁଣନ୧୦୦।

ଶକାବ୍ଦ ୧୮୨୧ ସୁଦ୍ଧା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୟସର ୫୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ପରେ ୫୧ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭ ଦିନର ଶ୍ୱେତାବାରାହୋ ନାମ୍ନୀ କଳ୍ପର ଚଉଦ ମନ୍ୱାନ୍ତରରୁ ଛଅଟି ସରିଯାଇ ସପ୍ତମ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱାନ୍ତରର ୭୧ ମହାଯୁଗରୁ ୨୭ ମହାଯୁଗ ବିତି ଯାଇ ୨୮ ମହାଯୁଗର କଳିଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଚରଣ ଅର୍ଥାତ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଚାଲିବାର ୫୦୦୦ ବର୍ଷ ବିତି ସାରିଛି, ଅର୍ଥାତ କଳିଯୁଗର ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟର ୩ ଲକ୍ଷ ୯୧୦୦୦ ବର୍ଷ ବାକି ଅଛି। ମନ୍ୱାନ୍ତର ଅନ୍ତର ପ୍ରଳୟ, କଳ୍ପର ପ୍ରଳୟ ତ ଅନେକ ଅନେକ ଦୂରର କଥା। ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦିନର ମଧ୍ୟାନ୍ନ ବି ଆସିନି।

ଭ ଗୀ (୮.୧୮, ୯.୭) କହୁଛନ୍ତି, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟିର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରେ ଓ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଦେବଙ୍କ ରାତ୍ରି ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୀନ ହେବାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଯଦ୍ୟପି, ଭଗବତ୍‌ ଗୀତାର ବାସୁଦେବ ତତ୍ତ୍ୱ ମୂଳ ଭାଗବତ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଧର୍ମରୁ ନିଆ ଯାଇଛି, ତଥାପି ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ-ପାଞ୍ଚରାତ୍ର-ଧର୍ମରେ ମୂଳ ଜୀବ ଓ ମନର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟ ଯାହା ବାସୁଦେବରୁ ଶଙ୍କର୍ଷଣ (ଜୀବ), ଶଙ୍କର୍ଷଣରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ (ମନ), ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନରୁ ଅନ୍ନିରୁଦ୍ଧ (ଅହଙ୍କାର), ଭଗବତ୍‌ ଗୀତାକୁ ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରଙ୍କ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଯେ ଜୀବାତ୍ମା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନାହିଁ (ବେଦାନ୍ତ. ସୂତ୍ର ୨.୩.୧୭), ସେ ସନାତନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଅଂଶ ଅଟେ (ବେଦାନ୍ତ. ସୂତ୍ର ୩.୪୩)।

(୨)ହରିବଂଶ ୧.୭; ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ୩.୧; ମତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ ୯
(୩)ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ୩.୨, ଭଗବତ ୮.୧୩, ହରିବଂଶ ୧.୭ 


(୪) ଗୀତା ରହସ୍ୟ (ଇଂ) ପୃଷ୍ଠା – ୧୨ ଓ ୧୩ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖ ନିସୃତ ଗୀତା ଭାଗବତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଅଟେ। କାରଣ  ଭାଗବତ ଧର୍ମ ହିଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭଗବାନ ବୋଇଲି କହିଛନ୍ତି। ଗୀତାର ୪ର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରଥମ ତିନି ଶ୍ଳୋକ ଏହା ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ। ଯେହେତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱର, ସେ କହୁଛନ୍ତି – ମୁଁ ବିବସ୍ୱାନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଙ୍କୁ ଏହି ଅବିନାଶୀ ଯୋଗ (୨ୟ ଓ ୩ୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ) ବିଷୟରେ କହିଥିଲି। ବିବସ୍ୱାନ ତାକୁ ମନୁ (ପ୍ରଥମ ମନୁଷ୍ୟ)କୁ କହିଲେ, ମନୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ  (ଶ୍ରୀରାମ ଯାହାର ବଂଶଜ) ଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୁକ ନିସୃତ ବାଣୀ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷସ୍ତର ଯାଏଁ ଗଡି ଗଡି ଆସିଛି।

(୫) ମହଭରତ ଅନୁ ୮୫
(୬)  ମହାଭାରତ ସଂସ୍କୃତ ୩୩୫.୨୮-୨୯; ୩୪୦.୬୪-୬୫
(୭) ବିଷ୍ଣୁ  ପୁରାଣ ୧.୭.୫.୬ 
(୮) ମନୁ ସଂହିତା  ୧.୩୪-୩୫
(୯) ଭାଗବତ ୩.୧୨.୪
(୧୦) ଭାଗବତ ୩.୧୨, ବିଷ୍ଣୁ୧.୭
(୧୧) ମହାଭାରତ ୩୪୦.୬୭-୬୮
(୧୨) ମହାଭାରତ ସଂସ୍କୃତ ୩୩୯.୩୪-୪୦ ଓ୬୦-୭୨; ୩୪୦.୨୭-୩୧ 

(୧୩)ଗୀତା ରହସ୍ୟ ୨୬୬ ଓ ୭୫୬ – ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଜ ମତ ସପକ୍ଷରେ ତିଳକଜୀ ଗୀତାକୁ ଉଦ୍ଧୃତକରିଛନ୍ତି। ଗୀତା ୧୫.୭ ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଜୀବମାନଙ୍କ ଏହି ସଂସାରରେମୋର ଗୋଟିଏ ଶାଶ୍ୱତ ଅଂଶ ଜୀବାତ୍ମା ରୂପେ ବାହ୍ୟ ପ୍ରକୃତିରେ (ନିଜ ପାଇଁ) ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ତଥା ଷଷ୍ଠଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପରେ ମନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।

(୧୪) ଭଗବତ୍‌ ଗୀତା ୭।୧୯ ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅନ୍ତରେ ସବୁକିଛି ବାସୁଦେବ ହିଁ ଅଟେ ଭାବି ମୋ ଠାରେ ଶରଣ ନେବାରେ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବିରଳ ଅଟନ୍ତି। ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ର ପ୍ରଥମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଯେ ବାସୁଦେବ ଅଟନ୍ତି, ଗୀତା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି।

(୧୫) ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିମାନିର୍ମାଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ:
ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ୟୂହ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନାରାୟଣ ଚାରିଗୋଟି ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରକାଶିତ । 
ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ : ବାସୁଦେବ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶଙ୍କର୍ଷଣ । ଚାରି ହାତରେ ଚାରି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର। 
୪ ର ଗାଣିତିକପରିବର୍ତ୍ତନ=୪*୩*୨*୧=୨୪ ଅଟେ। 

ଏଣୁ ୨୪ ଗୋଟି ଭାବେ ସଜାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ । ଏହି ୨୪ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ୨୪ ନାଆଁ । ଶ୍ରୀମହାବିଷ୍ଣୁ ଙ୍କର ୨୪ ଗୋଟି ରୂପ ମୂର୍ତ୍ତି ତତ୍ୱ ରେ ରହିଛି। ଏହାର ନିଦର୍ଶନ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିରଗାତ୍ର ରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। କେବଳ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାନଯେଉଁଠାରେ ଏହି ୨୪ଗୋଟି ରୂପ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ୨୪ ବିଗ୍ରହ ସେହି ମୂଳ ୪ ବ୍ୟୂହଅର୍ଥାତ ଚାରିଗୋଟି ପ୍ରମୁଖଙ୍କଠାରୁ ଆସନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ରୂପ ମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଓ ନାମ ଚାରି ଆୟୁଧମାନଙ୍କ କ୍ରମାନ୍ଵୟ ରେ ଯଥା ଦକ୍ଷିଣ ତଳ ଭୁଜ,ଦକ୍ଷିଣ ଉପର ଭୁଜ, ବାମ ଉପର ଭୁଜ ଓ ଶେଷରେ ବାମ ତଲଭୁଜ ରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହେବା ହିସାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। 
୪ ର ଗାଣିତିକ ମେଳ ୪। ବାସୁଦେବ ଏହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ । 
ଏଣୁ ମୂର୍ତ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ ରେ, 

ଗଦା-ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ପଦ୍ମ = ବାସୁଦେବ 
ଗଦା-ଶଙ୍ଖ-ପଦ୍ମ-ଚକ୍ର = ସଙ୍କର୍ଷଣ 
ଚକ୍ର-ଶଙ୍ଖ-ଗଦା-ପଦ୍ମ। = ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ 
ଚକ୍ର-ଗଦା-ଶଙ୍ଖ-ପଦ୍ମ। = ଅନିରୁଦ୍ଧ 
(ତଥ୍ୟ ଓ ପ୍ରଛଦପଟ ଚିତ୍ର ସୌଜନ୍ୟ : ଶ୍ରୀ ଦେବାଶିଷ ଷଡଙ୍ଗୀଓ ଶ୍ରୀ ପ୍ରତୀପ ପଟ୍ଟନାୟକ ଙ୍କ ୨୪.୫.୨୦୧୮ ଟୁଇଟ ରୁ)

Nabagunjara

IMG_20181207_100242.jpg

ନବଗୁଞ୍ଜର ଉପରେ @IndeedIndian  ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ୪-୧୨-୨୦୧୮ ଟୁଇଟର ଆଲୋଚନା ସନ୍ଦର୍ଭରେ; ଶ୍ରୀମାନ ଆଶୀଷ କୁମାର ନାୟକ @ashiskumar_tw ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱିତ ହୋଇଥିଲେ :

“ନବଗୁଞ୍ଜର” ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆରମ୍ଭ!

ମିଶେଇଥିଲେ,

“ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆରମ୍ଭ, ଆଉଗୋଟେ ଜିନିଷ ବି -> “ଓଁ – ॐ”।

http://ashishkumarnayakodisha.blogspot.com/2017/06/om.html

(ଦୟାକରି ପଢନ୍ତୁ। ଶବ୍ଦର ଓଡିଆରୁ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାହାଣୀ  ସେ ତାଙ୍କର ବ୍ଲଗରେ ଲେଖିଛନ୍ତି।)

ସେମିତି ହିଁ ସୂଚନାରୁ ଏହି ଆଲେଖ୍ୟର ଶିରୋନାମା ଦିଆ ଯାଇଛି, ସନାତନୀ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରହରୀ – କଳିଙ୍ଗ ବନାମ ଓଡିଶା।

(୧) ନବଗୁଞ୍ଜର

ସନାତନୀ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରହରୀ – କଳିଙ୍ଗ ବନାମ ଓଡିଶା

ନବଗୁଞ୍ଜର ଓଡ଼ିଆ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାଣୀ । ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ନଅଗୋଟି ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଏକ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅବତାର ଭାବେ ନବଗୁଞ୍ଜର ଗୃହୀତ । କୁକ୍କୁଟର ଶିର, ମୟୂରର କଣ୍ଠ ସହ ଲାଞ୍ଜ ରୂପେ ଏକ ସର୍ପ ନବଗୁଞ୍ଜରଙ୍କ ଠାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। କଟି ସିଂହର ଥିଲା। ଚତୁର୍ପାଦ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀଟିର ଗୋଡ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା। ଦକ୍ଷୀଣାଗ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ହସ୍ତେ ଶୋଭିତ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ, ବାମାଗ୍ରରେ  ହାତୀର ଗୋଡ, ବାମ ପଶ୍ଚାଦ ଦେଶେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଗୋଡ, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚାଦ ଦେଶେ ଅଶ୍ୱ ଗୋଡ, ପିଠିରେ ବୃଷଭର ଚୂଳ ଥିଲା।

ଓଡିଆ ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସ ତାଙ୍କ ରଚିତ ମହାଭାରତର ମଧ୍ୟପର୍ବରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନବଗୁଞ୍ଜରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଲେଖିଛନ୍ତି:

ଶୁଣ ହୋ ବଇବସୁତ ମନୁ ବଦୟନ୍ତି ଅଗସ୍ତି,

ୟେକଇ ଶରୀରେ ଦେବ ଧଇଲେ ନବମୂର୍ତ୍ତି।

କୁକୁଡାର ମୁଣ୍ଡ ଗୋଟି ଅତୀଅ ସୁନ୍ଦର ଦିଶଇ,

ବୃଷଭର ଚୂଳ ଯେ ମୟୁରର କଣ୍ଠ ବିରାଜଇ।

ଅହିବର ପୁଛା ମଝା ସିଂଘକଟି ପ୍ରାୟେ,

ବ୍ୟାଘ୍ରର ଚରଣ ଗୋଟି ଅତୀଅ ଶୋଭା ପାଏ।

ତୁରଙ୍ଗ ଚରଣେ ଯେ ଦିଶଇ ସୁନ୍ଦର,

ଆବର ପାଦ ଗୋଟି ଅଟଇ କରିବର।

ଆଗ ପାଦ ଗୋଟିକ ମନୁଷ୍ୟର କର ଯେ ଅଟଇ,

ସେ କରେ ପଦ୍ମପୁଷ୍ୟ ଗୋଟିୟେକ ଘେନିଲେ ଭାବଗ୍ରାହୀ।

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡିଆ ଭାଷାକୋଷ ତାଙ୍କ ନବଗୁଞ୍ଜର ଶବ୍ଦର ବିନ୍ୟାସ କରି ନାହାଁନ୍ତି। ବରଂ (୧) ଦେ ବି – ଏହା ନଅଗୋଟି ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ କାଳ୍ପନିକ ପଶୁବିଶେଷ (୨) ପ୍ରାଦେ (ସମ୍ବଲପୁର) ବି – ମହାବଳ ବାଘ ରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। (Royal Bengal Tiger)

ସେ ତାକୁ ନବ + ଗୁଞ୍ଜର = ନୂତନ ଗୁଞ୍ଜରଣ (ଶବ୍ଦରେ) ର ବିନ୍ୟାସ ବି କରି ପାରିଥାନ୍ତେ।

ଅଜନ୍ମା, ଅନନ୍ୟା ଏହି ରୂପ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତିପ୍ପଣୀ ଦେଇ ପ୍ରମେୟ ତାଙ୍କ ୬-୧୨-୨୦୧୮ ସଂଖ୍ୟାରେ କହୁଛନ୍ତି –

[ଅନେକ କଥା ଅଛି, ଯାହାର ରହସ୍ୟ ଛୁଇଁପାରିନି ଇତିହାସ । ଅଥଚ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ତାହା ଜନମାନସକୁ ଧରି ରଖିଛି ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି । ଓଡିଶା ଇତିହାସରେ ସେମିତି ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଅଧ୍ୟାୟ , ଯାହାକୁ ନେଇ ଆଜି ବି ଗବେଷକ ମାନେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆଉ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ । ଆମେ ପୁରାଣ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ଲୋକକଥାରୁ ଶୁଣିଛେ କାନ ବାଟରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଜନ୍ମ, ଗଣେଶଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, ଭଗବାନଙ୍କ ଚାରି ଅବତାର ମୀନ, କଛପ, ବରାହ, ନୃସିଂହ, ନବଗୁଞ୍ଜର ରୂପ, ମତ୍ସ୍ୟକନ୍ୟା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପଶୁପକ୍ଷୀ ବାହନ, ଆଉ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଓ କାହାଣୀ । କିନ୍ତୁ ଓଡିଶାରେ ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଇତିହାସ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଏହି ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଆଦିଭଞ୍ଜ ବୀରଭଦ୍ର ଏକ ମୟୂରୀ ଅଣ୍ଡାରୁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲେ । ପଞ୍ଚମରୁ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ, ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ବଂଶ ତା’ର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା । ଏସବୁ ଭୁଖଣ୍ଡ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର, ଦଶପଲ୍ଲା , ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଓ ଗଞ୍ଜାମର ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇ ପାରିବ । ମୟୂରୀ ଅଣ୍ଡାରୁ ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ସହ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲା ନାମକରଣ ମଧ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ସୌଜନ୍ୟ – ପ୍ରମେୟ ୬-୧୨-୨୦୧୮ ]

ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଲିଖିତ ମହାଭାରତ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାଭାରତରେ ନବଗୁଞ୍ଜରର କାହାଣୀ ମିଳେ ନାହିଁ ।

କାହାଣୀଟି ଏହିପରି ଥିଲା:

ଥରେ ଜଣେ ଛଦ୍ମବେଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ଅର୍ଜୁନ ମଣିଭଦ୍ରା ଗିରି ଉପରେ ବନବାସ ଦଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପରେ ତପ କରୁଥିବା ବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନବଗୁଞ୍ଜର ଭାବେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୁଅନ୍ତି। ନବଗୁଞ୍ଜରର ବିଚିତ୍ର ରୂପ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଥମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ଓ ଆବିଭୂତ ହୁଅନ୍ତି । ପରେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ବୋଲି ବିଚାରି ଅର୍ଜୁନ ନବଗୁଞ୍ଜରକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି, ‘ତୁମେ ଅବ୍ୟୟ, ଅକ୍ଷୟ। ତୁମେ ନିରାକାର ଅଥଚ ଯେକୌଣସି ସାକାର ରୂପ ଧାରଣ କରିପାର। ତୁମେ ଅନାଦି ଅବତାର, ବାଞ୍ଛା କଳ୍ପତରୁ। ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିଲୋଚନ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ତୁମ ମାୟାରେ ଭୁଲିଥିଲେ। ମୁଁ ତ ଛାର ମନୁଷ୍ୟ ! ଏଣୁ ମାୟାରୂପ ଛାଡ଼ି ନିଜ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତୁ।’

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ତୁମର ନବଗୁଞ୍ଜର ରୂପ ମୋତେ ମୁଗ୍ଧ କରିଛି। ଏପରି ରୂପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ତୁମେ ତୁମର ମହାନତା ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଛ । ତା’ ସହିତ, ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଳିମିଶି କିରି ରହିବେ, ସେ ଭାବଟି ମଧ୍ୟ ତା’ ଭିତରେ ଅଛି । ଏଣୁ ଏଣିକି ତୁମର ଏହି ନବଗୁଞ୍ଜର ରୂପ, ଅପୂର୍ବ ସହାବସ୍ଥାନ ଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବ।

ନବଗୁଞ୍ଜରର ରୂପର ଓ କାହାଣୀର ବର୍ଣ୍ଣନା – ମୂଳ ମହାଭାରତରେ ନ ଥିଲା। ଶାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡିଆ ମହାଭାରତରେ ହିଁ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ଥିତ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ରମୁନି ଆଖ୍ୟାରେ ଭୂଷିତ ମନ୍ଦିର କଳ୍ପବଟ ମୂଳେ ରଚିତ ଓଡିଆ ମହାଭାରତରେ ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡିଆ ଆଦିକବି ଶାରଳା ଦାସ ତାକୁ କାହାଣୀ ଆକାରରେ ଆଣି ଭର୍ତ୍ତି କରି ଥିଲେ ଯାହାକୁ କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ପରଂବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଜୀବ ସ୍ୱରୂପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଥିଲେ। ପୁରୀ ବଡ଼ଦେଉଳର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନବଗୁଞ୍ଜର ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି। ପୁରୀ ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ ଉପର ଛାତରେ ବି ଏହାର ଚିତ୍ର ଅଛି। ଦଧିନଉତି  ପୃଷ୍ଠତଳେ ନବଗୁଞ୍ଜରର ଆଠୋଟି ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ସଭିଏଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୂଖୀ, ନୀଳଚକ୍ରରେ ଉଡୁଥିବା ପତିତପାବନକୁ ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି।

 

ନବଗୁଞ୍ଜର ନିମନ୍ତେ କିଛି ଗୀତ

ଦଳିତ ଲୋକଗୀତ (ଚିତାକୁଟା ଗୀତ – )

ଆସ ଆସ
ପ୍ରିୟ ସହୀ ଗୋ

ଚିତା କୁଟାଇବ

କେହି ଗୋ ।

ଏମନ୍ତ ରଙ୍ଗରେ

ଚିତା କୁଟିଦେବି

ବାହାରେ ବାହା

ମିଶାଇ ଗୋ ।

ଲବଙ୍ଗ ଲତା ଲେଖିବି

ଫୁଲ ତହିଁ ଖଞ୍ଜାଇବି

ଦେହକୁ ତିଳକେ

ବାଧା ନ ଲାଗିବ

ଜାନୁରେ ଶୁଆଇ

ଦେବି ଗୋ ।

ବଡ଼ ଦେଉଳେ ଠାକୁର

ଲେଖିବି ତୋର ବାହୁର

ମଥା ପରେ ତାରା

ଚନ୍ଦ୍ରମା ଖଞ୍ଜିବି

ହସ୍ତେ ନବଗୁଞ୍ଜର ଗୋ ।

କହୁଛି ଶୁଣ ଭଉଣୀ

ମଲା ବେଳକୁ ଟି

ସଙ୍ଗତରେ ଯିବ

ଦେହ ସଙ୍ଗେ

ହେବ ପାଣି ଗୋ ।

ନୋହିଲେ ଯମ ରାଜନ

ଦଣ୍ଡ ଦେବେ ଘନଘନ

ଶିମୂଳି ଗଛରେ

ବାନ୍ଧି ପକାଇବ

ଚିତା ନଥିଲେ ପୁଣ ଗୋ ।

ଉତ୍ସ – ଶ୍ରୀ କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ଜେନା କୃତ ‘ଦଳିତ ଲୋକ ଗୀତ‘ ୨୦୧୩ । ପ୍ରକାଶକ ଇଟାପଡ଼ିଆରଘୁନାଥପୁରରମାହାଙ୍ଗା କଟକର ‘ତଫସିଲ‘ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା । 
(Thursday, April 13, 2017 http://livinginbhubaneswar.blogspot.com/2017/04/blog-post_13.html)

 

ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ କବିତା – ‘ନବଗୁଞ୍ଜର’

କବି – ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ

ମୁଣ୍ଡଟି କୁକୁଡ଼ା ଭଳି ବେକଟି ମୟୁର,

ସିଂହ କଟୀ ସାପ ଲାଞ୍ଜ ବୃଷଭର ଚୂଳ,

ତିନିଗୋଟି ଗୋଡ଼ ଘୋଡ଼ା ହାତୀ ଓ ବାଘର,

ଆହୁରି ଗୋଟିଏ ଗୋଡ଼ ହାତ ମଣିଷର ।

ଏଭଳି ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଦେଖିଛ କି ଅଛି କେଉଁଠାରେ

ମୁଁ ବି କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ ଚିତ୍ରକାର କଳ୍ପନା ବାହାରେ ।

ବି.ଦ୍ର. – ଏହି କବିତାଟି ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଲିଖିତ ବହି ‘ଆନମାନ’ରୁ ନିଆଯାଇଅଛି । ବହିଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଟାଇମପାସ ୨୦୧୬ ମସିହାର ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଛପାଇଥିଲେ ।
(Sunday, September 02, 2018 http://chsbsssi.blogspot.com/2018/09/blog-post_2.html)

 ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ନବଗୁଞ୍ଜର ଜିଉ ମନ୍ଦିର

ନୟାଗଡ ଠାରୁ ୫୫ କି.ମି. ଦୂରରେ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରଶସ୍ତ ପ୍ରଶାନ୍ତି ଗହଣରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରିବା ଏବଂ ବିମୁଗ୍ଧ କରିବା ଭଳି ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ହେଉଛି ପଞ୍ଚୁପଲ୍ଲୀ ପ୍ରଗଣା । ଏହା ମହାନଦୀ ଓ ବୃତଙ୍ଗ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳ ଯାହା ଶ୍ରୀ ଗୁପ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଦେବ, ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ନବଗୁଞ୍ଜର ଜିଉ ଏବଂ ଦେବୀ କଳାପାଟ ଠାକୁରାଣୀ ଆଦି ପୂଣ୍ୟପୀଠ ଗୁଡିକର ଚିତ୍ରୋପମକୁ ଆବୃତ କରିଅଛି । ବୋଧହୁଏ ନବଗୁଞ୍ଜରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକମାତ୍ର ମନ୍ଦିର ଅଟେ।

                  1280px-Atharangi_Ganjapa.JPG

ଗଞ୍ଜପା [ ଆବୁଲଫଜଲଙ୍କ “ଆକବରୀନାମା” ରେ ବର୍ଣନା କରାଯାଇଥିବା ୯୬,୧୨୦,୧୪୪ ମୁଠାରେ ସଜା ଯାଇ ହରପ୍ପା କଳାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦଶାବତାର, ରାମାୟଣ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଗଞ୍ଜପା ବା ଗଞ୍ଜିପା  ତାସ୍‌ ଖେଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖା ଯାଇଛି। ପୁରୀର ରଘୁରାଜପୁରରେ ମୋଗଲ, ଦଶଅବତାର, ଗଞ୍ଜାମର ଚିକିଟିରେ ଅଷ୍ଟମଲ୍ଲସାର, ଦିଗପହଣ୍ଡିର ବନ୍ଧସାର, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଚଢେଇସାର, ସୋନପୁରର ରାମାୟଣ ଚିତ୍ରିତ ଗଞ୍ଜପ୍ପା ସାରର ସୁଖ୍ୟାତି ରହିଛି। ଏହା ନକ୍ସ ଓ ଡୁଗି ଖେଳ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି କଳା ଲୁପ୍ତ ହେବାରେ ବସିଲାଣି। (ସମାଜ ୧୧-୮-୨୦୧୮ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଗଞ୍ଜପା ତାସ୍‌) ] ପରମ୍ପରାରେ ମଧ୍ୟ ନବଗୁଞ୍ଜରଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପଟ୍ଟଚିତ୍ରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ନବଗୁଞ୍ଜର ଏକ ପ୍ରିୟ ବିଷୟ ।

IMG_20181207_100439.jpg

ଏହି ରୂପକୁ ସାରଳା ଦାସ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ଆଣିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଦି ଯୁଗରୁ ଅଥର୍ବ ବେଦର ଶରଭ ଉପନିଷଦରେ ଏହି ରୂପର ଭିନ୍ନ ଏକ କାହାଣୀ ରୂପରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନୃସିଂହ ଅବତାର ସମୟରେ ନୃସିଂହ ଭଗବାନଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଶିବ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଭ ଅବତାରର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ଏଥିରୁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଯେ ନବଗୁଞ୍ଜରର ଅନନ୍ୟ ରୂପ ଓ ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଶାରୁ ତଥା ଓଡିଆରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସମ୍ଭବତଃ, ଅଦ୍ୟାବଧି ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କେବଳ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ହିଁ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

IMG_20181207_100448.jpg

ସେହି ଭଳି ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଏହାକୁ ନୱରୂପ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରା ଯାଇଛି। ବୌଦ୍ଧ ମନ୍ଦିରରେ ଚିତ୍ରିତ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜୀବଟିର ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ ରୂପ ହିଁ ଅନ୍ତଃରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ତରରେ ସୁପରିଚିତ ଚୀନର ଡ୍ରାଗନ ରୂପେ ଦେଖା ଦେଇଛି। ଅଥଚ ଆଜି ଯାଏଁ ଆମ ନବଗୁଞ୍ଜର କେବଳ ଓଡିଶାର ଗାଁ ଗହଳିରେ ବିବାହ ସମୟରେ ଗୃହସାମ୍ନାରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇ ରହି ଯାଇଛି। ଏହାର ପ୍ରଚଳନ ଅତୀବ ସଙ୍କୁଚିତ।

ଚିତ୍ର ସୌଜନ୍ୟ : @IndeedIndian, @21spice, ଉଇକିପିଡିଆ।

କୋଣାର୍କର କୋହ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା

 

ପଦ୍ମଶ୍ରୀ କବି ଡ: ମାୟାଧର ମାନସିଂହ ଲେଖିଲେ,
“ବାରଶତ କବି କଳ୍ପନାରେ, ଜଗତର ବୁଦ୍ଧି ଅଜଣାରେ,
ଅଜ୍ଞାତ ରହସ୍ୟମୟ ଶଇଶବ ଯାପିତ ତୋହରି ଯେ ଦିନ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି ବିଶ୍ୱର ଗୋ ପଡ଼ିଲା।
ତୋ’ପରି ଯୌବନ-ଲାବଣ୍ୟ-ଲୀଳା ଖେଳୁଅଛି ଅଙ୍ଗେ ଅଙ୍ଗେ ତବ, ଫୁଟି ଉଠେ ଦେହେ ଦେହେ,
ସୁଲଳିତ ଅଙ୍ଗ-ସଉଷ୍ଠବ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖି ଆସିଥିଲ, ମନ-ଜୟେ ମନର ସେ ପାରେ ବାରଶତ କବି କଳ୍ପନାରେ।” (୧)

ସ୍ଥପତି ନିର୍ମାଣର ଅପୂର୍ବ ଅଣବୈଜ୍ଞାନିକି ଅଥଚ ବୈଦିକି କୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ବର୍ତ୍ତମାନର ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣର ଅନେକ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ତଥା ଶାମ୍ବ ପୁରାଣ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଗର୍ଭରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ତିନିଗୋଟି ପ୍ରାଚୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରା ଯାଇଛି, ସେଥି ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରତଟେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ କୂଳେ ଅବସ୍ଥିତ ମୈତ୍ରୟାରଣ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟତମ; ଯାହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ କବି ଡ: ମାୟାଧର ମାନସିଂହ ଉପରୋକ୍ତ କୋଣାର୍କ କାବ୍ୟରେ ଯଥାର୍ଥରେ ଲେଖିଛନ୍ତି; ଯାହାର ମୁଣ୍ଡି ମାରି ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରଶ୍ମି ତ୍ରିକୋଣର କୋଣେ ଉଷ୍ମ-ରଶ୍ମୀର ମହତ କୁଟୀର ଉପରେ  ପତିତ ହେବା ଆଗରୁ ବୈଦିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଚୁମ୍ବକ ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ (୨) ବାପା ମାଙ୍କୁ କହୁଥିବାର  ମା ଗର୍ଭରେ ଥାଇ ଶୁଣିଥିବା ଗର୍ଭଜୀବ ଯେତେବେଳେ ଜୀବାବସ୍ଥାରେ କୂର୍ମ ଭିକ୍ଷୁମଠରେ ପୁନର୍ବାର ପଢିଥିବା ସେହି ପାଠକୁ, ୧୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୂର୍ବରୁ ଗୃହତ୍ୟାଗୀ ବାପାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଆସି ଅର୍କକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାପାଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ମନେ ପକେଇ ଦେଇ ପାରିଥିଲା ସତ; କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶରୁ ବାରଶହ କାରିଗରଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦାନ ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରାହ୍ମ ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ଦିର ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟେ ଜଗମୋହନର ବେକୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାଳବତ୍‌ ଉତ୍ତାଳ ଲହରୀମାଳା ତା ଫେନିଳ ଜଳସାଗର ସହ ଯେତେବେଳେ ଆସିଥିଲା, ସେହି ଜଳରେ ଇତିହାସକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଗଢିବା ପାଇଁ, ତ୍ୟାଗର ନମସ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ ନିମନ୍ତେ, ନିଜ ଜୀବନକୁ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲା। (୩)

Indian Monuments by N S Ramaswami ତାଙ୍କ କୋଣାର୍କ ଆଲେଖ୍ୟରେ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଭାରତ ପରିଦର୍ଶନରେ ଆସିଥିବା ଚୀନ ପରିବ୍ରାଜକ ହୁଏନସାଂ ଙ୍କ ଉଲ୍ଲିଖିତ ବିଷୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।  

“ଦେଶର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ( “ଉଚ୍ଚ” କିମ୍ବା ଉଡ୍ର କିମ୍ବା ଓଡିଶା ) ର ଚରିତ୍ରା ନାମ୍ନୀ ଏକ ଛୋଟ ସହର ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ସେଠାରୁ ବ୍ୟବସାୟୀ ମାନେ ଦୂରଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥାନ୍ତି ତଥା ଯାତଆତ କରୁଥିବା  ଚିହ୍ନା-ଅଚିହ୍ନା ଲୋକ ସବୁ ସେଠାରେ ରହିଥାନ୍ତି। ସହରର କାନ୍ଥ ଗୁଡିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗଗନଚୁମ୍ବୀ। ସେଠାରେ ବିରଳ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିଥାଏ। ସହର ବାହାରେ ଗୋଟିକ ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ରହିଥିବା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱାଭିମୁଖୀ ଅତି ଉଚ୍ଚ ବହୁତଳ ସଂପନ୍ନ ବକ୍ରାକୃତିର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟେ ପାଞ୍ଚୋଟି ଭିକ୍ଷୁ ମଠରେ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଛବି ରହିଛି।“

ସେ ଆଗକୁ ଆହୁରି ଲେଖୁଛନ୍ତି, ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବିବରଣୀରେ ଜଣେ ରାଜା ପୁରନ୍ଦର କେଶରୀ କୋଣାର୍କ ଦେବଙ୍କର ଏକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ହିନ୍ଦୁ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଭିଡ ସେଇଠି ଜମୁଥିଲା। ବଙ୍ଗର ହିନ୍ଦୁ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେନଙ୍କୁ ଗାଦିଚ୍ୟୁତ କରିଥିବା ଆଫଗାନି ଶାସକ ତୁଗଲକ ଖାନ ସହ ଲଢେଇରେ ନରସିଂହଦେବ(୧) ବିଜୟଧ୍ୱଜା ସ୍ୱରୂପରେ ପୁରନ୍ଦର କେଶରୀ ତିଆରି କରିଥିବା ମନ୍ଦିରର ସାମନାରେ ଶିବ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ନାମରେ ଜଣେ ରାଜକର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏହି ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚାଦଭାଗରେ ଥିବା  ପୁରାତନ ମନ୍ଦିରରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ବିଗ୍ରହ ଥିଲେ, ତାହାଙ୍କୁ ନୂଆ ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରା ଯାଇଥିଲା। ନରସିଂହଦେବଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମାନଙ୍କ ତାମ୍ର ଫଳକ ମାନଙ୍କରେ ଖୋଦିତ ଏହି ତଥ୍ୟ ବିବରଣରେ ମନ୍ଦିରଟିକୁ “ତ୍ରିକୋଣର କୋଣରେ ଉଷ୍ମ ରଶ୍ମୀର ମହତ କୁଟୀର” ରୂପେ ଦିଆ ଯାଇଥିବା ମନ୍ଦିରର ବିଶାଳ ଆକୃତି ଓ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟ ୧୨୩୮ ରୁ ୧୨୬୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ କଳିଙ୍ଗକୁ ଶାସନ କରିଥିବା ଗଙ୍ଗବଂଶୀୟ ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହଦେବ(୧) ଙ୍କୁ ଯାଉଛି।

ଅବୁ ଫଜଲ (ଆକବରଙ୍କ ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ୧୫୫୫-୧୬୦୨)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲେଖା ଯାଇଥିବା ବିବରଣୀରେ ଏହା ଆକବରଙ୍କ ସମୟରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ନ ଥିବା ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ଯେହେତୁ ସେଥିରେ ଲେଖାଅଛି –  ୯ଟି ଝପଟି ମରା ପାହୁଣ୍ଡ ପଡିଲା ପରେ ଆଗରେ ଏକ ସୁଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଥିବା ଏକ ବିରାଟ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତାକାର ପ୍ରସ୍ତର ଦେହରେ ଖୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଅବନତ ମସ୍ତକେ, ଦଣ୍ଡାୟମାନେ, ଉପବେସନେ, ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣମ୍ୟେ, ହାସ୍ୟରତେ, କ୍ରନ୍ଦନରତେ, ବିସ୍ମୟାବିଭୂତେ କିମ୍ବା ତନ୍ମୟେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ନାନା ଜାତିର ଉପାସକଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ପହଁରାଳୀ, ସଜ୍ଞୀତଜ୍ଞ ମାନେ କଳ୍ପନା ବ୍ୟତୀତ କେବେ ହେଲେ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନ ଥିବା ଅଦ୍ଭୂତପୂର୍ବ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। (ସୌଜନ୍ୟ: ଆଇନ-ଏ-ଆକବରୀ)

(ଅବୁ ଫଜଲଙ୍କ ବିବରଣୀ ସହ କଳାପାହାଡର କୋଣାର୍କ ବିଧ୍ୱଂସ କିଛି ମେଳ ଖାଉନି। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଦୁଇ ଘଟଣାରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ହିଁ ସତ୍ୟ। ଅନ୍ୟଟି ସନ୍ଦେହ ଯୋଗ୍ୟ। କାରଣ ୧୫୬୫ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗ ସୁଲତାନଙ୍କ ହିନ୍ଦୁରୁ ମୁସଲମାନ ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ରାମାନନ୍ଦ ରାୟ ଓରଫ କଳାପାହାଡ ଓଡିଶା ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲା। ତା ପରେ ପରେ ଓଡିଶା ଆକବର ଶାସନକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା। ତା ପରେ ….)

ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିର ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ନରେଶ ପୁରୀରୁ କୋଣାର୍କ ୧୬୨୮ରେ ଜାହାଙ୍ଗୀର ଶାସନ କାଳରେ ଓଡିଶା ପ୍ରଦେଶ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ବକର ଖାନ ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ଗଲାବେଳେ ସେହି ଯବନ ଶାସକର ହିଂସାତ୍ମକ ଆଚରଣ ଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବିଗ୍ରହ ମୈତ୍ରାଦିତ୍ୟ ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୁରୀର ନୀଳାଦ୍ରିମହୋତ୍ସବ ମନ୍ଦିରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରା ଯାଇ ସାରିଥିଲା।

[କିନ୍ତୁ ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ ପରେ ସେଠରେ ଥିବା ମାୟା, ମହାମାୟା ଅଥବା ମହାଗାୟତ୍ରୀ ବିଗ୍ରହକୁ ନେଇ ପୁରୀ-କୋଣାର୍କର ବେଳାଭୂମିରେ ରାମଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିରର ମୂଳ ବିଗ୍ରହ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରା ଯାଇଥିବା ଜନଶୃତି ଅଛି।]

ମଧ୍ୟକାଳୀନ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ନ ହେଉଥିବା ବିରଳ ପ୍ରକୃତିର ବାହାରେ ସେହି ଶୂନ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ପରିମିତି ତଥ୍ୟ ନେବାର ମାନସିକତାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ନାଥ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାପ କରେଇଥିଲେ। ମାପର ଏକକ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କ ୨୮ ଆଙ୍ଗୁଳି ମାପର ଏକ ବାଡିକୁ ଏକକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଏହି ବିବରଣୀରେ  ବିଗ୍ରହ ପୀଢ ସହ ଗର୍ଭଗୃହ, ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଏବଂ ଅରୁଣ ସ୍ତମ୍ଭର ମାପର ବିବରଣୀ ସେଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। କଳଶ ଓ ପଦ୍ମସ୍ତୁପିକା ଭଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକୀୟ ବାଡି, ବୋଧହୁଏ କଳଶରେ ଲାଗିଥିଲା, ଯଥା ସ୍ଥାନରେ ଥିଲା।                                                            

(ସୌଜନ୍ୟ : Indian Monuments by N S Ramaswami)

ମନ୍ଦିରର ସଂରଚନା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଷଦ ରୂପେ ବିଜେବି (ସ୍ୱୟଂଶାସିତ) ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରାଧ୍ୟାପିକା ସୁପ୍ରଭା ମିଶ୍ରଙ୍କ ଉତ୍କଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୨ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଆଲେଖ୍ୟ “ଅର୍କକ୍ଷେତ୍ର – କୋଣାର୍କ” ରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରା ଯାଇଛି। ଆଇନ-ଏ-ଆକବରୀରେ ସନ୍ଥ କବୀରଙ୍କ ସମାଧି କୋଣାର୍କରେ ରହିଥିବା ବି ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଅତୀତରେ କୋଣାର୍କର ପବିତ୍ର ରଥଯାତ୍ରା କଥା ବି ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି।

୧୭୫୯ ମସିହାରେ ସେତେବେଳେ ଶାସନ କରୁଥିବା ସହ ମରାଠା ଶାସକଙ୍କ ଗୁରୁ ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୋଣାର୍କ ପରିଭ୍ରମଣରେ ଯାଇଥିଲେ। ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିବରଣ ଅନୁଯାୟୀ  ତାଙ୍କ ସାଥୀରେ ଯାଇଥିବା ନିଳାମ୍ବର ପଟ୍ଟନାୟକ କରଣଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଜଣେ କେଶୋମାରୁ, ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ଧ୍ୱଜପଦ୍ମକୁ ନେଇ ପଳେଇଲା। ଯେଉଁ କେଶୋମାରୁ ଅଥବା ହିନ୍ଦୁରୁ ମୁସଲମାନ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କଥା ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କହିଛନ୍ତି, ସେ ଜଣକ କଳାପାହାଡ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ହେଇପାରେ ? (୪)                     

[ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ : ଯଦି ଭଗ୍ନ କଳଶ ଓ ପଦ୍ମସ୍ତୁପିକା କଳାପାହାଡ ଆକ୍ରମଣର ୬୩ ବର୍ଷ ପରେ ୧୬୨୮ ରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ନରେଶ ଦେଖି ଆସିଥିଲେ, ସେହି ପଦ୍ନଧ୍ୱଜକୁ ୧୫୬୫ ରେ କଳାପାହାଡ ନେଇ ଯାଇଥିବା କଥା ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନିଳାମ୍ବର ପଟ୍ଟନାୟକ କହିଲେ କେମିତି ? ଶୁଣାଶୁଣିର କଥା ନୁହେଁ ତ ଇଏ ଆଉ ?]

ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯାଇଥିବା ବହୁତ ବର୍ଷ ପରେ ସରକାରୀ ନଥିପତ୍ରରୁ ୧୮୨୪ ରେ କଟକର ଇଂରେଜ କମିଷନରଙ୍କ ପାଖରେ କର୍ମରତ ଇଂରେଜ ଅଫିସର ଆଣ୍ଡ୍ର୍ୟୁ ଷ୍ଟେର୍ଲିଂଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆ ଯିବାର ଲିପିବଦ୍ଧ ସନ୍ଦର୍ଭ ମିଳୁଛି, ଏଥିମଧ୍ୟରେ ଲମ୍ବା ସମୟର ଅନ୍ତରାଳରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରଟି ଉପେକ୍ଷା, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯୟ, ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିବାସୀ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାସାଦ ସାମଗ୍ରୀର ବିନିୟୋଜନ ଜନିତ ଅବସ୍ଥା ଭୋଗିଥିଲା। ଆଣ୍ଡ୍ର୍ୟୁ ଷ୍ଟେର୍ଲିଂ ତାଙ୍କ ରିପୋର୍ଟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପେ ଭୂମିକମ୍ପ କିମ୍ବା ବିଜୁଳୀ ଏହି ଜୀର୍ଣ୍ଣାବସ୍ଥାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଯେତେବେଳେ ହେଇଯାଆନ୍ତି ଅନେକ କାରଣର ସହଭାଗୀତାରେ ଏହି ଧ୍ୱଂସ ଅଧିକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇଯାଏ। ପାଣିପାଗର କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷଲତାଗୁଡିକର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧିର ପ୍ରଭାବ ଏହି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରାସାଦରେ ଯେତିକି କୁହା ଯାଇ ପାରିବ, ପରିଷ୍କାର ରୂପେ ଧାତୁର ଇଛା କରି ପଥରକୁ ଭିଡି ରଖୁଥିବା ଲୁହା କ୍ଲାମ୍ପ ଗୁଡିକୁ ଜବରଦସ୍ତ ବାହାର କରି ନେଇ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଅଧିକ କ୍ଷତି ଘଟାଇ ଥିବା କଥା ତାଠୁଁ ଅଧିକ କୁହା ଯାଇ ପାରିବ। ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟ ସର୍ବଜନବିଦିତ ଯେ  ପୁରୀର କେଉଁ ଅନାମଧ୍ୟେୟ ମନ୍ଦିର ତୋଳିବା ସାମଗ୍ରୀ ଏଠାରୁ ନେବା ପାଇଁ ମରାଠା ସରକାର କାନ୍ଥର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି।”

ଆଣ୍ଡ୍ର୍ୟୁ ଷ୍ଟେର୍ଲିଂଙ୍କ ଏହି ରିପୋର୍ଟ  Asiatic Researches ର ୧୫ତମ ଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ଫର୍ଗୁସନ ଆସିଥିଲେ ଯିଏ ମୂଳ ମନ୍ଦିରର ୧୪୦ରୋ ୧୫୦ଫୁଟ ଉଚ୍ଚର ଦୁର୍ଗ ରହିଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଲେଖିଥିଲେ୍। କିନ୍ତୁ ଭିତ୍ତି ଉପରେ ଆଜି ଦେଖା ଯାଉଥିବା ଚକ ଓ ଅଶ୍ୱ କଥାର ଉଲ୍ଲେଖ କରି ନ ଥିଲେ। ତା ଅର୍ଥ ସେଗୁଡିକ ସେତେ ଯାଏଁ ବାଲି ସ୍ତୁପ ଭିତରେ ଥିଲା।

୧୮୪୮ରେ ହୋଇଥିବା ଝଡ କ୍ଷୟକ୍ଷତିକୁ ବଢେଇ ଦେଇଥିଲା। ସେଠାକୁ ପଠା ଯାଇଥିବା ଏକ ବାପ୍ଟିଷ୍ଟ ମିଶନ ତାଙ୍କ ରିପୋର୍ଟରେ ଏହା ଦର୍ଶେଇ ଥିଲେ।

୧୮୬୮ ରେ କୋଣାର୍କ ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଲେଖିଥିବା ରାଜେନ୍ଦ୍ରଲାଲ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ “Antiquities of Orissa”  ରେ କୋଣାର୍କର ଭଗ୍ନ ସ୍ତୁପ ଉପରେ ହିଁ ଅଧିକ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବଳକୁ କ୍ଷୟକ୍ଷତିର ପରିମାଣ ଅଧିକ ହୋଇ ସାରିଲାଣି।

୧୯୦୦ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗ ମଣ୍ଡଳ  Archaeological Surveyor ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ଯେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ଭବନ ଟିର ସଂରକ୍ଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।

୧୯୦୧ ରେ ବାଲିସ୍ତୁପ ଭିତରୁ ପ୍ରଥମ ଚକ ଟିର ଆବିଷ୍କାର କରାଗଲା।

୧୯୧୦ରେ ସ୍ମୃତିଭବନ ଟି ତାର ବର୍ତ୍ତମାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାୟ ଆସି ଯାଇଥିଲା।

୧୯୫୬ ରେ ଆହୁରି ସଫା କରାଯିବା ଫଳରେ ମାୟାଦେବୀ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଇଟା ନିର୍ମିତ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର ବାହାରିଲା। ସେଠାରେ ବହୁବର୍ଷ ଧରି ଅବସ୍ଥାପିତ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀ ସେହି ଇଟାରୁ ଏହା ଶାମ୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପୁରାତନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ।

ଅତି ସହଜରେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର କାରଣ ହୋଇ ଯାଉଥିବା ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥ ଗାତ୍ରର ଜଟିଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ସଜ୍ଜିତ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମତ ଦେଇ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଆମେରିକୀୟ ଲେଖକ ଓ ଅଭିନେତା ଲୋୱେଲ ଥୋମାସ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ କାମୋଦ୍ଦୀପକ ପ୍ରସାଦ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।

ଏହି ପରିପେକ୍ଷୀରେ ସୁଇସ୍‌ ମନୋଚିକିତ୍ସକ କାର୍ଲ ଜଙ୍ଗଙ୍କ ମନ୍ତବ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ  ଆଜି ଜୀବିତ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସଂସ୍ଥା ମାନସିକ ରୋଗୀଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ଚିକିତ୍ସା ଅନୁକ୍ରମେ ଭାରତ ଦର୍ଶନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆଜି ବି କୋଣାର୍କ ଓ ପୁରୀର ଦର୍ଶନ ସେମାନଙ୍କୁ କରେଇଥାଏ।

ସେ ୧୯୩୮ରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ବୁଲିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରରେ ତାଙ୍କ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ରୂପେ ନିୟୋଜିତ ଥିବା ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ, ତାଙ୍କୁ (ଜଣେ ୟୁରୋପୀୟ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ) ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥ ଗାତ୍ରରେ ଖୋଦିତ ଏହି କାମୋତ୍ତେଜକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦେଖେଇବା ନିମନ୍ତେ କୁଣ୍ଠା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମାନବୀୟ କାମ ବାସନାର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ସ୍ତରକୁ ବୁଝି ପାରିଥିବା ମନୋଚିକିତ୍ସକ କାର୍ଲ ଜଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ସ୍ୱବିଚାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖାରେ ଲେଖିଥିଲେ – “ମୁଁ  ଭାରତରେ ଏକ ଜାଜ୍ଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ, ଅଥଚ ବାଲୁକାସ୍ତୁପ ଭିତରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ୪୦୦ ବର୍ଷ ତଳେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧ୍ୱଂସର ଶିଖରରେ ଆସି ପହଞ୍ଚି ଥିବା ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲି। ଅପବିତ୍ର ଭାବର ଉଦ୍ଜାଗରଣ ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ତଥା ଏକ ଅଲୌକିକ ଅନୁଭବରେ ରଞ୍ଜିତ ଅନୁଭୂତିର ଧାରଣା ଏହା ମୋତେ ଦେଇଥିଲା।“

ଓଡିଶାର ଅନ୍ୟତମ ସଂସ୍କୃତ କବି ଜୟଦେବ (ବଙ୍ଗ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେନଙ୍କ ଦରବାରୀ କବି, ୧୧୮୫-୧୨୦୫) ଙ୍କ ରଚିତ ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମକାବ୍ୟ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗାରରସରେ ଆବିଭୂତ ଓ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଆଧୁନିକ କୋଣାର୍କର ନିର୍ମାଣ ବେଳେ ଏହି କାମୋଦ୍ଦୀପକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କରେ ପ୍ରାଣ ସଂଚାର କରିବା ସହ ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନାବିଳ ଓ ଅଲୌକିକ ପ୍ରେମ ଗାଥାକୁ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟହ ରାତିରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପହୁଡ ସମୟରେ ଦେବଦାସୀ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଗାନ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ।                                         

( ସୌଜନ୍ୟ : ଶିଶିର କୁମାର ପଣ୍ଡାଙ୍କ ରଚିତ Medieval Orissa: A Socio-economic Study ବହି ର ୧୦୪ ପୃଷ୍ଠା)

କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମକାବ୍ୟକୁ ପବିତ୍ରତା ସହ କାହିଁକି ଯୋଡା ଯାଇଥାଏ, ଏହା ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଦିବଙ୍ଗତ ଐତିହାସିକ ଓ ଲେଖକ ଏ କୂମାରସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହଜ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ବେଦ ସହିତ ବୁଝିବାକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ। ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରରେ ଭୋଗବିଳାସର ପରମାନନ୍ଦକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଥିବା କାମୋଦ୍ଦୀପକ ଦୃଶ୍ୟାବଳୀ ଏହାର ନିର୍ମାଣ କୌଶଳର ଏକ ଅଙ୍ଗ ଅଟେ। ଏହା ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ବାହରାଞ୍ଚଳରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରର ବନ୍ଧନ ଓ କାମନାରେ ଆବଦ୍ଧ ସାଂସାରିକ ବ୍ୟକ୍ତିଟିର ଜୀବନକୁ ଚିତ୍ରଣ କରା ଯାଇଥାଏ, ଯଦିବା ଭିତରେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ବିଦ୍ୟମାନ ଥାଆନ୍ତି।

ଆଜିର ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିର ଅବୁ ଫଜଲଙ୍କ ବିବରଣୀ ଠାରୁ ଅନେକ ଦୂରରେ। ତଥାପି, ସପ୍ତ ଅଶ୍ୱ ଖଚିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ରଥାରୂଢ ସୂ୍ର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାନ୍ନ, ସନ୍ଧ୍ୟାର କ୍ଲୋରାଇଟ ପ୍ରସ୍ତରର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସ୍ଥାପିତ ମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ବାହାର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ କାନ୍ଥର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତାବସ୍ଥାରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳେ ଜମ୍ଭୁଦ୍ଦ୍ୱୀପେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟରେ ପ୍ରତିପାପୋଷିତ ଭଗ୍ନ, ଅସହାୟ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହରେ ବିରାଜିତ ନାହାଁନ୍ତି ସତ, ଓଡିଆ ସଂସ୍କୃତିର ତାଳରେ, ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାର ନିନାଦରେ, ମାନବତାର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଆଜି ବି ସେ ଜାଜ୍ଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ, ଦିପ୍ତୀମାନ ଓ ସୁରଭି ସମ୍ପନ୍ନ।

କୋଣାର୍କର ମୂଳ ମନ୍ଦିର ନାହିଁ। ସେଥିରେ ଦୋଳାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥାପନ କରା ଯାଇଥିବା ବିଗ୍ରହ ବି ନାହାଁନ୍ତି। ତଥାପି ଅନେକ ସତ୍ୟ କାଳର ଅଭିକେନ୍ଦ୍ରାଭିମୁଖୀ। ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା ଆଡକୁ ଗତି କଲାଣି। ଅନନ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତକାଳ ଯାଏଁ କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ବା ରହି ପାରିବ ?

ଶେଷରେ, ବାବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲା ପରେ ସୁଶ୍ରୀ ସପ୍ରିୟା ମିଶ୍ର ତାଙ୍କ ଟୁଇଟରେ ଲେଖିଥିଲେ – ମନ୍ଦିରର ପୁନର୍ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ, ସେତେବେଳେ ସେ କିଛି କରି ପାରି ନ ଥିଲେ। ଆଜି ଆମେ ବି କିଛି କରି ପାରିବୁ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହା ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।

ସତ କଥା। ଉତ୍ପତ୍ତିର ୪୦୦ ବର୍ଷ ଭିତରେ ହିଁ ତାର ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ-ତିଆରି-ପ୍ରଣାଳୀ ଅଜଣା, ଅର୍ଦ୍ଧଶୁଣା, ଗୁଜବର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ଲୁପ୍ତ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପତ୍ତି ହେବା ଦିଗରେ ଥିଲା ! ଯେମିତି ଲୁମ୍ବେଇ ପ୍ରଗଣାର ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଗୌତମ ! ଯେମିତି ଉଡ୍ଡୀୟାନର ରାଜା ମହାସିଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଭୂତୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ମହାସିଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କରା !

ତଥାପି ତାର ଉପଯୁକ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ଟିପ୍ପଣୀ:
ଅନେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମତ ଅନୁସାରେ ତଥ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। କେବଳ ଗୋଟିଏ, ଧର୍ମପଦଙ୍କ କାହାଣୀ କୁ ଛାଡି।
(୧) କୋଣାର୍କ, କବି ମାୟାଧର ମାନସିଂହ – ସୌଜନ୍ୟ : @ଡାକ୍ତରବାବୁ ତା ୧୦-୧୧-୨୦୧୮
(୨) ବୈଦିକ ଚୁମ୍ବକ ଶାସ୍ତ୍ର:         କ) http://gyanpro.com/blog/ancient-indian-historical-background-of-magnets-and-its-properties/
                                    ଖ) https://ramanan50.wordpress.com/2014/05/06/vedas-on-magnetism-rig-veda-verses/           
                                    ଗ) https://haribhakt.com/solved-mysteries-hidden-secrets-of-hindus-extracting-source-of-energies-in-temples-vedic-knowledge-at-its-best/                   
(୩) ଡ: ବେଣୁଧର ପାତ୍ର, ଚଣ୍ଡୀଗଡ ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାପକ, ଙ୍କ Orissa Review April 2006, ରେ “Antiquity of Arkakshetra Konark” ରେ ଲେଖିଥିବା ଆଲେଖ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବିଗ୍ରହ ସ୍ଥାପନ ଓ ପୂଜାରମ୍ଭ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ତିଥି, ୧୨୫୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କରା ଯାଇଥିଲା। କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ଅଛି, ମୁଣ୍ଡି ମାରିଲା ପରେ ଧର୍ମପଦ ସମୁଦ୍ରରେ ଝାସ ଦେଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଦିର ଠାରୁ ୩ କି ମି ଦୂରରେ ଅଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ଚୂଳ ଉପରୁ ଝାସ କେମିତି ଦେଇ ହେବ ?
ମୋ ବିଚାରରେ – ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆବିଷ୍କୃତ ମାଟି ଭିତରେ ପୋତି ହୋଇଥିବା, ପୁରାଣ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀରେ ସମୁଦ୍ର ଜୁଆର ପୂର୍ଣ୍ଣମୀ ତିଥିରେ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଡି ଆସିଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ହିଁ କୋଣାର୍କ ପୋତାଶ୍ରୟର ସାମୁଦ୍ରିକ ରାସ୍ତା ଥିଲା। (ଯେମିତି ଋଷିକୂଲ୍ୟାର ମୁହାଣ ପାଲୁରର ସାମୁଦ୍ରିକ ରାସ୍ତା ଥିଲା।) ଶିବେଇ ସାଆନ୍ତରାଙ୍କ କ୍ଷୀରିଥାଳି ମଝିରେ ହାତ ମାରି ଗରମ କ୍ଷୀରି ନ ଖାଇ ପାରିବାର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ମୂଳକ କାହାଣୀ ବି ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ସେହି କାହାଣୀରେ, କୂଳରୁ ପଥର ପକେଇ ନେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି। ଶିଳ୍ପୀକୂଳର ମର୍ଯ୍ୟଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଧର୍ମପଦ ତା ଉପରକୁ ଲମ୍ଫ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
ଦକ୍ଷିଣ ଗୁଜୁରାଟରେ ବି ଆଜି ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଜୁଆରରେ ମନ୍ଦିର ଟି ଅଧାରୁ ଅଧିକ ବୁଡି ଯାଇଥାଏ। ଆଜି ବି ବାଲେଶ୍ୱର ର ଚାନ୍ଦିପୁର ବେଳାଭୂମି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦୟ ପରେ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୂଳ ଆଡକୁ ମାଡି ଆସିଥାଏ। ଅବଶ୍ୟ ଏହା ମୋର ନିଜସ୍ୱ ବିଚାର ଓ ଇତିହାସକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଗବେଷଣା ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆବଶ୍ୟକ।
(୪) @mishra9_supriya ଙ୍କ ୧୦-୧୧-୨୦୧୮ ଟୁଇଟ ଅନୁଯାୟୀ।
ଚିତ୍ର – ଶ୍ରୀ ଆଶିଷ କୁମାର ନାୟକ ଟୁଇଟ ତା ୧୫-୧-୨୦୧୬

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ହିଣ୍ଡୋଳ ରାଗ

IMG_20181122_214416.jpg

ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ
ସାମୋଦଦାମୋଦରୋ (ଅଷ୍ଟପଦୀ)

ମୂଳ ରଚନା – ଭକ୍ତ କବିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୟଦେବ

ଓଡିଆ ଭାଷ୍ୟାର୍ଥ – ତାପସ ରଞ୍ଜନ ଦାଶ

କାବ୍ୟାକାର – ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ପଣ୍ଡା

ଫୋଟୋ ସୌଜନ୍ୟ – STAR BHARAT

।୭।
ବସନ୍ତେବାସନ୍ତୀ କୁସୁମସୁକୁମାରୈରବୟବୈର୍ଭମନ୍ତୀ କାନ୍ତାରେ ବହୁବିହିତକୃଷ୍ଣାନୁସରଣାମ୍।
ଅମନ୍ଦଂ କନ୍ଦର୍ପଜ୍ଜରଜନିତଚିନ୍ତାକୁଳତୟା ବଳଦବାଧାଂ ରାଧାଂ ସରସମିଦମୂଚେ ସହଚରୀ।

ଅର୍ଥ-

ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମାଧବୀ ପୁଷ୍ପପରି ସୁକୁମାରି ତଥା କୋମଳାଙ୍ଗୀ, ବିରହ ବେଦନାରେ ଜର୍ଜ୍ଜରିତା ଶ୍ରୀରାଧା ବ୍ୟାକୁଳହୋଇ ଗହନବନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜି ବୁଲୁଥିଲେ ଏବଂ ସେସମୟରେ କାମଜ୍ଜ୍ବରରେ ପିଡ଼ିତା ଶ୍ରୀରାଧାଙ୍କୁ ପଥଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡୁ ନଥିଲା। ଶ୍ରୀରାଧାଙ୍କର ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ତାଙ୍କର ସହଚରୀ ଅନୁରାଗରେ ଏପରି କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ବସନ୍ତ ସହଚରୀ ସୁକୁମାରି,  
କୋମଳାଙ୍ଗୀ ମାଧବୀଲତା ପୁଷ୍ପ ସରି।
ଶ୍ରୀରାଧା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜି ବୁଲୁଥିଲେ ଘୁରି ଘୁରି,
କାମଜ୍ଜ୍ବରେ ପିଡ଼ିତା ସମୟ ସାଥେ ପଥଶ୍ରମ ପାଶୋରି,
ଗହନବନେ ବ୍ୟାକୁଳେ ବିରହ ବେଦନା ତାଡନେ ଜର୍ଜ୍ଜରି,
ଅନୁରାଗେ କହନ୍ତି ଦେଖି ଏ ଅବସ୍ଥା  ଶ୍ରୀରାଧା ସହଚରୀ। 

।୭.୧।
ଲଳିତ ଲବଙ୍ଗଲତାପରିଶୀଳନକୋମଳମଳୟସମୀରେ।
ମଧୁକରନିକରକରମ୍ବିତ କୋକିଳ କୂଜିତ କୁଞ୍ଜକୁଟୀରେ
ବିହରିତ ହରିରିହ ସରସବସନ୍ତେ ନୃତ୍ୟତି ଯୁବତିଜନେନ ସମଂସଖି ବିରହିଜନସ୍ୟ ଦୁରନ୍ତେ।।ଧ୍ରୁବମ୍।।

ଅର୍ଥ-

ହେ ସଖି, ଏବେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଥିବାରୁ ମୃଦୁମଳୟ ପବନ କୋମଳ ଲତାକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ପର୍ଶ କରି ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇଛି। କୁଞ୍ଜ କୁଟୀରରେ ମଧୁକର(ଭ୍ରମର) ମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ କୋକିଲର କୁହୁତାନ ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। 
ବସନ୍ତର ଏହି ଆଗମନ ଦୂର ବିରହିମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି କିନ୍ତୁ ରସିକେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଗହଣରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। 

ସନ୍ତାପ ନ କର ଆହେ ରାଧିକେ! 
ବସନ୍ତ ଋତୂନାମ୍ ମୃଦୁମଳୟ ବାତ ସ୍ପର୍ଶେ, 
କୋମଳ କୁଞ୍ଜଲତା କୋଳେ ସୁଗନ୍ଧାଳୟ ବିସ୍ତରେ।

ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜିତ ଭ୍ରମର ସାଥେ ସାଥେ,
ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱର ଲଳିତେ କୋକିଳର କୁହୁତାନେ,
ପୀଡାଜର୍ଜରିତ ବିରହୀ ଯେହ୍ନେ ବସନ୍ତ ଆଗମନେ।

ଅଥଚ ରସିକ ନାଗରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, 
ରାସ ନୃତ୍ୟନ୍ତି ଗୋପ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଗହଣେ,
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଉତଫୁଲ୍ଲିତେ ବାସନ୍ତିକ ମଳୟ ଆନନ୍ଦେ। 

।୭.୨।
ଉନ୍ମଦମଦନମନୋରଥପଥିକବଧୂଜନଜନିତବିଳାପେ
ଅଳିକୁଳସଂକୁଳକୁସୁମସମୂହନିରାକୁଳବକୁଳକଳାପେ।୨।

ଅର୍ଥ-

ଯେଉଁ ମାନଙ୍କର ପତି ଦୂର ବିଦେଶରେ ଅଛନ୍ତି,ରତିକାମନାରେ ଉନ୍ମତ୍ତା ସେହି ନବବଧୂମାନେ ମଦନ କଷ୍ଟ ସହି ନ ପାରି ପିଳାପ କରୁଛନ୍ତି।ଏଣେ ବଉଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ଭ୍ରମରମାନେ ତା’ ଚାରିପାଖେ ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।

ଛ୍ୟନ୍ତି ଗୋପୀପତି ଦୂର ବିଦେଶରେ, 
ଉନ୍ମତ୍ତା ସେହି ନବବଧୂମାନେ ରତିକାମନାରେ,
ମଦନ କଷ୍ଟ ଅସହ୍ୟେ ବିଳାପିତେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ଭରେ।

ମଳୟସ୍ପର୍ଶେ ମହକେ ବାସ୍ନା ବଉଳର,
ଆକର୍ଷିତ ମୁକୁଳେ ଚତୁର୍ଦିଗେ ଭ୍ରମନ୍ତି ଭ୍ରମର,
ଆକୁଳେ ବ୍ୟାକୁଳେ ସୃଷ୍ଟିଥାନ୍ତି ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜରଣ ସ୍ଵର।

।୭.୩।
ମୃଗମଦସୌରଭରଭସବଶଂବଦନବଦଳମାଳତମାଳେ।
ଯୁବଜନହୃଦୟବିଦାରଣ ମନସିଜନଖରୁଚିକିଂଶୁକକାଳେ।।

ଅର୍ଥ-

ସଖି ! ତମାଳବନ ନବପଲ୍ଲବରେ ସୁଶୋଭିତ ଏବଂ ମୃଗନାଭି କସ୍ତୁରୀ ସୁଗନ୍ଧରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଉଅଛି। କାମଦେବଙ୍କ ନଖପନ୍ତି ପରି ଲାଲ ପଳାଶ ଫୁଲ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଶୋଭିତ;ସତେ ଯେପରି କାମଦେବ କାମାର୍ତ୍ତ ଯୁବଜନଙ୍କର ହୃଦୟ ବିଦାରଣ କରି ତାଙ୍କର ନଖପନ୍ତିକୁ ଦେଖାଉଛନ୍ତି !

ଦେଖ ସଖି ! 
ତମାଳବନ ନବପଲ୍ଲବେ ସୁଶୋଭିତ, 
ମୃଗନାଭି କସ୍ତୁରୀ ସୁଗନ୍ଧେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ସୁଗନ୍ଧିତ।  
କାମଦେବ ନଖପନ୍ତି ରଙ୍ଗେ ଲାଲପଳାଶପୁଷ୍ପ ଶୋଭିତ,
ଦର୍ଶାନ୍ତି ଯେସନେ ନଖପନ୍ତିକୁ ବିଦାରି ଯୁବ ହୃଦୟ କାମାର୍ତ୍ତ।

।୭.୪।
ମଦନମହୀପତି କନକଦଣ୍ଡରୁଚିକେଶର କୁସୁମବିକାଶେ
ମିଳିତଶିଳୀମୁଖପାଟଳିପଟଳକୃତ ସ୍ମରତୂଣ ବିଳାସେ।।୪।

ଅର୍ଥ-

ବନରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନଗେଶ୍ୱର ପୁଷ୍ପର ଶୋଭା କାମଦେବଙ୍କ କନକଦଣ୍ଡ ପରି ଜଣାପଡ଼ୁଛି।ପାଟଳି ଫୁଲମାନଙ୍କରେ ସାମୁହିକ ଭ୍ରମର ବସି ଶର ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଣୀର ଭଳି ମନେ ହେଉଛି। ସତେ ଯେମିତି ମଦନରାଜା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଓ ତୁଣୀର ମଣ୍ଡିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଟରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି।

କାମଦେବ କନକଦଣ୍ଡେ ଯଥା ପ୍ରଦର୍ଶନ,
ବନେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନାଗେଶ୍ୱର ପୁଷ୍ପ ଶୋଭାବର୍ଦ୍ଧନ,   
ପାଟଳି ପୁଷ୍ପ ପୃଷ୍ଠାଙ୍ଗେ ଏକତ୍ର ଭ୍ରମରଙ୍କ ଉପବେଶନ। 
ଦର୍ଶିତୈଂ ଦୃଶ୍ୟେ ଶର ପୁରିତ ତୁଣୀର ପ୍ରାୟେ ପ୍ରତୀୟମାନ,   

ମଦନରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦଣ୍ଡ ତୁଣୀର ମଣ୍ଡିତେ ଯେସନେ ବିଚରଣ। 

।୭.୫।
ବିଗଳିତଲଜ୍ଜିତଜଗଦବଲୋକନତରୁଣକରୁଣକୃତହାସେ
ବିରହିନିକୃନ୍ତନକୁନ୍ତମୁଖକୃତିକେତକିଦନ୍ତୁରିତାଶେ।।

ଅର୍ଥ-

ବସନ୍ତର ଆଗମନରେ ତରୁଣ(ତରୁଣୀ)ମାନେ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜାକୁ ପରିହାର କରି ରତିକ୍ରିଡାରେ ମାତି ଥିବାରୁ ନବପଲ୍ଲବୀତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଧବଳ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସତେ ଯେପରି ହସୁଛନ୍ତି ! 
ଆହୁରି ସେମାନଙ୍କର ବିରହୀ ହୃଦୟକୁ କୁନ୍ତରେ ଚିରି ଦେଲାଭଳି କେତକୀ ଫୁଲ ବର୍ଚ୍ଛା ଫଳକ ପରି ଶୋଭାପାଉଛି।ସତେଯେପରି ଦିଗଙ୍ଗନାମାନେ କେତକୀ ଫୁଲରୂପକ ଦନ୍ତପନ୍ତି ଦେଖାଇ ହସୁଛନ୍ତି।

ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ପରିହାରେ,

ବସନ୍ତ ଆଗତେ ଯୁବା ରତିରମନ୍ତି ତଲ୍ଲୀନରେ,
ଯେମିତି ହସନ୍ତି ବୃକ୍ଷାଃ ନବପଲ୍ଲବେ ପୁରିତ ଧବଳ ପୁଷ୍ପରେ। 

ପୁନଃ ହୃଦୟ କୁନ୍ତରେ ଚିରି,
କେତକୀ ପୁଷ୍ପେ ଶୋଭନ୍ତି ବର୍ଚ୍ଛା କୁନ୍ତଳ ପରି,
ଦିଗଙ୍ଗନା ହସନ୍ତି କେତକୀ ଫୁଲ ଯଥା ଦନ୍ତପନ୍ତି ପଶାରି।

।୭.୬।
ମଧବିକାପରିମଳଲଳିତେ ନବମାଳତି ଜାତିସୁଗନ୍ଧୌ
ମୁନିମନସାମପି ମୋହନକାରିଣି ତରୁଣାକାରଣବନ୍ଧୌ।।

ଅର୍ଥ-

ସଖି ଗୋ ! ଏହି ମନୋହର ଋତୁ ସୁଲଳିତ ମାଧବୀଫୁଲର ବାସ୍ନାରେ ମହକି ଉଠୁଛି,ନୂତନ ମାଳତୀ ତଥା ଯାଇଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁଗନ୍ଧିତ।ମୁନି ମାନଙ୍କର ମୋହନକାରିଣୀ ଏହି ମଧୁଋତୁ ସତେ ଯେପରି ତରୁଣ ତରୁଣୀ ମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖା ଅଟେ।

ସଖି ଗୋ ! 
ତାରୁଣ୍ୟେ ପ୍ରିୟସଖା ଯେମନ୍ତ,
ମଧୁଋତୁ ମୁନି ମନମୋହିନୀ ପ୍ରୀତ।
ସୁଲଳିତ ମାଧବୀଫୁଲର ମହକେ ମହକିତ, 
ମନୋହର ଋତୁ ମାଳତୀ ଯାଇର ସୁଗନ୍ଧେ ସୁଗନ୍ଧିତ। 

।୭.୭।
ସ୍ଫୁରଦତିମୁକ୍ତଲତାପରିରମ୍ଭଣପୁଲକିତମୁକୁଳିତ ଚୂତେ।
ବୃନ୍ଦାବନବିପିନେ ପରିସରପରିଗତଯମୁନାଜଳପୂତେ।।

ଅର୍ଥ-

ସଖି ! ଏହି କାଳରେ(ବସନ୍ତରେ) ବନପ୍ରଦେଶରେ ପୁଷ୍ପ ମଣ୍ଡିତା ମାଧବୀଲତା ଆମ୍ର ବୃକ୍ଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ(ଆଚ୍ଛାଦିତ) କରିଥିବାରୁ ତାହା ସ୍ଵତଃ ମୁକୁଳିତ(ବଉଳ ଧାରଣ) ହୋଇଅଛି। ବୃନ୍ଦାବନର ଏହି ବନଖଣ୍ଡକୁ ଯମୁନାର ଶୀତଳ ପବିତ୍ର ଜଳଧାର ପରିବେଷ୍ଟନ କରି ରଖିଅଛି।

ସଖି ! ବସନ୍ତେ 
ବନପ୍ରଦେଶେ ମାଧବୀଲତା ପୁଷ୍ପ ମଣ୍ଡିତ।
ଯମୁନାର ଶୀତଳ ପବିତ୍ର ଜଳଧାର ପରିବେଷ୍ଟିତ,
ବୃନ୍ଦାବନ ବନଖଣ୍ଡକୁ ଆମ୍ର ବୃକ୍ଷାଙ୍ଗେ ଆଲିଙ୍ଗି ଯଥା ମୁକୁଳିତ।

।୭.୮।
ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବଭଣିତମିଦମୁଦୟତିହରିଚରଣସ୍ମୃତିସାରମ୍
ସରସବସନ୍ତସମୟ ବନବର୍ଣ୍ଣନମନୁଗତମଦନବିକାରମ୍।।

ଅର୍ଥ-

କବି ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବ କହୁଛନ୍ତି,ଏହି ଗୀତ ହରିଚରଣ ସ୍ମୃତି ସାର ଅଟେ। ଏହା ଜଗତରେ ପ୍ରକାଶମାନ। ରସମୟ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ବନଶ୍ରୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶ୍ରବଣ କଲେ ମନରୁ ମଦନ ବିକାର ଦୂର ହେବ।

ଜଗତେ ପ୍ରକାଶମାନ, 
ହରିଚରଣ ସ୍ମୃତିସାର ଦିବ୍ୟ ଗାନ।
ରସମୟ ବସନ୍ତ ଋତୁୟାମ ବନଶ୍ରୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶ୍ରବଣ,  
କବି ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବ କହନ୍ତି ମନରୁ ଦୂର ହେବ ବିକାର ମଦନ। 

ବ୍ୟକ୍ତି ଚରିତ୍ର(୨)

ସେଦିନ ଶୁକ୍ରବାର, ବାଣ ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ଦି ଦିନ ବାକି ଥିଲା।
(୧୯୭୩ ମେଟ୍ରିକ ପରୀକ୍ଷା ପର ଛୁଟିରେ ଗଣି ପାରି ନ ଥିବା ଓଡିଆ ବହି ସବୁକୁ ପଢିଲା ପରେ ହିଁ ତାହା “ଦୀପାବଳୀର ପର୍ବ” ଭଳି ଶବ୍ଦ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପଶିଥିଲା)

ସ୍କୁଲର ଖାଇବା ଛୁଟିରେ ଆମ ଯେତେଜଣଙ୍କ ଘର ଦୂର ଥିଲା, ଶ୍ରେଣୀ କୋଠରୀ ଭିତରେ ହିଁ ବସି ଖାଇବା ସାରି ଦେଉଥିଲୁ। ବାକି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଯେ ଯାହା ଘରକୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଚାଲି ଯାଉଥିଲେ। ସ୍କୁଲ ହତା ଖୁଆଡ ଭିତରେ ବାହାର ପାଖ ପାଚେରୀ କୁ ଲାଗି ଥିବା ଛୋଟ ବଗିଚା ଭିତର ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି (ଆଜିଦିନ ରେ PhD)ପାଇପ ପାଣିରେ ଆମେ ଖାଇ ସାରିଲା ପରେ ଟିଫିନ୍ କେରିୟରିକୁ ନେଇ ଧୋଇବାକୁ ଯାଉଥିଲୁ।

ସେଦିନ ବି କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ନ ଥିଲା। ଘରୁ ଭାତ ଖାଇ ସାରି ୫ କିମି ରାସ୍ତାର ସାଇକେଲ ଚଲେଇ ଆସି ଦୀର୍ଘ ୩ ଘଣ୍ଟାର ଅବିଶ୍ରାନ୍ତ ପାଠପଢାର ଲମ୍ବା ଅନ୍ତରାଳ ପରେ ବୋଉ ହାତ ପରଷା ଲେମ୍ବୁ ପଖାଳ ସହ ଛୋଟ ଛୋଟ କଟା ଯାଇଥିବା ଆଳୁଭଜାକୁ ଉଦରସ୍ଥ କରିସାରି ଲାଇନରେ ରହି ଅଇଁଠା ବାସନ କୁସନ ସଫା କରି ଆଣୁ ଆଣୁ ଅବଶ ଦେହେ ଗାହାଣ ଗାଇବା ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଆସି ଯାଇଥିଲି।

ଫେରିଲା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲି ଆମ ଶ୍ରେଣୀ ସାମନା ରେ ଭିଡ। ଘଟଣା କଣ? କୌତୁହଳ ସହକାରେ ପଛରେ ଠିଆ ହେଇ ମୁଣ୍ଡ ଉଠେଇ ଭିତରକୁ ଉଙ୍କି ମାରି ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି। ମୋତେ ପଛରେ ପାଇ ସାମନାରେ ଥିବା ପିଲାମାନେ ଆଡେଇ ହେଇଗଲେ। ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ଦୃଶ୍ୟଟି ପରିଷ୍କାର ରୂପେ ଦେଖାଗଲା। ଆମ ଶ୍ରେଣୀର ଚାରିଜଣ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ବସିବା ଚୌକିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ ମୋତେ ଦେଖିଲା ପରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରେଇ ଦେଲା। ସମସ୍ତେ ଚୌକି ପାଖରୁ ଦୂରକୁ ପଳେଇଲେ। ମୁଁ ଘଟଣା ଟି କଣ ବୁଝିବା ଆଗରୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧିବେଶନର ଘଣ୍ଟା ବାଜି ଉଠିଲା। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୌଡି ଦୌଡି ଯାଇ ଯେ ଯାହାର ଜାଗାରେ ବସିଗଲୁ। ସେତେ ଯାଏଁ ପରିବେଶ ସାମାନ୍ୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାକୁ ବଦଳିବାକୁ କିଞ୍ଚିତ ମାତ୍ର ସମୟ ଲାଗିଥିଲା।

ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧିବେଶନର ପ୍ରାଥମିକ ସମୟ ଗୌରୀ ମାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଥିଲା। ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଜାଣିଥିଲେ। କାରଣ ଆମ ସ୍କୁଲଟି ବ୍ରହ୍ମପୁର ବଡ ବଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଲା ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଛାତ୍ରଙ୍କ ପରିବାର ର ଦୋକାନ ବଡ ବଜାରରେ ରହିଥିଲା। ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ମାତ୍ରେ ପ୍ରଥମେ ଚଉକିରେ ବସି ପୁରା ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ଯାଏଁ ଚାହିଁ ରହିବା ପରେ କିଛି ସମୟ ସେ ସେମାନଙ୍କ ପାରିବାରିକ ବିଷୟାସକ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ କଟାଉ ଥିଲେ। ଅନେକ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କହିବା ଢଙ୍ଗ କିଛି ଜଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ ବି ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ କ୍ରିୟାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ସେ କେବଳ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ। ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଉଠିପଡି କଳାପଟା ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ବାକି ସମୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇବାରେ କଟାଉ ଥିଲେ। ଅଥଚ ସେ ଏକ ବିଚକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଠୁଁ ବୁଝିଥିବା ଇତିହାସ ଆମମାନଙ୍କ ମନରେ ଛାପା ହେଇ ରହି ଯାଉଥିଲା।

ସେଦିନ ମାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବସୁବସୁ କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳି ଗଲା। ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପଶିଲା ପରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା “ପିନ୍ ଟିଏ ପଡିଲେ ବି ନୀରବତା” ର ପରିବେଶରେ ବ୍ୟାଘାତ ଘଟିଥିଲା। ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରେ ଜୋରଦାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା। କିଛି ବୁଝିବା ଆଗରୁ ଦେଖିଲି, ଗୌରୀ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ଠିଆ ହେଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି – କାହାର, କାହାର ଏ ସାହାସ?

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଠିଆ ହେଇ ପଡିଥିଲୁ। ବିସ୍ଫାରିତ କ୍ରୋଧିତ ନୟନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରୁ ବୁଲି ବୁଲି ମୋ ଉପରେ ଆସି ସ୍ଥିର ହେଇ ଯାଉଥିଲା। ମନେ ମନେ ମୁଁ ଭୟ ପାଇ ଯାଇଥିଲି। କାରଣ ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଭିତରେ ଜଣେ ମାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପିଲା ଅନ୍ୟ ମାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୂତ ସଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥାଏ। ଏକୁଟିଆ ସମୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ସେମାନଙ୍କ ଖବର ସବୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି। ଏବେ ବି ଗୌରୀ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ସେଇ ଭଳି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବୁଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦିଓ ମୁଁ ଜାଣି ପାରିଥିଲି, ଚୌକି ଗୋଡ ତଳେ ଚିତା ବାଣ କିଏ ରଖିଥିଲେ, ତଥାପି ମୋର ସାହସ ନ ଥିଲା କହିବା ପାଇଁ। ଏକୁଟିଆ ରେ ବି ମୁଁ କହି ପାରି ନ ଥିଲି।

ପରେ ଘଟଣାଟି ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିବା ନନାଙ୍କ କାନକୁ ଯାଇଥିଲା। ଘରେ ତ ଗାଳି ଶୁଣିଥିଲି। ଆମ ସ୍କୁଲକୁ ଆସି ବି ସେ ମୋ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟମ ଗଣ୍ଡେ ଶୋଧିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୌରୀ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ଓଲଟା ଆସି ନନାଙ୍କୁ ବୁଝେଇ କହିଥିଲେ – ନା, ସେ କିଛି ଜାଣି ନ ଥିବ। ନ ହେଲେ ମୋତେ କହି ଦିଅନ୍ତା।

ଘଟଣା ଟି ଯେମିତି ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଆସିଥିଲା, ସେହିପରି ମୋ ମନରୁ ଉଭେଇ ବି ଗଲା। ମେଟ୍ରିକ ବି ସରିଗଲା। କଲେଜରେ ପଢିଲା ବେଳେ ଦିନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗୌରୀ ମାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଘର ଦେଇ ଯିବାବେଳେ ବାରଣ୍ଡାରେ ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାର ଦେଖି ସାଇକେଲ ରୁ ଓହ୍ଲେଇ ନମସ୍କାର କଲି।

ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋର ହାଲଚାଲ ପଚାରିଲା ପରେ ଟିକିଏ ହସି କହିଲେ – ଚୌକି ତଳେ ବାଣ ରଖିବା ପିଲାକୁ ତୁ ଜାଣିଥିଲୁ ବୋଲି ସେଦିନ ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି। କିନ୍ତୁ କହିଲୁନି। ନ କହି ଭଲ କଲୁ। କିଛି ଲାଭ ହେଇ ନ ଥାନ୍ତା। ସେ ଚାରିଜଣ ଯାକ ଦେଖେ, ଆଜି କଣ କରୁଛନ୍ତି।

ମୋ ପିଠି ଥାପୁଡେଇ କହିଲେ – ଯା। ଭଲ ପାଠ ପଢେ।

ମୁଁ ତରତରରେ ସେଇଠୁ ଖସି ଚାଲି ତ ଆସିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବହୁଦିନ ଯାଏଁ ତାଙ୍କର ଏହି ଉଦାର ଚରିତ୍ର ମୋ ବୋଧଗମ୍ୟର ବାହାରେ ଥିଲା।

ବୟସନ୍ଧିର ସାୟାହ୍ନ “ଦୀପାବଳୀର ପର୍ବ” ସମୟରେ ଆଜି ଯେତେବେଳେ ସେହି ଘଟଣା ପ୍ରବାହକୁ ସ୍ମୃତିପଟଳରେ ରୋମନ୍ଥନ କରୁଥିଲି, ମୋର ପାରିପାର୍ଶ୍ବିକ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି ବି ସେଦିନ ସେ ନନାଙ୍କ ପାଖରେ ମୋର ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଚରିତ୍ର ପାଇଁ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମୋର ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରେଣୀରେ ରହିଥିବାର ଅନୁଭବ ମୋତେ ଆଜି ହେଉଥିଲା।

କୋଣାର୍କର କୋହ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର।

ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଆଦ୍ୟ ଭାଗରେ ହୁଏନସାଂଙ୍କ ଉତ୍କଳ ପରିଭ୍ରମଣ ପରେ ମହାଯାନୀମାନଙ୍କ କୁ ଆହ୍ବାନ କରି ହୀନଯାନୀ ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚନା ହୋଇଥିବା ୭୨୦ ଶ୍ଳୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଟି ଅପହୃତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା।

ଫଳରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ପ୍ରଚାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥିବା ହୀନଯାନୀ ମାନଙ୍କ ନୈତିକ ପତନ ଧୀରେ ଧୀରେ ହୋଇ ମହାଯାନୀମାନଙ୍କ ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ ବଜ୍ରଯାନ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳାଶ୍ରିତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। ସେହି ପରିପେକ୍ଷୀରେ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରେ ଉତ୍କଳ ଆକ୍ରମଣ କରି ପ୍ରଥମେ ଚୌଦ୍ଵାରରେ, ପରେ କଟକରେ ନିଜ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଦକ୍ଷିଣର କଳିଙ୍ଗ ଗଙ୍ଗବଂଶୀୟଙ୍କ ରାଜବଶଂଜ ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହଦେବ ହିଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବଜ୍ରଯାନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆସିଥିବା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ।

କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରରେ ଖୋଦିତ କାମୋଦ୍ଦୀପକ ଯୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁଡିକ ଯେ ବୌଦ୍ଧ ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ବାରା ପ୍ରଭାବିତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ ନାହିଁ। କାରଣ ବଜ୍ରଯାନୀ ତନ୍ତ୍ର, ଯୋଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳ ଥିଲା ଯାହାକୁ ଉଡ୍ଡୀୟାନ (ଉତ୍କଳର ପଡୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ଭବତଃ) ର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଭୂତୀ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର (ଉଡ୍ଡୀୟାନର ପଡୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ଲଙ୍କାପୁରୀର ରାଣୀ) , ଇନ୍ଦ୍ରଭୂତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବେଦ, ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଧି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଗକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନତା ପାଇଁ ତନ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗ ଦ୍ଵାରା ଅନେକମାତ୍ରାରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଖ୍ରୀ.ପୂ ୪୦୦୦ ବର୍ଷ ତଳର ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଚଳିତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଦ୍ରାବିଡୀୟ ଇତିହାସ ଖ୍ରୀ.ପୂ ୧୫୦୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଦ୍ବାରା ଧ୍ବସ୍ତ ବିଧ୍ବସ୍ତ ହୋଇ ଯାଇଥିବାର ପ୍ରାମାଣିକତାକୁ ଆହ୍ବାନ କରି Georg Feuerstein, David Frawley and Subash Kak ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ ମୂଳକ ପୁସ୍ତକ In Search of the Cradle of Human Civilization ରେ ଏହି ବିଷୟକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାହା ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅପେକ୍ଷା ବୈଦିକ ଥିଲା।

୧୯୧୮ ରେ ପ୍ରକାଶିତ Shakti and Shakta by Sir John Woodroffe (Arthur Avalon) ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଅନୁସନ୍ଧାନ ମୂଳକ ପୁସ୍ତକର ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ବିଷଦ ରୂପେ ବେଦରେ ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ତନ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗ ଏକ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଭଳି କହିଛନ୍ତି।

1. The Kamika Agama of the Shaiva Siddhanta (Tantrantara Patala) says:

Tanoti vipulan arthan tattvamantra-samanvitan,

Trananca kurute yasmat tantram ityabhidhyate.

(It is called Tantra because it promulgates great knowledge concerning Tattva and Mantra and because it saves.)

2. Agamas are divided into three main groups according as the Ishtadevata worshipped is Shakti, Shiva or Vishnu. The first is the Shakta Agama, the second the Shaivagama, and the third the Vaishnava Agama or Pancaratra. This last is the Scripture to which the Shrimad Bhagavata (X. 90. 34) refers as Sattvata Tantra in the lines,

Tenoktang sattvatang tantram yaj jnattva muktibhag bhavet,

Yatra strishudradasanang sangskaro vaisnavah smritah.

ଅତଏବ, କାମୋଦ୍ଦୀପକ କ୍ରୀଡା ଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ତନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିବା ବାଞ୍ଛନୀୟ ନୁହେଁ। ବେଦକୁ ଆହୁତ ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ
ଉନ୍ମାଦନା ହିଁ ନାହିଁ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତିନ୍ଦ୍ରୀୟଯୁକ୍ତ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ। ଯାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସେମାନେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ କୁ ବଞ୍ଚେଇ ରଖି ପାରିଲେ। ଆହା, ଆମର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଆମେ ଭୁଲ ଅର୍ଥରେ ବୁଝିଲେ।

ଯଦି ବାୟା ଚକଡା ବୋଲି ୭୩ ଟି ତାଳପତ୍ର ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ କୋଣାର୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ architecture ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ତା ହେଲେ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରେ ଭୁଲ ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ବି ଦେଖା ଯାଉନି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଦିକ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ମନ୍ଦିର ଟିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ହିଁ ନିଆରା ଥିଲା। ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ବଳରେ ରହିଥିବା (କିମ୍ବା ଘୁରୁଥିବା) ମୂର୍ତ୍ତି ଯୁଗଳ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ମାନବିକ ଶକ୍ତିର କ୍ରୁର ମସ୍ତିଷ୍କର ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି।

ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ବାରମ୍ବାର ଲୁଣ୍ଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଧ୍ବସ୍ତ ହେଲା ଭଳି ଏହାର ଜ୍ଞାନ କୌଶଳକୁ ଲୁଟି ନେଇଯାଇ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କୁ ହିଁ ଲୋପ କରିଦେବାର ଷଡଯନ୍ତ୍ର ନାହିଁ ତ!

ନୈବେଦ୍ୟରୁ ନିର୍ମାଲ୍ୟ

ଏକ

୧୭, ବୋଷପଡା ଲେନ, କଲିକତା।
ବ୍ରାହ୍ମ ମୂହୁର୍ତ୍ତ, ଭୋର ୩ ଟା, ୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୨।

ନିଜ କକ୍ଷ ଭିତରେ ପଲଙ୍କ ଉପରେ ଶୋଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା। ଅନେକ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ରାତ୍ରି ଭୋଜନ ସହ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ପାଠ ପଢୁଥିବା କିଛି ଜଣ ଝିଅମାନଙ୍କ ସହ ରାତ୍ରି ପ୍ରାଥର୍ନା ସରି ଯାଇଥିଲା। ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ଝିଅମାନେ ତାଙ୍କ କକ୍ଷକୁ ଶୋଇବାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିବେଦିତାଙ୍କ ଆଖିକୁ ନିଦ ଆସୁ ନ ଥିଲ। ସେ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, ମାନସିକ ସ୍ତରରେ। ସେହି ଅସ୍ଥିରତା ଭିତରେ ବାପାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥିରତା ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାରତ ଥିଲେ। ତଥାପି ସଫଳ ହୋଇ ପାରୁ ନ ଥିଲେ।

ବାରମ୍ବାର ସେ କଡ ଲେଉଟାଉଥିଲେ। ପଲଙ୍କରୁ ଊଠିଆସି ଝରକା ବାହାରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ନିଃସଙ୍ଗ, ନିର୍ଜନ ରାସ୍ତାରେ କେବଳ ବତୀଖୁଣ୍ଟ ଉପର କ୍ଷୀଣାଲୋକ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖା ଯାଉ ନ ଥିଲା। ଦୁଇଦିନ ତଳେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତକାର ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢି ତାଙ୍କର ମାନସିକ ଅବସ୍ଥା ଏଇଠି ଆସି ପହଞ୍ଚି ଥିଲା।

ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଆଜି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାସୀ ଭଗବତ୍‌ ବାଣୀ ପ୍ରଚାରକ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ହସ ହସ ମୁହଁ, ପିଲାଙ୍କୁ ମୋହିଦେଲା ଭଳି ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପଡୁଥଲା। ପିଲା ବେଳୁ ବାପାଙ୍କୁ ହରେଇଥିଲେ। ଫ୍ରାନ୍ସ କବଳରୁ ଆୟାର୍ଲ୍ୟାଣ୍ଡକୁ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭାଗ ନେଇଥିବା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଅଜା ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କ ଲାଳନପାଳନ ହୋଇଥିଲା।

ବାହାରେ କିଏ କବାଟରେ କରାଘାତ କଲା। କିଏ ସେ ଏହି ରାତ୍ରିକାଳ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ – ଆଶଙ୍କାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ସେ। ବାହାରେ ବେଲୁଡ ମଠର ଜଣେ ସାଧୁ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

ନିବେଦିତାଙ୍କୁ ଦେଖୁ ଦେଖୁ କହିଲେ – ରାତ୍ରି ୧୨ଟାରେ ସ୍ୱାମୀଜୀ ଚାଲିଗଲେ।

ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ କିଛି ଅଶୁଭର ଅନୁମାନ କରି ପାରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଲୁଡ ମଠରୁ ଆସିଥିବା ସେହି ସାଧୁଙ୍କର ପାଟିରୁ ବାହାରିଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ସେ ହଠାତ୍‌ ବିଶ୍ୱାସ କରି ପାରିଲେନି ।

ଦୁଇଦିନ ତଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା। ସ୍ୱାମୀଜୀ ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ବାଢିଥିଲେ, ଯେଉଁଭଳି ଯୀଶୁଖ୍ରୀଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ଶେଷ ସମୟରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଇଁଠା ହାତରେ ପାଣି ଢାଳିଥିବା ଭଳି ଖାଇ ସାରିଲା ପରେ ତାଙ୍କ ଅଇଁଠା ହାତରେ ସଫା ହେବା ପାଇଁ ପାଣି ଢାଳିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ହିଁ ତାଙ୍କ କଥାରୁ ସେ ଏହି ସଂସାର ଛାଡି ଚାଲି ଯିବାର ସୂଚନା ସେ ପାଇ ସାରିଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଆସନ୍ତା ୭୨ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିର ସ୍ୱାଦ ଚାଖିବାର ସମୟ ଆସି ଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାହା ଯେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଯିବ, ନିବେଦିତାଙ୍କ କଳ୍ପନାତୀତ ଥିଲା। ହୃତ୍‌କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେବା କାରଣରୁ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଖବର ଡାକ୍ତର ମଜୁମଦାର ଘୋଷଣା କରିଥିବା ଶୁଣିଲା ପରେ ନିବେଦିତାଙ୍କ ମନରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ଅସୁମାରୀ ଆବେଶକୁ ସେ ଅନୁଭବ କରି ପାରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ପ୍ରକଟ କରି ପାରିଲେନି।

ଦାହ ସଂସ୍କାରର ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲା ପରେ କହିଲେ – ମୁଁ ସକାଳ ହେଲେ ବାହାରିବି।

ସାଧୁ ଜଣକ ଫେରିଗଲେ। ରାତ୍ରିର ସେହି ନିସ୍ତବ୍ଧ କୋଳାହଳ ଭିତରେ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କ ଇଛା ହେଉଥିଲା ଗଳା ଫଟେଇ ଜୋର୍‌ରେ ଚିତ୍କାର କରିବେ। ମନର ଦୃଶ୍ୟପଟଳରେ ନିଜର ଏକାନ୍ତବୋଧତା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ସହସା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ବସିଥିବା ତଥାସ୍ତୁସୂଚକ ଆଶୀର୍ବାଦର ବରଦହସ୍ତକୁ ସେ ହରେଇ ଦେଇଥିଲେ।

ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଓଜସ୍ୱିନୀ ବାଣୀରେ ପ୍ରଭାବିତ, ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଭାରତବର୍ଷକୁ ନିଜ କର୍ମଭୂମି ଓ ଇହଧାମ ଭାବେ ଆଦରି ନେଇଥିଲେ, ସେ ଆଜି ଏହି ଜଗତରେ ନାହାଁନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସଂରଚନା ରେ ଡାରଉଇନ୍‌ଙ୍କ ଓ ନିଉଟନ୍‌ଙ୍କ ପ୍ରାମାଣିକ ବୈଜ୍ଞାନିକି ତଥ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ସନାତନ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥର ଏହି ଚିର ମୁନିଋଷି ଅନୁଭୂତ ତଥ୍ୟରେ ସେ ବେଶି ପ୍ରଭାବିତ ଓ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଥିଲେ।

ଏହି ପରିପେକ୍ଷୀରେ ଏକରୁ ଅନେକ ଅର୍ଥାତ ‘ଏକଃହୋଂ ବହୁଷ୍ୟାମଃ’ ଭଳି ଜଟିଳ ବେଦ ବାକ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଏହି ଚକ୍ରକୁ ବୁଝେଇ ସ୍ୱାମୀଜୀ ବୁଝେଇଥିଲେ –

ପ୍ରକୃତି ରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଆତ୍ମନର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀଜ ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ଭିତରୁ ଆୟ ହିଁ ଆୟ ହୋଇ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଜଗତ ତାକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ। ଈଶ୍ୱରୀୟ କାମର ସମାପ୍ତି ପରେ ପୁଣି ସେହି ବୀଜ ବିସ୍ତାରିତ କର୍ମ ଅବଶେଷକୁ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ବିତରଣ କରି ମୂଳ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କୁ ଫେରି ଯାଇଥାନ୍ତି।

ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଏହି ଚକ୍ର ବୁଝାଇବାକୁ ଯାଇ ଯେଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୀତାରେ ବୁଝେଇଥିଲେ : ବାସଂର୍ଣ୍ଣି ଜୀର୍ଣ୍ଣାନି ଯଥା ବିହାୟ …..

ଯେଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପରିତ୍ୟାଗ କରି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଠିକ୍‌ ସେଭଳି ଶରୀରରେ ଥିବା ଜୀବାତ୍ମା ପୁରୁଣା ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଶରୀରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଏହାର ବହୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଳି ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀଙ୍କ ପାଖରେ ଧରା ଦେଇଥିଲେ ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦତ୍ତ। ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ-ବିଚାରର ସମୟରେ ଆସନ୍ତା ସମୟରେ ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସାକ୍ଷ୍ୟ-ଦ୍ରଷ୍ଟା ରୂପେ ବେଦାନ୍ତ ବିଚାରକୁ ଦୁନିଆ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିବାକୁ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଳରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଉଥିବାର ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଉତ୍ତରିତ ହେବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ, ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନକୁ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ଦର୍ଶାଇ ଉଦ୍‌ଘୋଷଣା କଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ଗୁରୁଙ୍କର ବାଣୀ ରୂପେ ମୁକ୍ତ କଣ୍ଠରେ ସ୍ଵୀକାର କରି ସୃଷ୍ଟିର ଆବହମାନ କାଳରୁ ଉତ୍ତରି ଆସୁଥିବା ଏହି ଭୂମିରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଦତ୍ତ ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରର ମାନବ ରୂପୀ ଥିଲେ।

ତଦ୍‌ବିଦ୍ଧି ପ୍ରଣିପାତେନ ପରିପ୍ରଶ୍ନେନ ସେବୟା।
ଉପଦେକ୍ଷ୍ୟନ୍ତି ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନସ୍ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶିନଃ।।
(ଭଗବତ ଗୀତା୪।୩୪)

ଅର୍ଥାତ୍‌,
ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣିପାତ ପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ ତଥା ସେବା କରି ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କର। ସେହି ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନାମୃତରେ ଆପ୍ୟାୟିତ କରିବେ।

ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଯେଉଁ ଭଳି ଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ପାଇଁ ମାର୍ଗାରେଟ ନୋବେଲ ମଧ୍ୟ ସେଭଳି ଥିଲେ।

ସାଧୁ ଜଣଙ୍କ ଫେରି ଗଲା ପରେ ଥକ୍କା ମାରି ପଲଙ୍କ ଉପରେ ବସି ପଡିଥିବା ନିବେଦିତା ଅଣ୍ଟା ଘଡି ଦେଖି ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହେଲେ। ରାତ୍ରି ୩ଟା ବାଜୁଥିଲା। ଭୋର ଭୋରରୁ ତାଙ୍କୁ ବେଲୁଡ ମଠ ବାହାରି ଯିବାକୁ ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ସେ।

ଦୁଇ

ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା ତା ପରଦିନ ସକାଳୁ ବେଲୁଡ ମଠକୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥିର, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ପିଲା ଦିନେ ପାଇଥିବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକି ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତା ଶିଷ୍ୟା କନ୍ୟାଟି ବେଲୁଡ ମଠରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିସ୍ପନ୍ଦ ନିର୍ବାକ ମର ଶରୀର ପାଖରେ ବସି ମର ଶରୀରକୁ ଉଠେଇ ନେଲା ଯାଏଁ ନିଦ୍ରାଗତ ମାନି ଗୁରୁ ସେବାରୂପେ ଅବିରତ ବିଞ୍ଛଣା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ବେଲୁଡ ମଠ ତିଆରି ହେବା ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ଶାରଦା ମା, ଜୋଷେଫିନ୍‌ ଓ ଶ୍ରୀମତି ଓ’ ବୁଲ୍‌ଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଶିଷତ୍ୱ ସେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଯଦ୍ୟପି ଜନ୍ମ ହେବା ଆଗରୁ ତାଙ୍କ ମା ତାଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲେ ତଥାପି ସେ ବିଷୟରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ସ୍ୱାମୀଜୀ ଭାରତ ମାତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ନାଁ ମାର୍ଗାରେଟରୁ ନିବେଦିତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସବୁ ଗୁଡିକ ଘଟଣା ଯେମିତି ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା।

ଦୀକ୍ଷା ନେବା ପରେ ଧୀର ମାତା ଓ ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ସହ କାଶ୍ମୀର ଯାତ୍ରା ସମୟର ଏହି ଭଳି ଏକ ଦିନରେ ସକାଳ ଜଳଖିଆ ବେଳେ ସ୍ୱାମୀଜୀ ନିଜର ସ୍ୱ-ରଚିତ କବିତାଟିକୁ ତାଙ୍କ ଓଜସ୍ୱିନୀ ବାଣୀ କଣ୍ଠରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ ପୂର୍ବକ ଆବୃତ୍ତି ତାଙ୍କର ମନେ ପଡିଲା। ସେ ଦିନ ବି ଜୁଲାଇ ୪ ଥିଲା, ଆମେରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତାର ଘୋଷଣା ଦିବସ।

[ ଦ୍ଵିପହର ଛାଇ ପୃଥ୍ଵୀପୃଷ୍ଟ ସାରା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା ଯାଏଁ;
ପ୍ରତିଟି ଅଣୁରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଲୋକ ପ୍ରତିବିମ୍ଵିତ ହେବା ଯାଏଁ;
ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ମୁଣ୍ଡ ଉଠେଇ ଛିଣ୍ଡି ଯାଇଥିବା ଶୃଂଖଳକୁ ଦେଖିଲା ଯାଏଁ;
ଏବଂ
ନବୀକରଣ ହେଇ ଚାଲିଥିବା ସଭିଁଙ୍କ ବାସନ୍ତିକ ଆନନ୍ଦିତ ଜୀବନ ନ ଦେଖିଲା ଯାଏଁ;
ହେ ଈଶ୍ଵର, ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ନିର୍ବିରୋଧ କକ୍ଷେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥାନ୍ତୁ ! ]

କିନ୍ତୁ ପୁରା କବିତାଟି ମନେ ଅଛି ତାଙ୍କର। ଯେଉଁଭଳି ଚମତ୍କର କବିତା ଥିଲା, ତା ଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା ସେହି ଚଳଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ କଣ୍ଠ।

ସେ ମନେ ମନେ କବିତାଟି ଆବୃତ୍ତି କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।

ଭୁପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧରି ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମା ଆସିଥିଲେ। ଶେଷନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇଥିବା ମାତୃଭୂମିର ସେବାରତ ଏହି ପୁଅଟିର ଲମ୍ବା ଶରୀରକୁ ଭିଡି ଧରି ସେ କ୍ରନ୍ଦନରତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ଉଦର ଭିତରେ ପୁତ୍ରର ଛୋଟ ଶାରୀରର କଳ୍ପନା କରୁଥିଲେ। ପିଲାଟି ଦିନୁ ନିଜ ସନ୍ତାନର କାର୍ଯ୍ୟକଲାପରେ ପ୍ରଭାବିତ ଏବଂ ଆବିଭୂତ ମା’ଙ୍କର ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅପେକ୍ଷିତ ଥିଲା।

ତାଙ୍କ କାନରେ ଆସି ଜଣେ କିଏ କହିଥିଲା – ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ ଘଟିଛି। ତା ପାଇଁ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ।

ସେ ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍‌ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହେଲେ। ପ୍ରତିକ୍ରିୟା-ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଅନବରତ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନର ମର ଶରୀରକୁ ପଙ୍ଖା କରୁଥିବା ନିବେଦିତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ତାଙ୍କ କାନ୍ଦ ବନ୍ଦ ହେଇ ଯାଇଥିଲା। ଚିରନ୍ତନୀ ମାତୃଗର୍ଭା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଜାଣିଥିଲେ ତାଙ୍କର ଏହି ସନ୍ତାନଟି ଭାରତ ମା ପାଇଁ ଯେତିକି ଭାବୁଥିଲା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, ଯାହାର ଉଦରରୁ ସେ ବାହାରିଲା ତାର ଚିନ୍ତା ବି ତା ପାଇଁ ଈଶ୍ୱର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା।

ସୁଦୂର ଲଣ୍ଡନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ପୂର୍ବ ଭୂଖଣ୍ଡ ସମ୍ପର୍କିତ ଅସଂଖ୍ୟ ସଂସ୍କାରିତ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାରର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଅନୁଭୂତିକୁ ସେ, ଭାରତକୁ ନିଜ ମାତୃଭୂମି ଓ କର୍ମ ଭୂମି ରୂପେ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିବା ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଥିବା ଅଗାଧ ପ୍ରେମକୁ ହୃଦୟର ପ୍ରତିଟି କୋଣରେ ଅନୁଭବ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନୁଭବ କରି ପାରୁଛନ୍ତି।

ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ତାହା ତାଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ୧୮୯୫ ଓ ୧୮୯୬ ଦୁଇଟି ଯାକ ଅବସରରେ ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ସନାତନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୧୮୯୮ ର ଆରମ୍ଭରେ ଭାରତ ଆସିଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି ନଗଣ୍ୟ ପରିଚୟ ସେ ପାଇ ପାରି ନ ଥିଲେ। ଅଭିଜ୍ଞତା ଅଭାବର ଫଳ ସ୍ଵରୁପ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ଆତ୍ମ-ପ୍ରକଟ କରଣର ପ୍ରତି ପାଦେ ପାଦେ ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ, ନଗର ଓ ରାଜ ରାସ୍ତା ବଦଳରେ ପ୍ରାଚ୍ୟ ଜଗତର ଜଣେ ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ପଟଳରେ ଆସି ଠିଆ ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ ।

ଲମ୍ବା ଚଉଡା ତେଜୋଦୀପ୍ତ ଚେହେରାର ଶରୀରଟିରେ ଅଗ୍ନି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜଳୁଥିବା ଜୁଇ ନିଆଁ ସହ ମାର୍ଗାରେଟଙ୍କ ମନ ବି ଉଚ୍ଚ ଭଟ୍ଟାରେ ସୁଦୂର ଅତୀତକୁ ବିସ୍ତାରି ଯାଇଥିଲା ଯେଉଁ ଆକର୍ଷକ ଚେହେରାକୁ ସେ ଯେଉଁଦିନ ପ୍ରଥମ କରି ଦେଖିଥିଲେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ, ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ରୂପେ। କେବଳ ସେହି ଥର ହିଁ ସେମାନେ ୧୫ କିମ୍ବା ୧୬ ଜଣଙ୍କ ଗହଣରେ ସେ ତାଙ୍କ ଗାଢା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ସଭା ବସ୍ତ୍ର (ସଭାରେ ପିନ୍ଧି ବସିବା ପାଇଁ ଲମ୍ବା ପୋଷାକ) ଓ ମେଖଳା ରେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରୁ ଥିବା “ଶିବ”, “ଶିବ” ର କୌତୁହଳୀ ଅଭ୍ୟାସରେ ଏବଂ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନରେ ବୁଡି ରହୁଥିବା ଜଣଙ୍କର ନମ୍ର ଓ ଦାମ୍ଭିକ ଚାହାଣୀର ଦୃଷ୍ଟି, ବୋଧହୁଏ ତାହା ଚିତ୍ରକର ରାଫେଲଙ୍କ ଚିତ୍ରିତ ସିସ୍ଟୈନ ଛୁଆର ଭ୍ରୂଲତା ଉପରେ ଆଙ୍କିଥିବା ଚାହାଣୀ ର ଚିତ୍ରଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା, ଧରି ସୁଦୂର ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାର୍ତ୍ତା ଧରି ଆସିଥିବା ଜଣେ ଈଶ୍ୱରଦୂତ ସଦୃଶ ବସିଥିଲେ ।

ନଭେମ୍ବର ମାସର ତାହା ଏକ ରବିବାସରୀୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଥିଲା ଏବଂ ମଧ୍ୟ-ଲଣ୍ଡନର ଏକ ବୈଠକଖାନାରେ ସେମାନେ ବସିଥିଲେ। ଅନ୍ଧକାର ଭିତରକୁ ପଶି ଯାଉଥିବା ସନ୍ଧ୍ୟାଲୋକ ସମୟରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ପଛ କରି, ଅର୍ଦ୍ଧ-ଗୋଲାକାର ଏକ ଶ୍ରୋତାସମୂହକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଥିଲେ ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ମଝିରେ ଉଦାହରଣ ସହ ସଂସ୍କୃତ ସୂତ୍ର ଗୁଡିକ ଭିତରକୁ ଭାଙ୍ଗି ପଶି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୁଡିକର ଜବାବ ଦେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟଟି ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଭାରତୀୟ ବଗିଚା ଉପରେ ବିରାଜମାନ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଭଳି, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ କୂଅ ମୂଳେ ଅଥବା ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉପକଣ୍ଠରେ ସାଧୁଙ୍କ ପାଖରେ ସମାବିଷ୍ଟ ଶ୍ରୋତା ଗୋଷ୍ଠୀ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଦେଖା ଯାଉଥିବ।
ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପୁଣି ଆଉ ଥରେ କେବେ ସେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କୁ ସେଭଳି ସରଳ ଶିକ୍ଷକ ଓ ତେଜୋଦୀପ୍ତ ଚେହେରାର ବେଶ ପୋଷାକରେ ଦେଖି ନ ଥିଲେ।

ତିନି

ସନ୍ଧ୍ୟା ଛଅଟା ସୁଦ୍ଧା ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେଲା ବେଳକୁ ଗଙ୍ଗା ଆର ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୁଡିବାକୁ ବସିଥିଲେ। ଦାହ-ସଂସ୍କାର କରା ଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନ ଠାରୁ କିଛି ଦୂରରେ ତଟସ୍ଥତା ଅବସ୍ଥାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କ ସହ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ଅନୁଭବ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ପରେ ଜୋଷେଫିନ୍‌ ମ୍ୟାକଲଡ୍‌ ଙ୍କୁ ଲିଖିତ ଏକ ପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଜୁଇ କାଠ ଉପରେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ମର ଶରୀର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଲୁଗାରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆ ଯାଇଥିବା ଦେଖୁଥିଲେ। ଆବେଶର ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେ ସ୍ୱାମୀ ଶାରଦାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ – କଣ ଏହାକୁ ବି ଜଳେଇ ଦିଆଯିବ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିବାର ଏଇଟା କଣ ଶେଷ ଜିନିଷ?

ସ୍ୱାମୀ ଶାରଦାନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରିଦେବା ପାଇଁ ଇଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ମନା କଲେ, “ କେବଳ ଯଦି ମୁଁ ଏହାର ଖଣ୍ଡେ କଟା କାନି ପାଇ ପାରନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଜୋଷେଫିନ୍‌ ପାଇଁ !”

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଛୁରୀ କିମ୍ବା କଇଞ୍ଚି ନ ଥିଲା। ଏବଂ ତାହା ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ବହିର୍ଭୂତ ହୋଇ ପାରେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ଚୁପ୍‌ ରହିଯାଇ ଜଳି ଯିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଜୁଇକୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ।

ସନାତନ ଧର୍ମର ଶରୀରଗତ ବିଦାୟକାଳୀନ ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିସ୍ମୟକର ତଥା କୋହାତ୍ମକ ଥିଲା। ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସମାଧି ସଂସ୍କାର ବେଳେ ଯେଉଁ ଭାବଜଗତରେ ଥିଲେ, ଏବେ ସେ ଠିକ ସେହି ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସମାଧିସ୍ଥଳରେ ଶାନ୍ତ ଧୀରାବସ୍ଥାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମା’ଙ୍କ ହାତକୁ ଜୋରରେ ଭିଡି ଧରିଥିଲେ। ଆଜି ତ ଏଇଠି ତାଙ୍କ ମା ବି ନାହାଁନ୍ତି।

ରୀତିନୀତି ଅନୁସାରେ ଶ୍ମଶାନ ପାଖରୁ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ମା’ଙ୍କ ସହ ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ବିଦା କରା ଦିଆ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ମଶାନ ଛାଡି ଯାଇ ପାରି ନ ଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ବେଶି ଛୋଟ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ହିଁ ଥିଲେ, କନ୍ୟା ଶିଷ୍ୟା। ଅନତିଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇ ଜୁଇର ଲେଲିହାନ ଶିଖାର ପ୍ରତିଟି ଶୀର୍ଷକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖୁଥିଲେ।

ସହସା ତାଙ୍କ ହାତର କଚିରେ କିଛି ଝଟକା ହେଲା ଭଳି ବୋଧ ହେବାରୁ ସେ ଭାବନା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆସି ତଳକୁ ଚାହିଁଲେ। ଆଉ ସେଇଠି, ନିଆଁ ଓ କଳା-ଅଙ୍ଗାର-ଅଛୁଆଁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଇଞ୍ଚରୁ ଅଧିକ ହେବନି, ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କୁ ଘୋଡା ଯାଇଥିବା ଲୁଗା କଟା କାନିର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଖଣ୍ଡେ ପଡିଥିଲା। ଅତିଶୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ଆବିଭୂତ ହୋଇଗଲେ ମାର୍ଗାରେଟ। ଜୋଷେଫିନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶୁଣିଛନ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ। ପୁରୀ ସେ ଯାଇ ପାରି ନାହାଁନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅଲୌକିକ କଥା ଶାରଦା ମା ଙ୍କ ପାଟିରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦରୁ ତିଆରି ନିର୍ମାଲ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ଗାଥା କାହାଣୀ ଆକାରରେ ସେ ଶୁଣିଛନ୍ତି । ହିନ୍ଦୁ ଜନମାନସରେ ଶେଷ ସମୟରେ ଦିଆ ଯାଉଥିବା ନିର୍ମାଲ୍ୟର ଗୁଢତତ୍ତ୍ୱବୋଧର କାହାଣୀ।

ମନେ ମନେ ନିବେଦିତା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପା ପ୍ରସାଦର ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କର ଏହି ଶେଷ ଚିହ୍ନଟିକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ତାହା ଜୋଷେପିନ୍‌ଙ୍କ ପାଇଁ ପରଲୋକରୁ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସନ୍ଦେଶର ପ୍ରାପ୍ତି ସ୍ୱୀକୃତି ରୂପେ ଉଠେଇ ଆଣିଥିଲେ।

ଜୁଇ ନିଆଁ ଲିଭି ଆସୁଥିଲା। କଟା କାନି ଖଣ୍ଡିକ ଧରି ନିବେଦିତା ଜୋଷେଫିନ୍‌ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।

ଶ୍ମଶାନରେ ପାଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁ-ଲୁଗା-କାନିରୁ ଖଣ୍ଡିଏ ବାସ୍ତବରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରାନ୍ତେ ଜୋଷେଫିନ୍‌ ମ୍ୟାକଲଡ୍‌ ଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କ ଜରିଆରେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଏହା ଏକ ପ୍ରେରିତ ସମ୍ବାଦ ଥିଲା।

ସଂସାର ବ୍ୟାପୀ ସନାତନ ଧର୍ମର ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ନିମନ୍ତେ ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ୍‌ ତରଫରୁ ଚାଲିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞରେ ଜୋଷେଫିନଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ବିନା ଦୀକ୍ଷାର ଶିଷ୍ୟା ଭାବେ ଗହଣ କରିଥିଲେ।

ନିବେଦିତା ଅନୁଭବ କଲେ, ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରରୁ ଅନୁଭୂତ ତାଙ୍କ କ୍ଷୋଭିତ ହୃଦୟର କୋମଳ ପାଖୁଡାମାନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେବାରେ ଲାଗିଲେ। ଘଟଣା ଟି ତାଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତଭାବର ନୈସର୍ଗିକ ଉପାଦେୟତାର ପ୍ରତିଟି ଅକ୍ଷରର ସଜ୍ଞା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦର ଅଦୃଶ୍ୟ ହସ୍ତ ଟିକୁ ସେ ତାଙ୍କ ଲୋମକୂପର ପ୍ରତି ବିନ୍ଦୁରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେ ଏକା ନ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ସମ୍ବାଦ, କର୍ମ ଅତିବାହିତ ହେଉଥିଲା।

ସ୍ୱୟଂ ଆପଣେଇ ନେଇଥିବା ଶିଷ୍ୟତ୍ଵର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଗରିମାରେ ଉଦ୍‌ବୃଦ୍ଧ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା, ପ୍ରକୃତ ବେଦାନ୍ତୀ ଧାରକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟରୁ ନିର୍ମାଲ୍ୟର ସୁଯୋଗ୍ୟା ସନ୍ଦେଶବାହିକା ଥିଲେ।

(ଘଟଣା ପ୍ରବାହ : ସ୍ୱ-କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ)

ପ୍ରେରଣା ସୌଜନ୍ୟ :
(୧) ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ The Monk as Man (The unknown life of Swami Vivekananda)
ଏବଂ
(୨) ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ The Master as I saw him

( ଜନ୍ମ ଅକ୍ଟୋବର ୧୩, ୧୮୬୭ ଓ ତିରୋଧାନ ଅକ୍ଟୋବର ୨୮, ୧୯୧୧ ଅବସରରେ ଭାରତ ମାତାର ସୁଯୋଗ୍ୟ ବିଦେଶୀ ଦାୟାଦ ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି )