Featured

First blog post

This is the post excerpt.

Advertisements

This is your very first post. Click the Edit link to modify or delete it, or start a new post. If you like, use this post to tell readers why you started this blog and what you plan to do with it.

post

ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବିଶ୍ଵେ ଅମୃତସ୍ୟ ପୁତ୍ରାଃ

IMG_20180610_191112.jpg

ପ୍ରାକ୍‌ କଥା

୧୮୯୩ – ଚିକାଗୋ ଧର୍ମ ମହାସଭା

ଋଷି ମୁନି ପ୍ରମାଣିତ, ବେଦ ଆଧୃତ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସନାତନ ଦର୍ଶନର ସାର୍ବଭୌମ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଚିକାଗୋ ଧର୍ମ ମହାସଭାର ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଦେଶଭକ୍ତ ଭାରତୀୟ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭାରେ ପ୍ରତିଭାତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତର ଉପନିଷଦର

“ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବିଶ୍ଵେ ଅମୃତସ୍ୟ ପୁତ୍ରାଃ”

ଶ୍ଳୋକକୁ ଅତି ଉଚ୍ଚାଟ ସ୍ଵରରେ ସନାତନ ଧର୍ମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଶ୍ଵରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅମୃତତ୍ଵ ବିଷୟ ଉଦଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜଡ ଜୀବ ଗୋଟିଏ ଅଂଶର ଅଂଶୀ ମାତ୍ର ଅଟନ୍ତି; ଆମର ଜନ୍ମଦାତା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ହିଁ ବିଦ୍ୟମାନ। ଆମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆମ କର୍ମର ଫଳାଫଳ। ଆମେ ପାପୀ ନୋହୁଁ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ରୂପୀ ଅଟୁ। ଦେଶ, ଭାଷା, ରଙ୍ଗ, ଧର୍ମ ଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେହି ଜଣେ ସତ୍ୟ ରୂପୀ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ସନ୍ତାନ।

– ଏହା ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମର ମୂଳ ଘୋଷଣା, ବେଦାନ୍ତର ସିଦ୍ଧାନ୍ତିତ ଦର୍ଶନ ଅଟେ।

୨୦୧୩ – ପ୍ରତିଟି ଅଣୁରେ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି

ଅଣୁ, ପରମାଣୁର ସନ୍ଧାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ଆବିଷ୍କାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୁଇଜରଲାଣ୍ଡର ଭୂମି ଭିତରେ ୨୮ କି.ମି ବ୍ୟାପୀ ପରିଧିର ସୁରଙ୍ଗ ଭିତରେ ପରୀକ୍ଷା କଋଯାଇ ଜଣାପଡିଲା ଯେ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣ ଭାବେ ରହିଛି, ଯାହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି। କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ଈଶ୍ଵରଙ୍କର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଗଲା ଭାବି ପ୍ରଥମେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ଉଠିଥିଲେ। ପରେ ଜାଣିଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ଦ୍ବାରା ମେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧା, ଏହା ଆମ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ, ତଥାପି ଏହା ଆମ ଜୀବନ ସ୍ରୋତ ର ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ନୁହେଁ। ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଟେ।

ଭାରତର ଦେଶଭକ୍ତ, ବୀର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ୧୫୦ତମ ଜନ୍ମ ଜୟନ୍ତୀ ପାଳନ ବର୍ଷ ଅବସରରେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବେଦାନ୍ତ ର ଦର୍ଶନକୁ ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ୧୨୦ ବର୍ଷ ପରେ, ଈଶ୍ଵର କଣିକା ନାମରେ ନାମିତ ଏହି ପଦାର୍ଥ ସହ ଆମ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ପଦାର୍ଥ/ ଅଣୁର ସଂଯୋଗରେ ହିଁ ଜୀବନ ସ୍ରୋତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। -ଏହିତଥ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ଵର ଆବିଷ୍କାର ନିମନ୍ତେ ଦୁଇଜଣ ସତ୍ୟାନ୍ବେଷୀ ପଦାର୍ଥ-ବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇ ଥିଲା।

ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ନାରା ଅନୁଭୂତ ପ୍ରାମାଣିକତାକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସତ୍ତାର ସନ୍ଧାନରେ ବିଜ୍ଞାନର ଏହି ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଅତୀବ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଥିଲା।

share-8281499461438784438.jpg

ଆରମ୍ଭ

ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠ ଓ ସୌର ଜଗତ ମଣ୍ଡଳରୁ ଅନନ୍ତ ଦୂରରେ; ମୃତ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅନ୍ଧକାର ଗର୍ତ୍ତ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଯେଉଁଠି ଖେଳନ୍ତି, ତା’ଠୁ ବି ଦୂରରେ ଆଲୁଅ-ଅନ୍ଧାରର ତାତ୍ବିକ ଓ ଆତ୍ମିକ ସଜ୍ଞାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ, ମହାସ୍ମୃତିର ଗର୍ଭରୁ ଛୁଟି ଆସୁଥିଲା କଣିକାଏ ଈଶ୍ବରରୂପୀ
ଅଣୁକଣିକା ଶରୀରଗତ ସଞ୍ଚିତ କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ମୃତିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରସହ ପ୍ରାଣମୟକୋଷର ସନ୍ଧାନରେ, ତଳକୁ, ତଳକୁ, ଆହୁରି ତଳକୁ, ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ ! ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ବେଷଣରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣତାପ୍ରାପ୍ତି ପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗତିକ ମଙ୍ଗଳକାମନା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ! ଉପଯୁକ୍ତ ଗର୍ଭ-ଗୃହର ସନ୍ଧାନରେ ! ସେଇଠି ତାକୁ ନୂତନ ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତି ଯାଏଁ ଅପେକ୍ଷା କରିରହିବାକୁ ହେବ ! ଚୈତନ୍ୟର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ସୀମିତ ସମୟର ଅବଧିରେ ପୁଣି ଥରେ ଶରୀର ନାଶ ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନ ଯେ ତାକୁ ଆହରଣ କରିବାକୁ ହେବ!

ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଅନନ୍ତଜନ୍ମର କର୍ମସମୂହର ବାହକ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରର ଭୂମିକା ଯେ ଅତି ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ। ଚୈତନ୍ୟ ସହ ତାକୁ ଏକାକାର ହୋଇ କର୍ମଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ହେବ।

ଦୁଇଟି ମାନବରୂପୀ ଶରୀର ଶାରୀରିକ କ୍ଷୁଧାରେ ଜର୍ଜ୍ଜରିତ ପରସ୍ପରର ତୃଷ୍ଣା ମେଣ୍ଟାଉଥିଲେ। ମନ ବାଳସୁଲଭ ଚପଳ ଥିଲା।

ଦିହିଁଙ୍କ ଏକାଠି ହେବାରେ ତୃତୀୟ ଜଣଙ୍କର ଆଗମନ ଯେ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ବାହାରେ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ମିଳନ ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିବା ଅଶରୀର ପାଇଁ ଏହି ଗର୍ଭାଶୟରେ ଆଶ୍ରୟନେବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସୁକଳ୍ପିତ, ସୁପରିଚାଳିତ ଯୋଜନା ନିୟତିର ଛତ୍ରଛାୟା ରେ ଚାଲିଥିଲା, ଏହା ବି ସେମାନଙ୍କ କଳ୍ପନାର ବାହାରେ ଥିଲା। ତଥାପି ସେମାନେ ତତ୍ପର ଥିଲେ। ସେଥିରେ ନା ସମାଜର ଭୟ ଥିଲା, ନା ଥିଲା ସୃଷ୍ଟିର ଚିନ୍ତା। ଯଦି ଥିଲା, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଥିଲା। ସମୟର ଆସନ୍ତା ପ୍ରହର କାହା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରତ, ସେ ସଂପର୍କରେ ସେମାନେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଥିଲେ। ସମୟର ଚକ ରହି ନ ଥିଲା। କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ମୃତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ସହ ଗର୍ଭ-ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କରି ସାରିଥିଲା।

ତାରକାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶର ଦୃଶ୍ୟପଟଳରେ, ସେହି ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥିଲେ। ଆକାଶଗଂଗା
ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟିରଖିଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ ଲିପିବଦ୍ଧ କଲେ, ପୁଣି ଏକ ଉଲ୍‌କା ପାତ ହେଲା। ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଅଭିଳାଷା ପ୍ରକାଶ କରି ଦୁଇ ହାତ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ
ଓଠରେ ରଖି ଚୁମା ଦେଇ ମନେ ମନେ କିଛି ବର ମାଗୁଥିବା କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଏକ ତାରକା-ପାତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଗତିପଥ
ରେ ନିୟତିର ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଚକ୍ର ଥିଲା।

ତୃପ୍ତ ହୋଇସାରିଥିଲେ ଦିହେଁ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟିତ ମନ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଶୀତଳତାର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ସାରିଥିଲା। ଦିହେଁ ଦିହିଁଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ
ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଯାଇଥିଲେ। ଏଇମିଳନ ସମାଜର ଉହାଡରେ ଥିଲା। କାରଣ ଅନେକ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର, ମାନ୍ୟତା, ପରମ୍ପରା ର ଦ୍ବାହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦୁହିଙ୍କ ବିବାହ ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା।

ସମାଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଅସାମାଜିକ, ଅନୈତିକ ଥିଲା।

ଏକ

ଅନ୍ଧକାରଚ୍ଛନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଘନ ଅରଣ୍ୟ। ନିଶା ଗର୍ଜନ ସହ ଅନବରତ ଝିଙ୍କ-ସ୍ୱନ। ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳୀର ଆଲୋକରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଲୋକଟିର ପରିଚୟ ଜଣା ଯାଉ ନ ଥିଲା। ହିସ୍ ହିସ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଲୋକଟି ହଠାତ୍ ଅଟକିଗଲା। କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଚମକିଥିବା ବିଜୁଳୀର ଆଲୁଅରେ ସେ ଦେଖିଲା, ଆଗରେ ବିରାଟ ଏକ ନାଗସାପ ଫଣା ଟେକି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଛି। ବିଜୁଳୀ ଆଲୁଅ କିଛି କ୍ଷଣର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ-ଆଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ସାପଟିର ଆକୃତି ଅଫୁରନ୍ତ ସ୍ୱ-ଆଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆକାଶସାରା ବ୍ୟାପିଗିଲା।

ହେ ଭଗବାନ୍ , ଏ କ’ଣ ? ତା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକଟିତ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ଜଗଦମ୍ବା ! ନୀଳାଭ ଶରୀର। ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ-ଯୁଗଳ। ଝୁଣା, ଗୋଗ୍ଗୁଳ ସମାହିତ ସୁଗନ୍ଧ; ଝାଞ, ମୃଦଙ୍ଗର ତାଳେ ତାଳେ ପରିବେଶରେ ତନ୍ତ୍ର ପୂଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣସମ୍ଭାର! ଅପୂର୍ବ ସେ ମୂର୍ତ୍ତି! ସମ୍ମୋହିତ ହୋଇଗଲା ଲୋକଟି। ସ୍ୱୟଂମେବ ହାତ ଦୁଇଟି ପ୍ରଣତି ମୁଦ୍ରାରେ ଉଠିଗଲା। ଆଣ୍ଠୁମାଡି ତଳେ ବସି ପଡିଲା। ପାଟିରୁ ଦୁର୍ଗାସ୍ତ୍ରୋତ୍ର ଅବିରତ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା ! ହୃଦୟର ସ୍ପନ୍ଦନ ବଢିଗଲା। ତଥାପି ଲୋକଟିର ଚେହେରା ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲା। ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱ।ତଥାପି ତା’ ଚେହେରାଟି ଅନ୍ଧାରୁଆ ଥିଲା। ଚିହ୍ନା ପଡୁ ନ ଥିଲା, କିଏ ସେ …?

ଛଟପଟ ହୋଇ ବିଞ୍ଛଣାରୁ ଉଠି ବସି ପଡିଲେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି। ଅନୁଭବ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଟିରୁ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୋତ୍ର ଅନବରତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇ ଚାଲିଛି! ହୃଦୟର କମ୍ପନ କମିନି। ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ସେଇ ଲୋକଟି କ’ଣ ସେ ନିଜେ ? ମନକୁ ଇଏ ଚିନ୍ତା ଆସିବା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ପାଟିରୁ ବାହାରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ରସବୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ହୃଦୟର କମ୍ପନକୁ କମାଇବାପାଇଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଲମ୍ବା ନିଶ୍ୱାସ ନେବାରେ ଲାଗିଲେ। ପାଖରେ ବିରଜା ଶୋଇଥିଲେ। ଡରିଯାଇ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ। ବିରଜା ଗାଢ ନିଦରେ ଶୋଇଥିଲେ, ବହୁ କଷ୍ଟ ସମ୍ବରଣ କରି ଆଖି ଖୋଲିଲେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧର୍ନିମିଳିତ ଆଖିରେ ଚାହିଁ ପଚାରିଲେ, “କ’ଣ ହେଲା?”

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ସ୍ୱପ୍ନର ବୃତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ବିରଜା, “ଶୋଇପଡ। ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଏତେ ବିଚଳିତ ହେଉଛ!”

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପାରିଲେନି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି, “ନା, ସକାଳ ପ୍ରହରର ସ୍ୱପ୍ନ, ବିରଜା। ସେ ପୁଣି ମକର ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତିର ସକାଳୁଆ ସ୍ୱପ୍ନ! ଜଣା ପଡୁନି, କ’ଣ ଇଛା ଅଛି ତାଙ୍କଋ।”

“ସକାଳୁଆ ସ୍ୱପ୍ନ? ସକାଳ ହେଇଗଲା କି?”

ବିରଜା ଆଉ ଶୋଇପାରିଲେନି। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଯିବା ଆଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଔପଚାରିକତା ସାରିବାକୁ ହେବ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଏତେ ଆଉ ସେ ସ୍ୱପ୍ନ କଥା ଭାବନି। ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଛ, ଆଜି ତମର ଭଲରେ କଟିବ। ଜଲ୍‌ଦି ତିଆରି ହୁଅ। ଆଜି ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି। ତମକୁ ସଅଳ ମନ୍ଦିର ଯିବାକୁ ହେବ।”

ବିରଜାଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାବାଣୀ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିଲାନି। ସବୁବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ବ ଦେଇଥାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଦେଇ ପାରିଲେନି। ବିରଜା ବିଞ୍ଛଣା ଛାଡି ଚାଲିଯିବା ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଉଠି ବାହାରକୁ ଆସିଗଲେ। ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ଦିନ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣ ଆରମ୍ଭ। ବାହାରେ କାକରଭରା କୁହୁଡିଆ ଆନ୍ଧକାର। ଶୀତ ଛାଡିଯିବାକୁ ବସିଛି। ତଥାପି ଥଣ୍ଡା ଅଛି। ପଶ୍ଚିମାକାଶରେ ପାହାନ୍ତି ତାରା। ତା ପାଖରେ କିଏ ଦେଖଯାଉଛି? ନୀଳାଭ, ରକ୍ତାଭ ଜଗଦମ୍ବା? ଶିହିରି ଉଠିଲେ ସେ। ନାଗସାପ ଭିତରୁ ଜଗଦମ୍ବା?

ଓଃ, ହେ ମା!

ସକଳ ଘଟେ ନାରାୟଣୀ, ସର୍ପରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା।

ଓଁ, ନମସ୍ତସୈ, ନମସ୍ତସୈ, ନମସ୍ତସୈ, ନମଃ, ନମଃ॥

ଦୁଇ

ବଡି ଭୋରରୁ, ପାହାଡ ଶୀର୍ଷର ପୂର୍ବ ପାଖ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ଛୁଇଁ ନ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରକୁ ଉଠିଥିବା ଚଉଡା ରାସ୍ତାର ପଥର ପାହଚ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇସାରିଥିଲେ। ପାଦ ତଳ ପାହାଚରୁ ଛୁଉଁଥିବା ପାହାନ୍ତି କାକରର ପଥୁରିଆ ଏବଂ ଦୁଇପାଖର ଗହଳ କୁହୁଁଳିଆ ଘନ-ନୀଳାଭ ବୃକ୍ଷରାଜିରୁ ଝରି ଆସୁଥିବା କୋହଲା, ଥଣ୍ଡା ପବନ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଦୁର୍ଗାସ୍ତ୍ରୋତ୍ରର ଆବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ପିନ୍ଧା ଓ ଗୋଟିଏ ଘୋଡ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ନିଜ ଶରୀର ଭିତରର ଶୀତକୁ କାଟୁଥିଲେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ।

ଭାରତର ପୂର୍ବପାଖେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ ୮୦ କିମି ର ସମାନ୍ତରାଳ ରୂପେ ଓଡିଶା ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଠିକ ତାରି ଉତ୍ତର ପଟୁ ଘାଟି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ରାସ୍ତା କଡେ ଗାଁ’ଟି ର ଅବସ୍ଥିତି । ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଉତ୍ତର ପଟୁ ଉଠି ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଘାଟି ଆଡକୁ ଯାଇଥିବା ବସ୍‌ ଯିବା ଆସିବା ରାସ୍ତା ନାନା ପ୍ରକାର ସଘନ ବୃକ୍ଷଲତା-ଗୁଳ୍ମ ଆଛାଦିତ ପର୍ବତରାଜି ଗହଳରେ ଅତି ଗହନ ପାହାଡର ପୂର୍ବପାଖେ ଲୁଚି ଯାଇଛି।

ଶିଖର ପ୍ରଦେଶର ପୂର୍ବ ପାଖର ଅନେକ ତଳେ ଖଣ୍ଡିଏ ଜାଗାକୁ କାଟି କାଟି ସମତଳ କରାଯାଇଛି। ମଝିରେ ବରଗଛ – ଓହଳ ଭିତରେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରା ଯାଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ଛୋଟିଆ ମନ୍ଦିରରେ ମାଆ ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ରକ୍ତମଖା ବିରାଜମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ପାଖେ ତଳ ଦିଗେ ଗାଁକୁ, ପଶ୍ଚିମ ପାଖେ ପର୍ବତ ଉପର ଦିଗେ ଘାଟି ରାସ୍ତାକୁ ପଥରର ଚଉଡା ପାହାଚ। ପଥର ପାହାଚ ଦୁଇ ପାଖ ଯାକର ଶେଷରେ ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖେ ସୁଉଚ୍ଚ ଏକ ପାଚେରୀ ଘେରା ଯାଇଛି। ଦୁଇ ପାଖେ ଦୁଇଟି ଚୂନ-ସିମେଣ୍ଟର ଦ୍ୱାରଦେଶ। ତା ଭିତରେ କାଠର ଦ୍ୱାର-ବନ୍ଧ ଏବଂ କବାଟ ଲଗାଯାଇଛି।

ବିରଜା ସଂଗ୍ରହ କରି ଦେଇଥିବା ଫୁଲ, ତୁଳସୀପତ୍ର, ବେଲ ପତ୍ର, ମନ୍ଦାର ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା। ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ସଫା କରିବାକୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ହଳିଆ ଘନଶ୍ୟାମ ଆସନ୍ତି। ସଫା କାମ ସରିଲା ପରେ ମନ୍ଦିର ବେଢାରୁ ଓ ବେଢା ବାହାରୁ ମଧ୍ୟ ନାନା ଜାତିର ଫୁଲ, ପତ୍ର ଘନ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଥାନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ରକ୍ତମଖା ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରେଇ ସଜେଇବାକୁ ହୁଏ।

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ନିଜେ ରୋଷେଇ କରି ମା’ଙ୍କ ଭୋଗ ଲାଗି କରିଥାନ୍ତି। ନିତ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଜଣେ, ଦି’ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଡେ ଚାଉଳ, ଚୋପାସହ ମୁଗଡାଲି ଓ ପରିବା ର ଭୋଗ ରନ୍ଧା ହୁଏ। ପରିବା ବି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର। ଦେଶୀଆଳୁ, କଞ୍ଚାକଦଳୀ, ବୋଇତାଳୁ ଛଡା ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଥିଲା। ଫୁଟଣରେ କେବଳ ଜିରା, ସୋରିଷ ଓ ଘିଅ। ଭୋଗର ସବୁ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ଘରୁ ଆସିଥାଏ। ଅଭ୍ୟାଗତ ଖାଇବା ପାଇଁ ଲୋକ ମିଳିଗଲେ ଭଲ। ବାସନକୁସନ କୁ ନିଜେ ଧୂଆଧୋଇ କରି ମନ୍ଦିରରେ ରଖି ଦିଅନ୍ତି। ଯଦି କେହି ନ ମିଳନ୍ତି, ଭୋଗ ଲାଗିଥିବା ଥାଳିକୁ ସେହିକଡେ ଧରି ଘରକୁ ଆସି ଯାଆନ୍ତି। ବିରଜା ତାଙ୍କ ରାସ୍ତାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥାନ୍ତି। ଦିହେଁ ମିଶି ଭୋଗ ସାରିଲା ପରେ, ଭୋଗ ଲାଗୁଥିବା ବାସନ-କୁସନ ବିରଜା ସଫା କରିଥାନ୍ତି। ତା ପରଦିନ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଯାବତୀୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଥାଳୀଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଗତକାଲି, ମାସନ୍ତ ଦିନ ଜଣେ ଅଭ୍ୟାଗତ ମିଳିଥିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବିଶେଷ କିଛି ସାମଗ୍ରୀ ନ ଥିଲା।

ମନରେ ଘୁରୁଥିବା ରାତିର ସ୍ୱପ୍ନଦୃଶ୍ୟର ଦ୍ୱନ୍ଦାତ୍ମକ ବିଶ୍ଲେଷଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାଜନକ ଥିଲା। ଚିନ୍ତାକୂଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପାହାଚ ଚଢି ଚଢି ଉପରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। କାଲି ପକେଇ ଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାର କବାଟର ତାଲା ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଶେଷ ପାହାଚ ଉପରେ ସେ ଗୋଡ ଯେତେବେଳେ ଦେବାକୁ ଗଲେ, ଚମକି ପଡିଲେ। ପାହାଚ ଉପରେ କନା ବୁଜୁଳାଟିଏ ଥୁଆ ହୋଇଥିବାର ଦେଖିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏତେ ବଡି ଭୋରରୁ ବୁଜୁଳାଟାକୁ କିଏ ରଖି ଗଲା ? ପାଖକୁ ଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ହତବାକ ହୋଇ ପଡିଲେ। କନା ବୁଜୁଳା ଭିତରୁ ସୁନ୍ଦର କଅଁଳା ମୁହଁଟିଏ ଉଙ୍କି ମାରୁଛି ! ଆଖି ବନ୍ଦ ଅଛି। ନାକ ପାଖରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ। ନିଶ୍ୱାସ ତ ଚାଲୁଛି। ଆଖ-ପାଖ ଦେଖିଲେ। କିଏ ରଖିଛି ? କେହି ଦେଖା ଯାଉ ନାହାନ୍ତି। କାହାର ଏହି ଛୁଆ ?

ଉପର ପାହାଚ ଉପରେ ଚଢିଥିଲେ, ଫାଟକର ଚାବି ଖୋଲିଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ତଳ ପାହାଚରେ ଠିଆ ହୋଇ ଚାବି ଖୋଲିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଜୁଳାଟିକୁ ଡେଇଁ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ହେବ। ଛୁଆଟିକୁ ନ ଡେଇଁ ଯିବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ପାରିଲେନି।

ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। କାହାକୁ ଜଣକୁ ଗାଁରୁ ଡାକି ଆଣିବାକୁ ପଡିବ। ଘନଙ୍କର ଆସିବା ସମୟ ମଧ୍ୟ ହୋଇଗଲାଣି। ତଥାପି ଆସି ନାହଁନ୍ତି। କିଛି ନ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇ ଆଣିବାକୁ ହେବ।

ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଲୋକଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଆସିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ବିରଜା ତାଙ୍କୁ ଜଲ୍‌ଦି ଯିବା ପାଇଁ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଇଏ ତ ବିଘ୍ନ ଘଟିବା ଭଳି ଜଣା ପଡୁଛି। ଦେଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ବିବରଣୀ ସହ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ ତ !

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ମନକୁ ମନ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ- ନା, ନା, ସ୍ୱପ୍ନରେ କିଛି ସତ୍ୟତା ନ ଥାଏ !

ତିନି

ମନ୍ଦିରର ପଥର ପାହାଚ ଭିତରୁ ବାହାରି ଆସି ଗାଁ ମଝି ଦାଣ୍ଡ ଭିତରର ସମତଳ ରାସ୍ତାରେ ତରତରିଆ ପାଦରେ ଗାଁ ଭିତରେ ପଶି ଘନଶ୍ୟାମ ଘରେ ଯାଇ କବାଟରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି କରାଘାତ କଲେ, “ଘନ ! ଘନ !!”

ଘନ କବାଟ ଖୋଲିଲେ। ଆଗରେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୁଁ ତ ବାହାରୁଥିଲି, ଗୋସେଇଁ।”

ଧୀର କଣ୍ଠରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି କହିଲେ, “ଅସୁବିଧା ହୋଇଯାଇଛି, ଘନ। ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ କେହି ଜଣେ କଅଁଳା ଛୁଆଟିକୁ ଛାଡି ଦେଇ ଯାଇଛି। ଦ୍ୱାରର ଚାବି ବି ମୁଁ ଖୋଲି ପାରୁନି। କ’ଣ କରିବା?”

ଘନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, “ଛୁଆ ! ମନ୍ଦିରରେ ! କେତେ ବର୍ଷର ଗୋସେଇଁ ?”

“ଆରେ, କେତେ ବର୍ଷର କଣ? ସଦ୍ୟ ଜନ୍ମକରା ଛୁଆଟା। ମୋ ମୁଣ୍ଡ କାମ କରୁନି। କଣ କରିବା କହ।”

“ଚାଲୁନ, ସାଉ ଆଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିବା। କଣ ହେଲେ କହିବେ ସେ।”

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରାଙ୍କୁ ଘନଶ୍ୟାମ ‘ସାଉ ଆଜ୍ଞା’ ଡାକୁଥିଲେ। ବୟସରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଠାରୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ବଡ ଥିଲେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିପତ୍ତିରେ ଅଧିକ ଥିଲେ। ଗାଁରେ ଖାତିର ଥିଲା। ମନ୍ଦିରର ଯାବତୀୟ କାରବାର ସେ ବୁଝୁଥିଲେ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଏ ଗାଁକୁ ଆସିବା ବେଳକୁ ତାଙ୍କ ବାପା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସହ ମିଶି ହାନିଲାଭ ବୁଝୁଥିଲେ। ଆଜିକାଲି ବାପା ବୁଢା ବୟସରେ କେବଳ ଘର ଦାଣ୍ଡରେ ବସିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଖଟରେ ଗଡିଥାନ୍ତି।

ଘନଶ୍ୟାମ ତାଙ୍କ ବିଲବାଡି କଥା ବୁଝୁଥିଲେ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ସଫାସଫି ଦାୟିତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତେଣୁ, ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ଦେଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ରାସ୍ତାରେ ଥୁଆ ହୋଇଥିବା ସଦ୍ୟ ଜନ୍ମିତ ଛୁଆଟା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଥାକଥିତ ସମ୍ପର୍କର ଦ୍ୱାହି ଦେଇ, କିଛି ଗୋଟିଏ ସମାଧାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଘନଶ୍ୟାମ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଥୁଡୁ ଥୁଡୁ କାକରରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଘନଶ୍ୟାମ ଦେହମୁଣ୍ଡରେ ଲୁଗା ଘୋଡେଇ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ବାହାରିଲେ। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରାଙ୍କ ଘରର ଦାଣ୍ଡ କବାଟ ଖୋଲା ନ ଥିଲା। ଏହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା, ଘରେ ଚଳ ପ୍ରଚଳ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନି। ପାଚେରି ଭିତରେ ଘର ପାଖ ଦେଇ ଘନଶ୍ୟାମ ବାରି ପଟକୁ ଗଲେ, “ସାଉଆଣୀ ଉଠି ସାରିଥିବେଣି। ମୁଁ ଯାଉଛି ବାରି ପଟକୁ।”

ଘନଶ୍ୟାମ ବାରିପଟେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳକୁ ସାଳନ୍ଦୀ ଗୋବର ପାଣି ହିଁ ସିଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଶାଶୁ ଥିଲା ବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଶାଶୁ ଉଠୁଥିଲେ। ଶାଶୁଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେ ହିଁ ବଡି ଭୋରରୁ ଉଠିଥାନ୍ତି। ଶାଶୁ ଉଠୁ ଉଠୁ ଦାନ୍ତକାଠି ଧରି ପୋଖରୀକୁ ବାହାରି ଯାଉଥିଲେ। ପୋଖରୀ ତୁଠରେ ଗାଁ ମାଇପିଙ୍କ ସହ ଗୁଲିଗପ କରି ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଶାଶୁଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ ନ ଥିଲା। ପୋଖରୀରୁ ଗାଧୋଇ ସାରି ଘରକୁ ଫେରି ଆସି ପୂଜା-ପର୍ବରେ ବସିବା ଶାଶୁଙ୍କ ନିତି ଦିନିଆ କଥା ଥିଲା। ଶାଶୁ ଗାଧୋଇ ଆସିଲା ବେଳକୁ ସେ ବାରି ବାରଣ୍ଡା ଉହାଡରେ ଗାଧୋଇ ଆସି ଯାଉଥିଲେ।

ବାହା ହୋଇ ବୋହୂ ସାଜି ଏଠାକୁ ଆସିଲା ପରଠାରୁ ଦିନକ ପାଇଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୋଖରୀକୁ ଯିବା ଅଭ୍ୟାସକୁ ଶାଶୁଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ବି ଲଜ୍ଜ୍ୟାରେ ଆପଣେଇ ପାରି ନ ଥିଲେ। ଘର କାମ କରିବାକୁ ଘନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କାଞ୍ଚନ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଦାଣ୍ଡ ବାରିରେ ଗୋବର ପାଣି ସିଞ୍ଚନର କାମ ସରିଯାଇଥାଏ।

“କ’ଣ ହେଲା ?” ସେ ଘନଶ୍ୟାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

“ମା’, ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ କିଏ ଜଣେ କଅଁଳା ପିଲାଟାକୁ ଛାଡି ଦେଇ ଯାଇଛି। ଗୋସେଁଇ ଆଜ୍ଞା ଚାବି ଖୋଲି ପାରିଲେନି; ଫେରିକି ଆସିଯାଇଛନ୍ତି। ଦାଣ୍ଡରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ସାଉ ଆଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଉଠେଇ ଦିଅ। ସେ ଯାହା କହିବେ।”

ହତଭମ୍ବ ହୋଇଗଲେ ସାଳନ୍ଦୀ। ତାଙ୍କ ଗାଁରେ ଏ ପ୍ରକାରର ଘଟଣା ! ବୋହୂ ହୋଇ ଆସିଲା ପରେ ଏଇ ଘଟଣାଟି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ଥିଲା। କଣ କରାଯାଇ ପାରିବ, ସେ ଚିନ୍ତା କରି ପାରିଲେନି। ଚଞ୍ଚଳ ପାଦରେ ଘର ଭିତରକୁ ଫେରିଲେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଠେଇବାକୁ ହେବ। କିଛି ଯଦି ଉପର ତଳ ହୋଇଯାଏ, ଚାରିଆଡେ ଗାଁ’ର ଅପନିନ୍ଦା ହେବ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ-ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଥିବା ନାଁ ଟିକକ ମାଟିରେ ମିଶିଯିବ। ଅନେକ ଖରାପ ଚିନ୍ତାରେ ଘାଣ୍ଟି ହୋଇ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଠେଇବାକୁ ଗଲେ।

ଚାରି

ଗାଁ’ର ଆକାର ବଡ ନ ହେଲେ ହେଁ ଅଧିକ ଛୋଟ ନ ଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଯାଏଁ ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଚାରୋଟି ସାହି ଥିଲା। ଉତ୍ତର ପାଖେ ଥିବା ଦୁଇଟି ସାହି ମଝିରେ ବଡ ପଥର କୂଅ ଥିଲା, ଯାହା ଗାଁ ସାରାର ସବୁଦିନର ତୃଷ୍ଣାକୁ ମେଣ୍ଟାଇ ପାରୁଥିଲା। ମୋଟରେ ଅଶୀ ରୁ ଶହେ ଘର, ପିଲା ବଡ ମିଶି ତିନି ସହ ଲୋକ ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ। ବର୍ଷା ହେଲେ ଉତ୍ତର ପାଖର ପାହାଡ ଉପର ମୁଣ୍ଡରୁ ବର୍ଷା ପାଣି ଗଡି ଆସି ଗାଁ ମଝି ସାହି-ଦାଣ୍ଡରେ ଆଣ୍ଟୁଏ ଉଚ୍ଚରେ ଭାସୁଥିଲା। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ରହି ଆସିଥିବା ସେହି ସମସ୍ୟାର ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ସମାଧାନ ଦିଗରେ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।

ପାହାଡ ଉପରୁ ବର୍ଷାକାଳୀନ ପାଣି ଆସି ତଳେ ଯେଉଁଠି ମାଟି ଛୁଉଁଥିଲା, ସେଠାରୁ ମାଟି ତଳେ ତଳେ ଏକ ଲମ୍ବାନାଳ ଜରିଆରେ ସାହି ମଝିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାଆନ୍ତରାଙ୍କ ଲମ୍ବ-ଓସାରିଆ ଦୁଇ ମହଲାର ଉତ୍ତର – ଦକ୍ଷିଣ ମୁହାଁ ଘରର ପଡିଶାରେ ଖାଲି ଥିବା ଜାଗା ଦେଇ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନାଳର ପାଣି ନିଷ୍କାସନ କରିବା ପାଇଁ ଯତ୍ନ ନିଆଯାଇଥିଲା। ନାଳ ଉପରେ ଚୂନ ପଥର ମିଶ୍ରିତ ଘୋଡଣୀ ଗୁଡିକ ପଡିଥିଲା। ଘାଟିକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା କଡରେ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର କୋଣରେ ଥିବା ଗାଁ’ର ଏକମାତ୍ର ପୋଖରୀରେ ନାଳର ପାଣି ଆସି ପଡୁଥିଲା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ଏୟା ହୋଇଥିଲା ଯେ, ପ୍ରଥମରେ ପାଣି ଖାଇ ଖାଇ ଖାଲ ହୋଇ ରହିଥିବା ମଝିଦାଣ୍ଡ ଏକ ରକମ ସମତଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ବର୍ଷସାରା ପୋଖରୀରେ ପାଣି ଭରି ରହୁଥିଲା।

ସମସ୍ୟାର ଏଇ ପ୍ରକାରର ସମାଧାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

ଗାଁ’ର ପଶ୍ଚିମ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରାଙ୍କ ଉତ୍ତରମୁହାଁ ଘର। ତାଙ୍କ ଘରଟି ଗାଁ ଭିତରେ ଏକମାତ୍ର ଚଉଦଟି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୋତାଲା ଚୂନ-ପଥର ର ଛାତଘର ଥିଲା। ନିଜ ବାପାଙ୍କର ଦଶହାତିଆ ଟାଇଲ-ଛପର ଘରୁ ବିଦା ହୋଇ ସାଳନ୍ଦୀ ଯେତେବେଳେ ଏଇ ପ୍ରସାଦ ଭିତରକୁ ବୋହୂ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଏଠାରେ ଥିବା ବହୁତ ଗୁଡିଏ କୋଠରୀ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅହେତୁକ ଭୟ ଏବଂ ବିରକ୍ତି ଭାବ ଥିଲା। ଉପରର କୋଣରେ ଥିବା ତାଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଥିବା କୋଠରୀରୁ ତଳର ବିପରୀତ କୋଣରେ ଥିବା କୋଠରୀକୁ ଛୋଟିଆ କାମ ପାଇଁ ଗଲାବେଳେ ତାଙ୍କର ସେଇ ଭାବକୁ ଲୁଚେଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଯତ୍ନ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ଆଜିକାଲି ତ ସେ-ସବୁରେ ସେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇସାରିଲେଣି।

ଶାଶୁଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେଥିରେ ପୁଣି ସାଉଆଣୀ, ମା’ର ମୋହର ବାଜିଯଇଛି। ସକାଳୁ ବାରି ଦ୍ୱାର ଖୋଲାଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାତିରେ ଦାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କଲାଯାଏଁ ସବୁ ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କର। ଅମାର ଘର, ଖମାରୀ ଘର, ବ୍ୟବସ୍ଥା-ଘର ଚାବି ତାଙ୍କ ହାତରେ। ମୋଟ ଉପରେ, ସ୍ଥୁଳ ଭାବରେ ଲଦି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ମନରେ ଜାତ ହୋଇଥିବା ମୋହ ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ରୂପକ ଶିକୁଳୀରେ ପରିଣତ ହୋଇ ସାରିଥିଲା।

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗାଁ’କୁ ଆଗମନ ପରେ ଗାଁରେ ଯେଉଁ ସଂସ୍କାରମାନ କରାଯାଇଥିଲା, ତାହା ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା। ଲଜ୍ଜ୍ୟାରେ, ଭୟରେ ପୋଖରୀ ନ ଯାଇପାରିଥିବା ଅଲିଅଳି ନୂଆ ବୋହୁଟି ଆଭିଜାତ୍ୟ ଏବଂ ସଫା-ସୁଥୁରାର ର ଆଳ ନେଇ ସମାଜ-ସଂସ୍କାରକର ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସାରିଥିଲେ

ଅନେକ ଗୁଡିଏ ସଂସ୍କାରମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟରୁ ବିବାହ ରୂପକ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ନୂତନ ଶିଶୁମାନେ ସମାଜରେ ଅନାଥ ଯେ ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ଏହାରି ଭରପୁର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା କରା ଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଆଜି ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଏହି ଅନାହୁତ ସମସ୍ୟା ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ରପାତ ସଦୃଶ ଥିଲା।

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଠେଇବା ପାଇଁ ସେ ଉପର ମହଲାର ଦାଣ୍ଡ ପାଖକୁ ଥିବା କୋଠରୀ ଦିଗେ ଗଲେ। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଦରୁ ଉଠିସାରି ଖଟରେ ଗଡପଡ ହେଉଥିଲେ। ପାଖରେ ଆଠ ବର୍ଷର ବିରଞ୍ଚି ଶୋଇଥିଲା। ଦାଣ୍ଡଆଡେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଗନ୍ତୁକର ସନ୍ଦେଶ ସେ ପାଇ ସାରିଥିଲେ। ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପଚାରିଲେ, “କିଏ ଆସିଛି?”

“ଘନ ନନାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି।”

ବାହାହୋଇ ଆସିଲା ଦିନଠୁ ସାଳନ୍ଦୀ ତାଙ୍କ ଶଶୁର ଘର ବିଲେଇପିଲାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁ, ତା କରି କହି ନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାରେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଆଉ କେହି ଏ ଗାଁରେ ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିରଜା ଆସିଲା ପରେ ତାଙ୍କର ଏଇ ଗ୍ରାମ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣଟିକୁ ଯଦିଓ ଛଡେଇ ନେଇ ପାରି ନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ଆଉ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରହିପାରିଲେନି। କାରଣ ବିରଜା ମଧ୍ୟ ଗାଁ’ର ବଡ,ସାନ କାହାକୁ ହେଲେ ତୁ-ତା’କର କହି କଥା କହି ପାରିନାହାନ୍ତି। ପରସ୍ପରର ଏମିତି କେତୋଟି ସମାନ ଗୁଣକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଦୁହିଁଙ୍କର ଅକାଟ୍ୟ ବନ୍ଧୁତା ଥିଲା।

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଶେଯ ଉପରେ ଉଠି ବସିଲେ, “ଏତେ ସକାଳୁ! ମନ୍ଦିର ନ ଯାଇ ! ଖବର କଣ?”

ପାଖକୁ ଆସି କାନ ପାଖରେ ଧୀରେ କହିଲେ, “ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ କିଏ ଜଣେ କଅଁଳା ଛୁଆଟାକୁ ଛାଡି ଦେଇ ଯାଇଛି।”

“କିଏ ଛାଡିଛି?” ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ। ଦେହରେ ଥିବା ବଳକା ତନ୍ଦ୍ରା ସହସା ଛାଡିଗଲା।

ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ପରେ ସେ ଜାଣିବାଠୁ ଗାଁରେ କେବଳ ଭଲ ହିଁ ଭଲ ସେ ଦେଖି ଆସିଛନ୍ତି। ଏମିତି ଏକ ଅଘଟଣ ଘଟିବା ପଛରେ ଗାଁରେ ବାବା ଆରମ୍ଭ କରି ଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀରେ କିଛି ଭୁଲ-ଭଟକା ରହିଗଲା କି? ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ପଡିବ। ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରାମ୍ୟସଭା ଡାକିବାକୁ ହେବ। ତାପରେ ? ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଅନେକ କରଣୀୟ, ଅକରଣୀୟ ବିଷୟଗୁଚ୍ଛ ଅତି ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଭାସି ଆସୁଥିଲା। ଶେଯରେ ରହି ପାରିଲେନି ସେ। ଚଞ୍ଚଳ ପାଦରେ ତଳକୁ ଓହ୍ଲେଇ ଗଲେ। ବାହାରେ ଘନଶ୍ୟାମ ସହ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

ପ୍ରଥମେ ସେ ହିଁ ପଚାରିଲେ, “କ’ଣ କରିବା ନନା?”

ବିନା କିଛି ଔପଚାରିକତାରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି କହିଲେ, “ଆମକୁ ପ୍ରଥମେ ଛୁଆଟାକୁ ଆପଣେଇବାକୁ ପଡିବ। ତା’ ପରେ ଯାହା କିଛି ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ହେବ।”

“କିନ୍ତୁ ଆପଣେଇବ କିଏ?”

ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ବିରଜାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଛି। ତମେ ତୁରନ୍ତ ଗାଁ ସଭା ଡାକିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କର।”

ପୁଣି ଘନଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, “ତମେ ମୋ ସହ ଆସ। ଆମେ ବିରଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା।”

ପାଞ୍ଚ

ବିବାହର ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବିତି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ବାପା ହୋଇ ନ ଥିଲେ। ନିଜର ଛୁଆଟିଏ ଥିଲେ, ନିଜ ବଂଶ ବଢେଇବା ସହଜସାଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ଏହି ଭାବକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉଠିଥିବା ଝଡର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବିରଜାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ଉଠୁଥିବା ଦାବୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖାନ କରି ନିଜ ଗାଁ ଛାଡିଥିଲେ।

ବାହା ହେବାର ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଜଣା ପଡିଥିଲା, ବିରଜା କେବେ ହେଲେ ମା ହୋଇପାରିବେନି। କାରଣ ବାହା ହେବା ଆଗରୁ ପେଟ ବ୍ୟଥାଜନିତ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରରେ ଭବିଷ୍ୟତ ଜଟିଳତାରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅଣ୍ଡାଶୟ (ଓଭାରି) ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ବହୁତ ଆଗରୁ ଆଗତ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଘଟିବାକୁ ଥିବା ଏହି ଝଡର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଗୋଚରରେ ଚାଲିଥିଲା।

ଏଇ ଆଶାରେ କି ଯେ ଝିଅର ପିନ୍ଧିବାର, ଖାଇବାର ଅସୁବିଧା ହେବନି, ବିରଜାଙ୍କ ଗରିବ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାପା ନିଜଠାରୁ ଅଧିକ ଯଜମାନି ଥିବା ଘରେ ଝିଅର ବାହା କରି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଘଟଣାଟି ଯେତେବେଳେ ପକଟ ହେଲା, ସେ ହିଁ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହର ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଆଣିଥଲେ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକେ ତ ରାଜି ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ରାଜି ହୋଇ ନ ଥିଲେ।

ବିବାହ-ବେଦୀରେ ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖେ ସପ୍ତପଦୀର ଶବ୍ଦଧ୍ୱନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ତା’ରି ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀଦାର ହେବା ନିମନ୍ତେ ଯାହାର ହାତ ଧରି ଆଣିଥିଲେ, ତାକୁ ଅଧା ରାସ୍ତାରେ କେମିତି ଛାଡି ପାରିବେ?

ବାହାଘରର ପ୍ରଥମ ଦିନଠୁ ହିଁ ସେ ବିରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସର ବୀଜ ରୋପଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଜୀବନସାଥୀର ଯେଉଁ ଦର୍ଶନ ସେ ପଢିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଇଥିଲେ, ବିରଜା ସେଇ ସବୁର ରୀତିମତ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ଥିଲେ। ସନ୍ତାନ ହେବା, ନ ହେବା, ବିଧାତାର ଇଛା; ଏହାକୁ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହେବ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ-ଆକାଂକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କର ଟିକେ ବି ଶୁଣି ନ ଥିଲେ। ପୁଣି ଥରେ ବାହା ହୋ, ନ ହେଲେ ଘର ଛାଡେ, ଏଇ ଜିଦ୍‌ରେ ସେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ। ବିରଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋପରି ଥିଲା।

ବାପାଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ଯଜମାନି ଥିଲା। ଘରେ ଚାକର-ବାକର ଅନେକ ଥିଲେ। ବିରଜାଙ୍କ ବାପା ଭଳି ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ କର୍ମକାଣ୍ଡି-ବ୍ରାହ୍ମଣର ଚାକିରୀ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାପା ଦାନରେ ମିଳିଥିବା ବହୁତ ଚାଷଜମି ଓ ଗାଈ-ଗୋରୁର ର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଘରେ ଜମିଦାରଙ୍କ ଭଳି ଚଳଣି ଥିଲା। ଚାରି ଭାଇ, ତିନି ଭଉଣି ଙ୍କ ଭିତରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଛଅ ନମ୍ବରରେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତଳେ ଥିବା ଭଉଣିର ବାହାଘର ହୋଇ ନ ଥିଲା। ଆସିଲା ବେଳେ, ମା-ଭଉଣିମାନେ ଗୋଡେଇ ଗୋଡେଇ ନ ଯିବା ପାଇଁ ନେହୁରା ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଅଧିକ ଥିଲା। ଘର ଛାଡିବାକୁ, ଗାଁ ଛାଡିବାକୁ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଦିନଠୁଁ ସେ ପଛକୁ ଫେରି ଦେଖି ନ ଥିଲେ। ତାହା ବା’ର ବର୍ଷ ତଳର କଥା।

କର୍ମକାଣ୍ଡି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ କେବଳ ସ୍ନାନ-ଶୌଚ, ଛୁଆଛୁତି, ଫୁଲ-କୁଶ ସଂଗ୍ରହ, ମୁରୁଜ କୁଟିବା, ବାପା ଆଣି ଆସିଥିବା ଦାନ-ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସାଇତି ରଖିବା ପରେ ହିଁ ପାଠ ଦିଗେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ନିମନ୍ତେ ବିରଜାଙ୍କୁ ମା’ଙ୍କ ଆଦେଶ ଥିଲା। ତିନି ଝିଅ, ଗୋଟିଏ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠୁ ବଡ ଥିଲେ। ଯାହା କିଛି ଔପଚାରିକତା ପାଇଁ ପାଠ ପଢା ହେଉଥିଲା, ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ପରେ ସେଥିରେ ଦଉଡି ବନ୍ଧା ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। ଅନେକ କଟକଣା, ଆକଟ ଥିଲା ମା’ଙ୍କର। ଦୂର ଗାଁ’ର ସ୍କୁଲ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କାଳ ହୋଇଥିଲା। ଘରେ ରହି ଘର କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ମା କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ କରୁଥିଲେ।

କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ପେଟ ବ୍ୟଥା ଜନିତ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେଇବା ପାଇଁ ବହୁତ ଦୂରରେ ଥିବା ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ପ୍ରଥମେ ଶଗଡରେ, ପରେ ରେଳଗାଡିରେ ଯାଇଥିଲେ। ସେହି କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରାଯାଇଥିଲା। ଫଳରେ ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଯାଇଥିଲେ; ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବରେ କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଆସି ନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଜାଣି ପାରି ନ ଥିଲେ ଯେ ତା ଦ୍ୱାରା ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିବା ଶକ୍ତି ରହିବନି। ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ହେଲା ପରେ ଯେ କ’ଣ ଶାରିରୀକ/ ସାମାଜିକ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ, ଏହା ନା ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରିଥିବା ଡାକ୍ତର ବୁଝେଇ କହିଥିଲେ, ନା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଥିଲା।

ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପୁଅ ନିମନ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ବଡ ଝିଅ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିଥିଲା, ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଛାତି କୁଣ୍ଢେମୋଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। କାଳ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଝିଅର ବାହଘର କରି ଦେଇଥିଲେ। ଷୋହଳ ବର୍ଷ ହେଉ ହେଉ ତାଙ୍କ ବାହାଘର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶାଶୁଘରେ ଆସି ସାନବୋହୂ ହେବାର ଯେତିକି ସୌଭାଗ୍ୟ ଥିଲା, ସେତିକି ଗର୍ବ ବି ଥିଲା। କାରଣ ଶାଶୁ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଆଡୁ ଗେହ୍ଲା ବୋହୂର ନାମ-ଫଳକ ଲାଗିଯାଇଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ସମୟର କଟୁ-ଦୃଷ୍ଟି ଆସି ପଡିଯାଇଥିଲା। ବାହା ହେବାର ଦୁଇବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯେତେବେଳେ ମା ହୋଇପାରିଲେନି, ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ସେଇଠି ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରର କଥା ଏବଂ କେବେହେଲେ ମା ନ ହୋଇପାରିବାର କଥା ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଥିଲା। ତା ପରେ ସବୁ କିଛି ବଦଳି ଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କ କଟୁ-ଦୃଷ୍ଟିର ପରିଧିକୁ ସେ ଆସିଯାଇଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାଶୁ, ଦେଢଶାଶୁଙ୍କ କଟାକ୍ଷକୁ ସେ ପ୍ରଥମେ ମନେ ମନେ ପ୍ରତିବାଦ କରିଥିଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ-କଳାପରେ ବିଦ୍ରୋହର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଦିନ ଘର ଭିତରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ଦ୍ବିତୀୟ ବାହାଘରର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗଞ୍ଜଣା, ଝିଙ୍ଗାସର ଭିତରେ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାତ୍ରି-ଦିବସ ଛଟପଟ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସାହାଯ୍ୟର ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱଭାବଗତ ପରିବେଶର ସୃଷ୍ଟି ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କର ବାରମ୍ବାର ଉପଦେଶ ତାଙ୍କୁ ସେହି କଷ୍ଟରୁ ନିବୃତ କରି ଆଣିଥିଲା।

ସ୍ୱାମୀ, ସ୍ତ୍ରୀର ପ୍ରେମ-ସମ୍ପର୍କର ମୂଳଦୁଆରେ ରହିଥିବା ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସରେ ରହିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ବିରଜା ପ୍ରଥମ କରି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଠାରୁ ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଯଦିଓ, ମା ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରିଥାଏ, ତଥାପି ନିୟତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଉପରେ ଆମର ଆୟତ ନ ଥାଏ, ଏହା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଅତି ଭରସା ଓ ବିଶ୍ୱାସରେ ଶାସ୍ତ୍ର-ଜ୍ଞାନର ସାହାଯ୍ୟରେ ବୁଝେଇଥିଲେ।

ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚାରର ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ ପାରିଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା- ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର ଓ ସହ୍ୟ କର। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାକୁ ଜୀବନର ଆଧାର କର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନର ଶକ୍ତି ବଢେ। ଯାହାର ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ, ତାକୁ ତ ସହିବାକୁ ହିଁ ପଡିବ। ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଥିବା ଏହି ଦର୍ଶନ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ବୁଝେଇଥିଲେ।

[ଆଗମାପାୟିନୋଅନିତ୍ୟାଃ ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ୟ ଭାରତ! (ଗୀତା: ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ ୨/୧୪)

(ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଏହାକୁ ସହନ କର। କାରଣ, ତାହା ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ରହିବ ନାହିଁ।)]

ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ସାହାଯ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅତୀବ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇଥିଲା। ଫଳରେ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଛୁଆକୁ ଧରି ନ ରଖି ପାରିବାର ଅକ୍ଷମତାର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ସେ କେବଳ ସହିପାରି ନ ଥିଲେ, ତାକୁ ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ କରି ସାରିଥିଲେ। ବିରଜାଙ୍କ ମନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଝିଙ୍ଗାସ ତାଙ୍କର ଦୃଢମନକୁ ଦୋହଲେଇପାରି ନ ଥିଲା।

ଏହି ଗାଁ’କୁ ଆସିଲା ପରେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର ବାସ୍ତବ ପ୍ରୟୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ପୂଜା କିମ୍ବା ଯଜମାନି କାମରେ ବାହାରିଯିବା ପରେ ଘରେ ଖାଲି ନ ବସି ଗାଁ’ରେ ଘର ଘର ସେ ବୁଲୁଥିଲେ। ସିଲେଇ ଶିଖିବା, ଶିଖେଇବା, ଘର ଗାଁ ଦାଣ୍ଡ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ପାଇଁ ବୁଝେଇବା, ପିଲାଙ୍କୁ ପାଠ ସହିତ ସଂସ୍କାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଆଦି ବିଷୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ସାଳନ୍ଦୀ ମିଶି ଯାଇଥିଲେ।

ବିରଜା ଆସି ଏଇ ଗାଁରେ ରହିବା ପରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ଦେଖି ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ସାହାସ ଆସିଥିଲା। ବିରଜାଙ୍କ ସହ ମିଶି ମନରେ ବସା ବାନ୍ଧି ରହିଥିବା କୁଣ୍ଠାକୁ ଗାଁରେ ବଡସାନ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ଖୋଲିଦେଇଥିଲେ।

ତେଣୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ତଳକୁ ଗଲାପରେ ବିରଜାଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେବା ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ କାମ ଥିଲା। କାରଣ, ସେ ଜାଣିଥିଲେ, ବିଦୂଷୀ ବିରଜା ଏହାର ଠିକ୍ ସମାଧାନ କରି ପାରିବେ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଆଗରୁ ବିରଜାଙ୍କ ପାଖେ ସବୁ ଖବର ପହଞ୍ଚିସାରିଥିଲା। ଦୁଇ ବାନ୍ଧବୀ ମିଶି ଏହାର ସମାଧାନର ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ବାହାର କରିସାରିଥିଲେ। ନିଜ ବିଚାରରେ ସାକାର ରୂପର ଲେପ ଦେବା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ମାଧ୍ୟମ ମିଳିଯାଇଥିଲା। ବତିଶି ବର୍ଷ ବୟସରେ ମା ହେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ମିଳି ସାରିଥିଲା। ଏହାକୁ ସେ ହାତଛଡା କରିବା ପାଇଁ ସେ ଚାହୁଁ ନ ଥିଲେ।

ତେଣୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପହଞ୍ଚିବା କ୍ଷଣି ବିରଜା ଆକୁଳରେ କହିଲେ, “ଚାଲ, ପ୍ରଥମେ ଛୁଆଟାକୁ ମୁଁ ନେଇ ଆସିବି। ତା’ ପରେ ଯାହା କଥା।”

ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ ଛୋଟ ଛୁଆକୁ ଦେଖି ଘନଶ୍ୟାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲାବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ହିଁ ଛୁଆଟକୁ ଆପଣେଇବାର ଅଭିଳାଷ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଥିଲା। ତାଙ୍କର ସେଇ ଭାବକୁ ବିରଜା ହିଁ ବୁଝି ପାରିବେ, ଏୟା ଭାବି ତାଙ୍କ ଇଛାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶ କରି ପାରି ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଇଛାକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବିରଜା ତାଙ୍କ ବାନ୍ଧବୀଙ୍କ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ରୂପାନ୍ୱିତ କରି ସାରିଥିବେ, ତାହା ତାଙ୍କ ଭାବନା ସୁଅ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଥିଲା।

ମନେ ମନେ ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେ ମନ୍ଦିର ଦିଗରେ ଯିବାରେ ଲାଗିଲେ। ବିରଜା ଛୁଆଟାକୁ ନେଇ ଆସିବେ। ଆଉ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ହେବ।

ଛଅ

ଏଇଠିକୁ ଆସିବା ଆଗରୁ ତାଙ୍କ ଗାଁ ଚାଟଶାଳୀରେ ଅବଧାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଅକ୍ଷର ଶିଖିବା, ବହି ପଢିବା, ପଣକିଆ ଘୋଷିବା ସରି ଯାଇଥିଲା। ବ୍ରତ ପରେ ପରେ ଏଗାର ବର୍ଷ ବୟସରେ ପୁରୀର ସଂସ୍କୃତ ଟୋଲରେ ଯଜମାନୀର ପାଠ ପଢିବା ପାଇଁ ତିନି ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।

ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତାର ପ୍ରଥମ-ଦିବସ ପାଳନ ଅବସରରେ ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା। ପୁରୀରେ ଅନେକ ଲୋକ ଏହି ଅବସରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଆଗରେ ରୁଣ୍ଡ ହୋଇ ସାମୁହିକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍‌, ଜନ ଗଣ ମନ ସଙ୍ଗୀତର ଉଲ୍ଲସିତ ରାବୋ ରେ  ସମସ୍ତେ ଭାବ-ବିହ୍ୱଳ ଥିଲେ।  ସମସ୍ତ ଗଣମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଖଦଡ ଧଳା ଲୁଗା ଓ ଟୋପି ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତା ଭିତରେ ଆଣ୍ଠୁ ଲୁଚୁ ନ ଥିବା ଖଣ୍ଡିଏ ଲୁଗା ପିନ୍ଧି, ସେମିତି ଖଣ୍ଡିଏ ଲୁଗାରେ ଦେହ ଗୁଡେଇ ହୋଇ ଯିଏ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଦେଶପ୍ରେମୀ ସେହି ଶକ୍ତିସାଧକଙ୍କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦିତ ଅତିଥିର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରା ଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଦେଖାରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ସରଳିଆ ଚଳଣୀ, ପ୍ରଗାଢ ଜ୍ଞାନ, ସମବେତ ଭିଡ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ବାଲିରେ ଭଜା ଚଣା ଫୁଟିଲା ଭଳି ତାଙ୍କ ବେଦ ଆବୃତ୍ତି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

ସଂସ୍କୃତ ଟୋଲର ସମସ୍ତେ ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ସମାବେଶରେ ଭାଗ ନେବା ନିମନ୍ତେ ଯାଇଥିଲେ। ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଭିତରୁ ବାହାରି ଯାଇ ସେ ଭିଡ ଭିତରର ଏହି ଆକର୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇଁଥିଲେ। ତାହା ଅତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଅକସ୍ମାତ ରୂପେ ଘଟିଥିଲା। ଟୋଲରୁ ସାଙ୍ଗରେ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ସହ ଚାହିଁଥିଲେ। ତାର କାରଣ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। ଭିଡ ଭିତରେ ବହୁ ଗଣମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହା ଦିଗେ ଆକୃଷ୍ଟ ନ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ଏହି ସାଧାରଣ ମଣିଷଟି ଆଡେ ଧ୍ୟାନ ଯିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଥିଲା।

ଜଣେ ଆସି ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁବା ପରେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଥିଲା। ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରଦାନ ସହ ସେ କିଛି କାଳ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ। ଦେହରେ ବ୍ରାହ୍ମଣିଆ ଲୁଗା, କପାଳରେ ଚିତା, ଲଣ୍ଡାମୁଣ୍ଡରେ ଚୁଟି ଦେଖିଥିଲେ ବୋଧହୁଏ। ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, “ଯଜମାନି ପଢୁଛ ?”

“ଆଜ୍ଞା।” ବହୁତ ଛୋଟ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି।

“ଭଲ। ତା ସହ ରାମକୃଷ୍ଣ, ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଢ।” ସେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

ସେ ଦୁଇ ଧାଡି କଥା ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇ ରହି ଯାଇଥିଲା। ତା ପରଠୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ରାମକୃଷ୍ଣ୍ଣ, ବିବେକାନନ୍ଦ ଙ୍କ ବହି ଖୋଜି ପଢିବା ପାଇଁ। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ବେଳର କଥା। ଓଡିଆ ଲେଖା ମିଳି ନ ଥିଲା। ନାଗପୁରରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହିନ୍ଦି ଲେଖା ପଢିଥିଲେ। ତା ସହ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଗୁଡେଇ ହୋଇ ରହିଥିବା ଭାବ ସମୂହ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମୟ ସହିତ ଖୋଲିବାରେ ଲାଗିଥିଲା।

ସେଥିପାଇଁ ଘର ଛାଡିଦେବା ନିମନ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ଆକୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ପୁରୀ ଯାଇ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ବସା-ଠିକଣା ବୁଝିଥିଲେ। ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କ ଠିକଣା ସହଜ ନ ଥିଲା, ତଥାପି ମିଳିଥିଲା।

ରାମକୃଷ୍ଣ୍ଣ-ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ବେଦାନ୍ତ ବିଚାର ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ସେହି ଅସାଧାରଣ ମଣିଷ ଜଣକ ସହରଠୁଁ ଅନେକ ଦୂରରେ, ପ୍ରକୃତିର କୋଳରେ ମା’ଙ୍କ ଉପାସନା, ସମାଜ ସେବାରେ ତଲ୍ଲୀନ ଥିଲେ।

ପୁରୀର ସେହି ସମାବେଶରେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ଯଦିବା ଏକ ସଂଯୋଗ ମାତ୍ର ଥିଲା ଭଳି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କର ବୋଧ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେ ହୃଦ୍‌ବୋଧ କରିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସାକ୍ଷାତ୍‌କାରରେ ନିୟତିର କିଛି ଉଦ୍ଦ୍ୟେଶ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଥିଲା। ନ ହେଲେ କି ଚାଳିଶି କୋଶ ପରିସୀମାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଯଜମାନି, ଯାହାର ଉପାର୍ଜନ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ଆଜି ବି ଭୋଗ କରି ଆସୁଛନ୍ତି,  ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଛାଡି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଆସି ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ଭଳି ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଉପାସକ ଙ୍କ ଛତ୍ରଛାୟାରେ ରହିବା ପାଇଁ ଭାବିଥାନ୍ତେ!

ବା’ର ବର୍ଷ ତଳେ ଲୋକ ଦେଖାଣିଆ ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା ଓ ପ୍ରସ୍ତାବରୁ ବହୁତ  ଦୂରରେ ସଂସ୍କାରିତ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବିକାଶରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ନିଜର ଓ ବିରଜାଙ୍କ କିଛି ଦୈନିକ ଚଳିବା କିଛି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସିଧା ଆସି ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ତ ବିରଜା ଏମିତି ଏକ ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ରାଜି ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ନିଜ ପରିଚିତ ପରିବେଶରେ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରତିଦିନର ଝିଙ୍ଗାସ, ଗଞଣା ଠୁଁ ଅପରିଚିତ ପରିବେଶରେ ନୂଆରେ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଥିବା ଅଶୁଣା ସମ୍ଭାଷଣ ଶ୍ରେୟଷ୍କର ମନେ କରି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସାଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି ନେଇ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଘର, ଗାଁ ଛାଡି ଏଇ ଗାଁରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ପାହାଡ ଉପର ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ରକ୍ତମଖା ଠାକୁରାଣିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବା ମୁରବୀ ଭଳି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୃଢ ରୂପେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଓ ବିରଜାଙ୍କ ଆଗମନ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କୁ ଅତୀବ ଆହ୍ଲାଦିତ କରିଥିଲା। ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ରୂପେ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଖବର ଦେଇ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରିଚିତଙ୍କ ଭଳି ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବା କରିଥିଲେ। ହସି ଦେଇ କହିଥିଲେ, “ଆସ ଆସ, ମୁଁ ତମ ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିଲି ପୁଅ।”

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ତ କେବେ ବି ତାଙ୍କ ସହ ବସି ବିଷୟ-ଆଲୋଚନା କରିନାହାନ୍ତି। ତଥାପି, ତାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷାରେ?

ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖି ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବା ପୁଣି ହସିଥିଲେ, “ତମେ ଆସିବ, ମୁଁ ତମକୁ ଦେଖିଲା ଦିନ ହିଁ ଜାଣି ସାରିଥିଲି। ସେଥିପାଇଁ ତମେ କିନ୍ତୁ ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନି, ଆସ।”

ପରେ ଲୋକଙ୍କୁଠୁଁ ଶୁଣିଥିଲେ, ଲୋକଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଭୁତ ଭବିଷ୍ୟତ ସେ ଜାଣି ଦେଉଥିଲେ। ପ୍ରକୃତରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବା।

ସାତ

ନିଜ ବିଷୟରେ ବାବା କମ୍‌ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକାଠି ବସିଲା ବେଳେ, ରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ ବୁଝେଇଲା ବେଳେ, ଗଛରେ ପାଣି ଦେଲା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟ ସହ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କଠୁଁ ଶୁଣିଥିଲେ।

କଲିକତାର ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ସ୍ପର୍ଶବିନ୍ଦୁ ଥିଲା। ସେବା ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସେ ବାରଣାସୀର ରାମକୃଷ୍ଣ ଚିକିତ୍ସାଳୟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ରୋଗ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶିଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା। ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ସମାଜର ସେବା କରିବାକୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ମଧ୍ୟଏକ ସାଧନ, କିଶୋର ବୟସରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ଯାଉଥିବା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏ ସତ୍ୟ ଛୁଇଁଥିଲା। ।

ଆୟୁର୍ବେଦ ଶିଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ, ହିମାଳୟର ପାଦ ଦେଶରେ ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟରୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ନ ଥିଲେ ସତ, ହେଲେ ବର୍ଷ କେତେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ତାଙ୍କୁ ଔଷଧୀୟ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ଅସାଧ୍ୟ ରୋଗମାନ ଉପଶମ କରଯାଇ ପାରୁଥିଲା। ପରେ ଚେର ମୂଳ ସନ୍ଧାନରେ ଆସି ଏହି ପାର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ପାଦ ଦେଶରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଗାଁ ଗହଳିରେ ଥିବା ଶୃତିଗତ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସେ ଏକ ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ। ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ହାଡକୁ ଯୋଡିବା ଭଳି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ ଅତି ସହଜରେ କରି ପାରୁଥିଲେ।

ଏମିତି ହିଁ ଗାଁ’ର ଜଣେ ରୋଗୀ ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଷରେ ଆସି ନିଜ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିଥିଲେ। ବାସ୍‌, ସେହିଦିନରୁ ତାଙ୍କ ବିଦ୍ୟା ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସି ଯାଇଥିଲା। ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ, ଦେବୀପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଦୂର ଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯେମିତି ଏକ ଅପୂର୍ବ ପଦାର୍ଥ ମିଳି ଯାଇଥିଲା। ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଅତି ନିଜର ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ।

ବାବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଲୋକଙ୍କ ସୁଅ ଛୁଟୁଥିଲା। ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ପୂଜିତ ଜଗଦମ୍ବା ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଠକୁରାଣୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର, ପାଚେରୀ ତିଆରି ହେଲା। ପାଚେରୀ ଭିତରେ ହିଁ ଗୋଟିଏ ପାଖରେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ କୁଡିଆ ଥିଲା। ତାଙ୍କ କୁଡିଆ ସେ ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ତା’ ଭିତରେ ସେ ମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ନିଜେ ବି ରହୁଥିଲେ।

“କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଦୁନିଆଯାକ ଜାଗା ଛାଡି ଏ ପାହାଡ ତଳକୁ କାହିଁକି ଆପଣେଇଲେ ?” ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଥରେ ପଚାରିଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସେ କିଛି ଦେଇ ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସମୟକ୍ରମେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଜାଣିପାରିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନ ଏହି ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ଭରି ରହିଛି। ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ସେ ନିଜେ ପାଇ ଯାଇଥିଲେ।

କିଛି ଦିନ ନିମନ୍ତେ ମନ୍ଦିର ପାଚେରୀ ଭିତରର କୁଡିଆଘର ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହିଁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା। ସେ କିଛି ଦିନ ବାବା ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ଆଗରେ ବରଗଛ ତଳେ ନିଜର ନିବାସ-ସ୍ଥଳି କରିଥିଲେ।

ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଚଳଣୀକୁ ଉଚ୍ଚତ୍ତମ ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ଆପଣେଇ ନେଇଥିବା ଗାଁ’ର ମୁରବୀମାନେ ବାବାଙ୍କ ଅତିଥିଙ୍କୁ  ଗାଁ ଭିତରେ ରହିବାକୁ ନିଃସଙ୍କୋଚରେ ଜାଗା ଦେଇଥିଲେ। ଖୁବ୍‌ କମ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ପାଇଁ ଦି’ ବଖରା ଘର ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଇପାରିଥିଲା।  ସେମାନଙ୍କ ଚଳିବାର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ସ୍ୱୟଂମେବ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ନେଇଯାଇଥିଲେ।

ବାହାର ଗାଁ’ରୁ ଆସି ଲୋକେ ଯଜମାନି କରୁଥିଲେ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଆସିବା ପରେ ସେଥିରେ ଅବସାନ ହୋଇଥିଲା। ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂଜାରୀ ଖୋଜୁଥିବା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତ ଆସିଥିଲା।

ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଭଳି ପୂଜାରୀ ମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ମିଳି ଯାଇଥିଲେ। ବାବା ଥିଲାବେଳେ ବର୍ଷକୁ ଥରେ କେବଳ କାଳୀପୂଜା ଦିନ ମା’ଙ୍କ ଯାତ୍ରା ହେଉଥିଲା। ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ମାଆ ଗାଁ ଭିତରକୁ ଯାଇ ଘରେ ଘରେ ଭୋଗ ଖାଇ ଆସୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବାବାଙ୍କ ସମାଧି ପରେ ତାଙ୍କ ଦେହତ୍ୟାଗର ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଭୋଜି-ଭାତ, ଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଧୂମ-ଧାମ ରେ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା। ପୁଣି ମଙ୍ଗଳବାର, ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ମନ୍ଦିରରେ ଟିକେ ଅଧିକ ଭିଡ ହୁଏ। ଗାଁ, ପାଖ ଗାଁ ମାନଙ୍କରୁ ଲୋକେ ଆସିଥାନ୍ତି। ଆଜିକାଲି ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ସହ ପାଖ ଆଖର ଆଉ ଜଣେ ଦି ଜଣ ପୂଜାରୀ ମଧ୍ୟ ସେ ଦିନ ମାନଙ୍କରେ ରହୁଥିଲେ।

ସେଦିନ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି, ବିରଜା, ସାଳିନ୍ଦୀ, ଘନ ଏକା ସାଙ୍ଗେ ଆସି ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।

ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ସହ ଯାଇ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରୁ ତାକୁ ଟେକି ଆଣିଲା ବେଳେ ବିରଜାଙ୍କ ଗୋଡ ତଳେ ଲାଗୁ ନଥିଲା। ଶିଶୁଟିର ଦେହ ଥଣ୍ଡା ଥିଲା। ହାତ ଗୋଡ ହଲାଉ ନ ଥିଲା। ଆକ୍ଷି ବନ୍ଦ କରି ପଡି ରହିଥିଲା। ଯଦିବା ସଦ୍ୟଜାତ ଭଳି ଜଣା ପଡୁ ନ ଥିଲା, ତଥାପି ତା’ର ନାହି କଟା ଯଇଥିଲା, ଦେହରେ ରକ୍ତ ଦେଖା ଯାଉ ନ ଥିଲା। କେତେ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବ ?

 ମନେ ମନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ସଖୀଙ୍କର ଚାହାଣୀକୁ ବୁଝିଥିଲେ ସାଳନ୍ଦୀ, “ଅଧ ରାତି ପରେ ନିଶ୍ଚୟ, ନୁହେଁ ?”

ସମ୍ମତି ସୂଚରେ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରିଲେ ବିରଜା।

ଶିଶୁଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲାବେଳେ ବିରଜା ଏକ ବିଜୁଳୀ ଆଘାତ ସଦୃଶ ତରଙ୍ଗର ଅନୁଭୁତି ଆପାଦ ମସ୍ତିଷ୍କ ଯାଏଁ ଉପଲବଧି କରିଥିଲେ। ଶିହିରି ଉଠିଥିଲେ ସେ। ପାହାନ୍ତି ପହରରେ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ଦେଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ତାଙ୍କର ମନରେ ଖେଳି ଉଠିଲା। ଅଗୋଚରରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଠିଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ରୂପକ ନିୟତିର ହାତରୁ ଖସି ଆସିଥିବା ଏହି ରକ୍ତ ମାଂସର ଶରୀରର ଲାଳନ ପାଳନର ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ତାଙ୍କରି ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ବୋଧହୁଏ ଏହା ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା। ମାଘ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତିର କାକରରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଲୁଗାରେ ଗୁଡେଇ ଶୋଇଥିବା ଛୁଆଟା ଜଣେ ଶିଶୁକନ୍ୟା ଥିଲା, ତାକୁ କୋଳକୁ ଉଠେଇବା  ବେଳେ ହିଁ ସେ ଜାଣି ସାରିଥିଲେ।

ଶିଶୁ କନ୍ୟା ଟି ବିରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ଣମୀର ଚାନ୍ଦ ସଦୃଶ ଥିଲା।

ଆଠ

ଆସିଲା ବେଳେ ଉହ୍ମେଇରେ ଅଙ୍ଗାର ଭରି ଅଗ୍ନି ସଂଯୋଗ କରି ବାହାରେ ରଖି ଆସିଥିଲେ। ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ କାମ ଥିଲା, ଝିଅକୁ ଧରି ନିଆଁରେ ସେକିବେ।

ଝିଅ? ମନରେ ଏହି ଭାବନା ଆସିଲା ମାତ୍ରେ ଅନୁଭବ କଲେ, ନିଜ ମନ ଭିତରେ କେତେବେଳେ ଯେ ଶିଶୁ କନ୍ୟାଟି ତାଙ୍କ ଝିଅରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଯାଇଛି ସେ ନିଜେ ବି ଜାଣି ପାରି ନାହାଁନ୍ତି। ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ ସେ। ଏହି ଆପଣାର ଭାବ ଆସୁ ଆସୁ ସ୍ୱୟଂମେବ ତାଙ୍କ ଛାତି ଫୁଲିଗଲା, ହାତ ଦୁଇଟି ଝିଅର ପିଠିରେ ଆଉ ଟିକେ ଭିଡି ହୋଇଗଲା। ଝିଅ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଉ ଟିକେ ଲାଗି ଆସିଲା। ଆପଣା ଭାବର ପ୍ରଥମ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଆସିଲା।

ଗାଁରେ ଧାଈ ନାନୀ ହିଁ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିବା କାମ କରି ଦେଉଥିଲେ। କାରଣ ପ୍ରଥମତଃ, ସମୟ ଭିତରେ ଡାକ୍ତରଖାନା ପହଞ୍ଚିବା ଘୋର ସମସ୍ୟା ଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ଅର୍ଥାଭାବ ବି ଥିଲା। ଧାଈ ନାନୀଙ୍କୁ ଭଲ ଲୁଗା ଖଣ୍ଡେ, ମାଣେ ଚାଉଳ ସହ କିଛି ପନିପରିବା ବଦଳରେ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିବା ଭଳି ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଚଳି ଯାଉଥିଲା। ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା ହେଲେ ହିଁ ଗାଁର ଗର୍ଭବତୀ ଶଗଡରେ, କିମ୍ବା ଦୋଳାରେ ବୁହା ହୋଇ  ସହର ଅଭିମୁଖୀ ଯାଉଥିଲେ। ଧାଈ ନାନୀଙ୍କ ଛୁଆ ଭୂମିଷ୍ଠ କରେଇବା କାମ ପରେ ବାକି କାମତକ, ଯଥା; ଛୁଆକୁ ଗାଧୋଇବା, ଉହ୍ମେଇ ନିଆଁରେ ସେକିବା ଆଦି କାମ, ବିରଜା କରି ଦେଉଥିଲେ। ସାଳନ୍ଦୀ ହୋମିଓପାଥି ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଛୁଆକୁ, ମାକୁ ଅନାହୁତ ରୋଗ ଦାଉରୁ ବଞ୍ଚେଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଛୋଟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଘଟଣା ପରେ କିଛି ବର୍ଷ ହେବ ଗାଁରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା।

ସେଦିନର କଥା ବିରଜାଙ୍କର ଭଲ ଭାବେ ମନେ ଅଛି। ପ୍ରଥମ କରି ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ସହ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖ ପଛ ସାହିର କେଉଟ ଘର ଝିଅର ଛୁଆ ଜନ୍ମବେଳେ ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ସହ ଯାଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ଡେକ୍‌ଚିଏ ଗରମ ପାଣି, ଖଣ୍ଡେ ସଫା ଲୁଗା, ଗୋଟିଏ ନୂଆ ବ୍ଲେଡ ଧରି ଝିଅଟି ଚିତ୍କାର କରି ଗଡୁଥିବା ଘର ଭିତରେ ଧାଈ ନାନୀ ନିଜକୁ ବନ୍ଦ କରି ଦେଇଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ଭିତରୁ ପ୍ରସୂତୀଟିର ଚିତ୍କାର ଶୁଭିବା ବନ୍ଦ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। କିନୁ ଛୁଆର କାନ୍ଦ କାହାକୁ ଶୁଣାଗଲାନି। ବାହାରେ ଅପେକ୍ଷାରତ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ବିରଜା ବି ହତପ୍ରଭ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। କିଛି ସମୟର ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ପରେ ସେହି କୋଠରୀର କବାଟ ଖୋଲିଥିଲା। ହାତରେ କଅଁଳା ଶିଶୁଟିକୁ କନାରେ ଗୁଡେଇ ଧରି ଧାଇ ନାନୀ ବାହାରକୁ ହସି ହସି ଆସିଥିଲେ, ‘ପୁଅ ଲୋ କେଉଟ ନାନୀ, ନେ ତାକୁ ଧରେ।

ପ୍ରସୂତୀର ମାଆ ହସି ହସି ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଆଟିକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ଛୁଆର ନ କାନ୍ଦିବା ଶୁଣି ବିରଜା ନିଜ ଭିତରେ ଅସହଜ ଭାବ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏକ ଅଜଣା ଆଶଙ୍କାରେ ସେ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ଛୁଆ ଯଦି କାନ୍ଦୁନି, ଆଖି ଖୋଲୁନି, ତା ହେଲେ ତାର ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭାବନା ବହୁତ କମ।

ତରତରରେ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦେଖିଥିଲେ। ସତକୁ ସତ ଛୁଆଟିର ଆଖି, ପାଟି ବନ୍ଦ ଥିଲା। ତୁରନ୍ତ ଶିଶୁଟିକୁ ଛଡେଇ ଆଣି କେଉଟ ଘର ଚୁଲ୍ଲୀ ପାଖକୁ ନେଇ ଚୁଲ୍ଲୀ ଇଣ୍ଡାମାଟିରେ ରହିଥିବା ଗରମରେ ହାତ ପକେଇ ପକେଇ ଛୁଆଟିର ଛାତିକୁ ସେକିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ପରେ ପରେ ଗରମ ପାଣିରେ ତାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଗାଧୋଇ ଦେଇଥିଲେ। ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଛୁଆଟା ମୁଟୁମୁଟୁ ଚାହିଁଥିଲା ଏବଂ କାନ୍ଦିବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ତାପରେ ତାକୁ ନେଇ ସେ ପ୍ରସୂତୀକୁ ସମର୍ପି ଥିଲେ। କାରଣ ଦିବ୍ୟଜ୍ୟୋତି ତାଙ୍କୁ ଦିନେ ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ବୁଝେଇବାକୁ ଯାଇ କହିଥିଲେ ମାଆ ପେଟରୁ ନିରନ୍ତର ଖାଦ୍ୟରସ ଖାଇ ବଞ୍ଚିଥିବା ଶରୀର ପେଟରୁ ବାହାରି ଆସି ତଳେ ପଡିବା ମାତ୍ରେ କାନ୍ଦିଥାଏ। କାନ୍ଦିବା ଅର୍ଥ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଛି। ମାର କୋଳରେ ଛାଡିଦେଲେ ସେ ନିଜେ ନିଜେ ତା ଖାଇବା ଜାଗା ଖୋଜିନେବ।

କିଛି ସମୟ ପରେ ସତକୁ ସତ ଛୁଆଟିର କାନ୍ଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ତା ମା ସ୍ତନରୁ କ୍ଷୀର ଚୋସୁଥିଲା।

ସେହି ଦିନ ଠାରୁ ଜନ୍ମ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରିବା ପରେ ଗାଁର ପ୍ରତିଟି ଛୁଆକୁ ସେ ହି ଗାଧୋଇଛନ୍ତି, ସେକିଛନ୍ତି। ଅନେକ ଛୁଆକୁ ଗାଧୋଇ, ସେକିବା ପରେ ନିଜେ ଛୁଆ ଜନ୍ମ ନ କରି ପାରିବାର ଗ୍ଲାନିକୁ ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି।

 

ମନ ଅଗଣାରୁ

ଏକ

ମିଟର ଦେଖି ମିଟରବାଲା ବିଲ୍ ଦେଇ ଚାଲିଗଲା। ବିଲ୍ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ମୁଁ ହତଭମ୍ବ ହୋଇଗଲି। ଏଇ ବିଲ୍ ପାଇଁ ଯଦି ଅଶି ଟଙ୍କା ଦିଆଯାଏ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଗୁଡିକ? ତେଜରାତି ଦୋକାନ, ଲୁଗା ଦୋକାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଲ୍ ତ ଅଛି। ଅଣ୍ଡାବାଲା ପଇସା ନେବ। ମାସ ଶେଷରେ ପଇସା ନ ଦେଲେ ରୁଟିବାଲା ଆଉ ରୁଟି ଦେବନି। ମୀନୁର ସ୍କୁଲ, ଗୀତୁର କଲେଜ ଦରମା ଅଛି। ଛୋଟ ପ୍ରୀତମର ଦୁଧ ଆସିବ। ଶୀତାଂଶୁ କହୁଥିଲେ, ସେ ଦୁଇବର୍ଷ ହେଲା ଲୁଗାଟିଏ କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଏ ମାସରେ ସାର୍ଟଟିଏ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଶାଢୀ ବି ଆଣିଦେବେ ବୋଲି କହୁଥିଲେ।

ମୁଁ କହିଥିଲି, “ମୋର ଶାଢୀ କ’ଣ ହେବ? ବରଂ ଗୀତୁ ପାଇଁ ଡ୍ରେସ୍‌ଟିଏ କରିଦିଅ। ସେଇ ଦୁଇଟା ଡ୍ରେସ୍‌ରେ କଲେଜ ଯିବାକୁ ସେ ପସନ୍ଦ କରୁନି।”

“ଠିକ୍ ଅଛି। ମୋର ବି ପୁରୁଣା ସାର୍ଟରେ ଚଳିବ।”

ଶୋଇବା ଘର ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ନ୍ ଦେଖି ପାରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ହସ ଶୁଣି ମୁଁ ଅନୁଭବ କରି ପାରିଥିଲି ତାଙ୍କ ମୁହଁସାରା ଦୁଃଖରେ ବି ଯେମିତି ଅଗଣିତ ପ୍ରସନ୍ନତାର ପ୍ରତିଛାୟା!

ମୁଁ ଭାବୁଥିଲି ଯଦି ପ୍ରଦୀପ କିଛି ଟଙ୍କା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସ ପଠେଇପାରନ୍ତା, ଗୀତୁ, ମୀନୁ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା କରାଯଉଥିବା ଟଙ୍କାଟା ହୁଏତ ବଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତା। ହୁଏତ୍ ଏତେ ଚିନ୍ତା ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆସି ନ ଥାନ୍ତା କିମ୍ବା ଶୀତାଂଶୁ ଆଜି ରକ୍ତଚାପର ରୋଗୀ ହୋଇ ନ ଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ଚାରିବର୍ଷ ହେଲା ଚାକିରୀ କରି ଘରକୁ ଦିନେ ପଇସାଟିଏ ପଠାଇବାର ମୁଁ ଜାଣିନି କିମ୍ବା ମୁଁ ତାକୁ ଦିନେ ମାଗିନି। ତା’ର ଛୋଟପୁଅ ଲୁଲୁ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ହୃଦୟ ଖୋଲି ଖର୍ଚ୍ଚ କରି, ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ଆଣି ଛୁଟିଟି ସାରିଦିଏ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ତା ବାବା ଏ ବିଷୟରେ ମନା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦୀପର ଭାବ ନ ବଦଳିବା ଦେଖି ପରେ ପରେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଥରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରିବାରୁ କହିଥିଲେ, “ସେମାନଙ୍କର ଏବେ ଖେଳିବା ବୁଲିବା ସମୟ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବେନି ତ କେବେ କରିବେ?”

ସେକ୍ରେଟେରୀଏଟ୍‌ରେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ କିରାଣୀ ଚାକିରୀ ପରେ ରାଜଧାନୀରେ ରହି ମୁଁ କେତେଥର ହସି ପାରିଛି? ଖେଳି ପାରିଛି? ସେତେବେଳେ ମୁଁ ନୂଆ ବାହା ହୋଇ ଆସିଥିଲି। ମୋର କ’ଣ ଇଛା ନ ଥିଲା? ଅଭିଳାଷ ନ ଥିଲା? କିନ୍ତୁ ସେଇ ଛୋଟିଆ ସରକାରୀ କ୍ୱାର୍ଟର ରେ ସବୁବେଳେ ଅଥିତିଙ୍କ ସମାଗମ ମୋର ଇଛା, ଅଭିଳାଷକୁ ତିଳ ତିଳ କରି ଜାଳି ପୋଡି ଦେଇଥିଲା। ଗାଁ, ପାଖ ଗାଁ’ର ସମସ୍ତ ସଂପର୍କୀୟ, ରକ୍ତ-ସଂପର୍କୀୟ, ଦୂର-ସଂପର୍କୀୟ ଏମିତି କି ଚିହ୍ନା ଅଚିହ୍ନାମାନେ ବି ସମ୍ପର୍କ ବାହାରକରି ଏଇଠି ଆସି ଆଡ୍ଡା ଜମାଇବାରେ ଲାଗିଲେ। କାରଣ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଥିଲେ, ଶୀତଂଶୁ ସରକାରୀ ଚାକିରୀଆ। ମନରେ ଦୁଃଖ ସେତେବେଳେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ସୁଖକୁ ବଳି ଦେଇ ଏମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେବା ସତ୍ତ୍ବେ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ନିକଟରେ ଏମାନେ ମୋର ନିନ୍ଦା ଗାଇ ବୁଲନ୍ତି। ଏଇଥିପାଇଁ ଅନେକ ଥର ମୁଁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛି, ରାଗିଛି। କିନ୍ତୁ ଶୀତଂଶୁଙ୍କ ଦର-ହସିଲା ମୁହଁ ଦେଖି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲି।

ପ୍ରଦୀପର କଲେଜ ପଢିବା ବର୍ଷ କୌଣସି ଏକ କଥାରେ ତା ବାବାଙ୍କ ସହ ସେ ଯୁକ୍ତି କରି ବସିଲା, “ଦୁନିଆ ଯାକର ଲୋକଙ୍କୁ ଘରେ ରଖି ଖୁଆଉଛ୍। କିନ୍ତୁ ମୋ କଲେଜ ଦରମା ବେଳକୁ ପଇସା ନାହିଁ।”

ଯେଉଁ କଥାକୁ ମୁଁ ପଚିଶି ବର୍ଷ କାଳ ଚପାଇ ଆଣିଥିଲି, ତାକୁ ଆଜି ପ୍ରଦୀପ ଶୀତଂଶୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଏ ପ୍ରତିବାଦ ପ୍ରଦୀପର ନୁହଁ, ମୋ ନିଜର! ଏୟା ଭାବି ଡରିଯାଇଥିଲି, ପ୍ରଦୀପର କଥାରେ ଶୀତାଂଶୁ ରାଗି ଉଠିବେ। କିନ୍ତୁ ସେ ରାଗି ନ ଥିଲେ। ବରଂ ପୁଅକୁ ବୁଝାଇଥିଲେ, “ମୁଁ ତ କଲେଜ ଫିସ୍ ଫାଇନ୍ ସହ ଦେବାକୁ ରାଜିଅଛି। ତୁ କାହିଁକି ବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଛୁ?”

ପ୍ରଦୀପର ସେଇ କଥା ପାଖଘରେ ଥିବା ଜଣେ ଦୂର-ସଂପର୍କୀୟ ଶୁଣିଥିଲେ। ରାତି ରାତି କାହାକୁ ନ କହି ଗାଁକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ସେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଖୁବ୍ କଡା କରି ଲେଖିଥିଲେ, ଅଭିମାନ କରିଥିଲେ। ଯେମିତି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଠୁଳ କରି ଦେଇଛନ୍ତି।

ସେ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମନ ଭିତରେ ଖୁବ୍ ହସିଥିଲି। ତା ପରଠାରୁ ଦୂର ସଂପର୍କୀୟମାନଙ୍କର ସହରକୁ ଆସି ଆମ ଘରକୁ ଆସିବା କମିଗଲା। ସେତେବେଳକୁ ଅନୀତା ବଡ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ଗୀତୁ, ମୀନୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଥିଲେ। ପ୍ରୀତମ୍ ଜନ୍ମ ହୋଇ ନ ଥିଲା। ସେଇ ଦିନଠୁ ଶୀତାଂଶୁ ଝିଅଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପଇସ ଜମା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଦୁଇ

ଗୀତୁ କଲେଜରୁ ଆସିଲା। ମୋତେ ଚୁପ୍‌ଚାପ୍ ବସିଥିବାର୍ ଦେଖି ପାଖକୁ ଆସି ପଚାରିଲା, “କ’ଣ ହେଲା, ବୋଉ?”

ମୁଁ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହୋଇ ଉଠିଲି। ଚୌକି ଉପରୁ ଉଠୁ ଉଠୁ କହିଲି, “ତୁ ହାତ-ମୁହଁ ଧୋ୤ ଅନି ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିଛି, ଦେଖିବୁ ଆ।”

ଅନୀତା ରୋଷେଇ ଘରେ କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲା। ମୋତେ ଦେଖି କହିଲା, “ବୋଉ, ଦେଖିଲୁ, ଦେଖିଲୁ। କେମିତି ହୋଇଛି? ଶାଶୁ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ହିଁ କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି।”

ମୁଁ ଚାଖିଲି। ଅନୀତା ଯେ ଏ ଭିତରେ ରାନ୍ଧିବା ରେ ପ୍ରବୀଣା ହୋଇ ସାରିଛି, ମାନିବାକୁ ପଡିବ। ଗୀତୁକୁ କଷ୍ଟର୍ଡ୍ ଦେଇ ସେ କହିଲା, “ୟାକୁ ଯଦି ଫ୍ରିଜରେ ରଖିବୁ, ବଢିଆ ଲାଗି। କେବେ ବୋକାରୋ ଆ। ଚଖେଇବି।”

ଅନୀତାର ସ୍ୱାମୀ ବୋକାରୋ ରେ ଇଂଜିନିୟର। ଲାଗି ଲାଗି ଏଇ ବାହାଘର ଶୀତାଂଶୁ କରାଇଥିଲେ। ଜୋଇଁ କିଛି ଦାବି କରି ନ ଥିଲେ। ତଥାପି ତା ବାହାଘରରେ ଆମକୁ ଗାଁରେ ଶ୍ୱଶୁର ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ତିନୋଟି ଘର ମିଳିଥିଲା, ସେଥିରୁ ଗୋଟିକୁ ବିକ୍ରୀ କରି ଦେବାକୁ ପଡିଥିଲା। ବାହାଘର ସରିଲା ପରେ ସବୁ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେଖି ମୁଁ କହିଥିଲି, “ନିଜଠୁ ବଡ ଘରେ ଝିଅ ଦେଲେ ଏଇ ଅସୁବିଧା!”

ଶୀତାଂଶୁ ତାକୁ ବି ହସରେ ଉଡେଇ ଦେଇଥିଲ, “ସେଥିରେ କ’ଣ ଅଛି? ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ପିଛାରେ ହଜାର ହଜାର ଟଙ୍କା ସାରି ଦେଇଛି। ଇଏ ତ ମୋ ନିଜ ଝିଅ।”

ବାହା ହେବା ପରଠାରୁ ଅନୀତା ଖୁବ୍ ବଦଖର୍ଚ୍ଚୀ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ଘରର ସମସ୍ୟାଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ତାକୁ କିଛି ନ ଜଣେଇଲେ ବି ବାହାହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ସବୁ ଜାଣୁଥିଲା। ଦେଢମାସ ହେଲା ସେ ଆସିଲାଣି। ଅଳ୍ପ ଦିନ ପରେ ଚାଲିଯିବ। କିନ୍ତୁ ତା’ର ବାକି ସବୁ ମୋତେ ଶୁଝିବାକୁ ହେବ। ଲୁଗା ଦୋକାନ ରୁ ଦୁଇଟି ଦାମିକା ଶାଢୀ ଅଣାଯାଇଛି। ପ୍ରସାଧନ ସା ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ପ୍ରକାଶମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ମୀନୁର ସରାଗାତରୁ ଲୁଚେଇ ତାକୁ ଦେଇଛି। ଦରମା ଆସିଲା ପରେ ସବୁକିଛି ଯୋଗାଡ କରିଦେବି, ଏଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ!

ଦିନରାତି ଚବିଶି ଘଣ୍ଟା ଅନୀତା ଆସିଲା ପରେ ଶୋଇବା ଘରେ ପଙ୍ଖା ଲାଗିରୁହେ। ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଲେ ହସିଦିଏ। କହେ, “ବୋଉ, ବହୁ ଦିନର ଅଭ୍ୟାସ ନା, ବୋକାରୋରେ ଯେତେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ବି ଆମକୁ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ ବିଲ୍ ଖୁବ୍ ଅଳ୍ପ ଦେବାକୁ ହୁଏ।”

କିନ୍ତୁ ତା’ର ସେଇ ବହୁ ଦିନର ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଶୀତାଂଶୁ ଯେ ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ, ଅନେକଙ୍କ ପାଖରେ ୠଣୀ ହୋଇ ରହିଯିବେ, ଅନୀତା ସେ କଥା ବୁଝିନି। ପରେ ପରେ ମୁଁ ବି କହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଦିନ କେତେଟା ପାଇଁ ସେ ଏଇ ଘରକୁ ଆସିଛି! କହିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏତ ଦୁଃଖ କରିପାରେ।

ତିନି

ନୀତା, ଗୀତୁ ବସି କଥା ହେଉଛନ୍ତି। ମୀନୁ ପ୍ରୀତମକୁ ଧରି ଖେଳାଉଛି, ମଝିରେ, ମଝିରେ ବଡ ଭଉଣୀମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଭାଗ ନେଉଛି, ତାକୁ ଭାଗ ନେବା ଦେଖି ଗୀତୁ ଗାଳି ଦେଉଛି, ଶୀତାଂଶୁ ଆସିଲେ। ଦରହସିଲା ମୁହଁରେ ସାଇକଲ ରଖି ପ୍ରୀତମକୁ ଧରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଚାରିବର୍ଷର ପ୍ରୀତମ୍ ବି ବାବାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡିବାରେ ଲାଗିଲା। ତାକୁ କୋଳେଇ ସେ କହିଲେ, “ଆଜି କ’ଣ ଖାଇଲୁ ପ୍ରୀତୁ?

ପ୍ରୀତମ୍ କହିଲା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଲି, “ଚାଲିଲ, ଅନି କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ କରିଛି। ଖାଇନେବ।”

ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇ କଷ୍ଟାର୍ଡ ଖାଉ ଖାଉ ସେ କହିଲେ, “ବାଃ, କଷ୍ଟାର୍ଡ ତ ବଢିଆ ହୋଇଛି!”

ଅନୀତା ହସି ହସି କହିଲା, “ଥେଙ୍କ୍ ୟୁ ବାବା।”

ଶୀତାଂଶୁ କହିଲେ, “ଗୀତୁ, ତୁ ଡ୍ରେସ୍ କରିବୁ କହୁଥିଲୁ ନା, ଆଜି ଦୋକାନ୍ ଚାଲ, କନା ବାଛିବୁ।”

ମୀନୁ କହିଲା, “ବାବା, ମୋ ପାଇଁ ବି ଡ୍ରେସ୍!”

“ଆରେ ହଁ, ମୁଁ ତ ଭୁଲି ଯାଇଥିଲି। ତୁ ବି ଚାଲ। ତମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୀତା କନା ବାଛିବ। ମୁଁ ଜାଣେ ସେ ସୁନ୍ଦର କନା ବାଛିପାରେ। ନୁହଁ ଅନୀତା?”

ଅନୀତା ହସିଲା। ତା ହସରେ ଦରମିଶା ଲାଜ ପୁରି ରହିଥିଲା। ମୁଁ ଜାଣେ ଯଦି ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କନା ବାଛିବାକୁ ଯିବ, ଆଗରୁ ଏଷ୍ଟିମେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଟଙ୍କାରୁ କିଛି ଅଧିକ ହିଁ ଲାଗିବ।

ରାତିରେ ଶୋଇଲାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ଏ ମାସର ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ ବିଲ୍ ଆସିଗଲାଣି”

“ବିଲ୍ ଆସିଯାଇଛି? ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ହୋଇଯାଇଥିବ। ନୁହଁ?”

ବେଳେବେଳେ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ। ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ସହିବା ଶକ୍ତି ଖୁବ୍ ଅଧିକ। ମାଘ ମାସର ଜାଡ ଶୀତରେ ସକାଳୁ ସକାଳୁ କେବଳ ଖଣ୍ଡେ ସାର୍ଟ ଗଳେଇ ଦେଇ ସାଇକେଲରେ ଦୁଧ ପାଇଁ ବାହାରିଯିବେ। ବୈଶାଖର ମୁଣ୍ଡଫଟା ଖରା ବି ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅଫିସ ଯିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରାଇନି।

କିଛି ସମୟର ଚୁପ ପରେ କହିଲି, “ଅନି ଗଲାବେଳେ ଦୁଇଶହ ଟଙ୍କା ଦରକାର ହେବ। ତା’ର ଶାଢୀର ଟଙ୍କା ଦିଆଯିବ। ଗୀତୁ ମୀନୁର ଖାତରେ ଟଙ୍କା ଜମା ହେବ।”

“ସବୁ ହେବ। ତମେ ଚିନ୍ତା କରନି। ଆସନ୍ତା ମାସରେ ମୋର ବାକିଆ ଚାରିଶ’ ଟଙ୍କା ମିଳିବ।”

ଚାରି

ଗୀତୁର କଲେଜରେ ଡ୍ରାମା ହେଉଥିଲା। ଅନୀତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରି ସନ୍ଧ୍ୟାରୁ ସେଠାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ଏକୁଟିଆ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଶୀତାଂଶୁ ଫେରିଲେ। ସବୁଦିନ ପରି ସାଇକଲ ରଖୁ ରଖୁ ପ୍ରୀତମକୁ ଖୋଜିଲେ। ସେମାନେ କଲେକ ଚାଲି ଯାଇଥିବା ଶୁଣି ଚୌକି ଉପରେ ଥକ୍‌କା ମାରି ବସି ପଡିଲେ। ମୁଁ ଆଶଙ୍କା କଲି କିଛି ଅଘଟଣ ଘଟିଛି କି? ମନର ଆଶଙ୍କାକୁ ମନରେ ଚପାଇ କହିଲି, “କଣ ହେଲା? ହାତ ମୁହଁ ଧୋଇବନି?”

ସ୍ୱପ୍ନ ରୁ ଫେରିଲା ଭଳି ହଠାତ୍ ଉଠିପଡି ସେ ହାତ ମୁହଁ ଧୋଇଲେ। ଜଳଖିଆ ଖାଉ ଖାଉ କହିଲେ, “କୁସୁମ, ସେଇ ବାକିଆ ଟଙ୍କା ଆଜି ମିଳିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା ହୋଇପାରିଲାନି।”

ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି, “ତାହାହେଲେ କୁଆଡେ ଗଲା?”

“କୋଉଠି ପଡିଗଲା ବୋଧହୁଏ। ମୁଁ କିଛି ଜାଣି ପାରିଲିନି….। ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ସ୍ୱର ସେମିତି ସରଳ, ସିଧା ସଳଖ। ସେଥିରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ନ ଥିଲା, ସନ୍ତାପ ନ ଥିଲା।”

“ଚାରିଶ’ ଟଙ୍କା ପଡିଗଲା। ଆଉ ତମେ ଏମିତି ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭଳି କଥା କହୁଛ!”

ସେ ଖାଇସାରି ହାତ ଧୋଇଲେ। ରୁମାଲରେ ମୁହଁ ପୋଛିଲାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଦୁଇବୁନ୍ଦା ଲୁହ ଦେଖିଲି। ମନ ମୋର ଧିକ୍‌କାର କରି ଉଠିଲା। କାହିଁକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲି? ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖେଇଲି।

ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୁଁ ପଣତରେ ଆଖି ପୋଛିଦେଲି। କହିଲି, “ମୋର ଭୁଲ୍ ହୋଇଗଲା। ତମ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେବାର ଅଭିପ୍ରାୟ ମୋର ନ ଥିଲା। ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଦିଅ।”

ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଉଜି ଯାଇଥିଲି। ସେ ମୋର ବାଳ ଗୁଡିକୁ ସାଉଁଳି ଦେଇ କହିଲେ, “ତମ କଥା ମୋତେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଇନି୍। କେବଳ ପିଲାମାନଙ୍କ କଥା ଭାବି ମୋ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଯାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ହସିବାକୁ, ଖେଳିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲି, ସବୁ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ୟା ଆସି ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଗଲା। ସେଥିପାଇଁ ମୋର ଇଛା, ମୋ ପିଲାମାନେ କେବେ ଘରର କୌଣସି ବିଷୟରେ ମୁଣ୍ଡ ଖେଳାନ୍ତୁନି। ସେମାନେ ଖୁବ୍ ହସନ୍ତୁ, ଖେଳନ୍ତୁ। ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ୟ ରହନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ବିଧାତା ଜଣଙ୍କର ଚିନ୍ତାକୁ ଛଡେଇ ଦେବାକୁ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କରିନି।”

“ଏ କଥା ଆଜି ତମେ କହୁଛ? ଜୀବନ ଯଦି ସମସ୍ୟାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେଥିରେ କ’ଣ ଆନନ୍ଦ ଅଛି? ଉପଭୋଗର ଶାନ୍ତି ଅଛି? ଯଦି ଅଛି, ସେହି ଆନନ୍ଦ-ଶାନ୍ତି ଶ୍ମଶାନର!”

ମୋ କଥା ଶୁଣି ସେ ଅନେକବେଳ ଯାଏ ମୋ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ବଦଳିଗଲା। ଯେଉଁ ଆଖି ଦୁଇଟିରେ ଉଦାସୀର ଲହରୀ କିଛି କ୍ଷଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି, ସେ ଦୁଇଟି ପୁଣି ଥରେ ହସି ଉଠିଲେ, “ସତ କୁସୁମ, ତମେ ଠିକ୍ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛ!”

ବାରଣ୍ଡାରେ ବସି ଆମେ ଦୁହେଁ ରାଜପଥକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା କଳା, ସରୁ, ପିଚୁ ରାସ୍ତାକୁ ଚାହିଁଥିଲୁ ଯାହାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ବରେ ବତୀଖୁଣ୍ଟଗୁଡିକ ମାନବଜୀବନର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

(ଫେବୃୟାରୀ ୧୯୮୨, ସୁଚରିତା, ମାସିକ ମହିଳା ପତ୍ରିକା, ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ପ୍ରକାଶିତ)

हिंदू धर्म की 33 कोटि देवी देवता

देवभाषा संस्कृत में कोटि के दो अर्थ होते हैं ।
एक कोटि का अर्थ  प्रकार होता है और एक अर्थ करोड़ भी होता ।
33 करोड़ नहीं 33 प्रकार देवी देवता होते  हैँ हिंदू धर्म में। ;
हिंदू धर्म का दुष्प्रचार करने के लिए ये बात उड़ाई गयी की हिन्दूओं के 33 करोड़ देवी देवता हैं।
और अब तो  हिन्दू खुद ही गाते फिरते हैं की हमारे 33 करोड़ देवी देवता हैं।
कुल 33 प्रकार के देवी देवता हैँ हिंदू धर्म में :-
12 प्रकार के हैँ :-
आदित्य , धाता, मित, आर्यमा,
शक्रा, वरुण, अँशभाग, विवास्वान, पूष, सविता, तवास्था, और विष्णु…!
8 प्रकार के हैं :-
वासु:, धरध्रुव, सोम, अह, अनिल, अनल, प्रत्युष और प्रभाष।
11 प्रकार के  हैं :-
रुद्र: ,हरबहुरुप, त्रयँबक,
अपराजिता, बृषाकापि, शँभू, कपार्दी,
रेवात, मृगव्याध, शर्वा, और कपाली।
एवँ
दो प्रकार के हैँ
अश्विनी और कुमार ।
कुल :- 12+8+11+2=33 कोटी
( सौजन्य : देवलोक गौशाला, Face Book )

ମୌନ ପ୍ରହର ପ୍ରହରୀ

 

ଏକ

 

ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ଚିରି ଆଲୋକ ଦିଗରେ ଚେତନା ତାର କାୟା ବିସ୍ତାର କରି ଆସୁଥିଲା। ଆଖି ଖୋଲିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ। ଆଖି ଆଗରେ ଧଳା, ଚିକ୍କଣ ଛାତ । କୋଠରୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖ ଝରକା ଫାଙ୍କ ଦେଇ ସକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର କୋମଳ ରଶ୍ମି ଭିତରକୁ ପଶି ଆସିଥିଲା। ସାମନା  କାନ୍ଥରେ ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ମୁଦ୍ରାର ଗୋଟିଏ ଫୋଟ।

ଖଟ ଉପରେ ଉଠି ବସି ଗୋଡ ତଳ କୁ ଝୁଲେଇ ବସିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ନଇଁ ଗଲା । ସ୍ୱତଃମେବ ତାଙ୍କ ହାତ ଫୋଟ ଆଗରେ ଯୋଡି ହୋଇଗଲା ।

ଦୀର୍ଘ ୫୦ ବର୍ଷ କାଳ ଅସଂଖ୍ୟ ଦେବ-ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ଵାନ-ବିସର୍ଜନ କରିବା  ପଦ୍ଧତି ରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଯେଉଁ ଭଳି ଲୋମ-ଟାଙ୍କୁରା-ଶିହରଣ-ଭରା   ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଲାଗି ଯାଇଥିଲା, ଚୈତନ୍ୟର ନୂତନ ଅନୁଭୂତି ପରେ ଦେହ-ବଳ ଭଳି ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ଭାବ ଆସି ଯାଇଥିଲା।

ଖୁବ ବୈଭବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘର ରମଣର। ପ୍ରଥମ  ଦିନ ହିଁ ସେ ଭାବିଥିଲେ, ସେ କେଉଁ ଦାମିକା ଡାକ୍ତରଖାନା ରେ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ କୌତୁହଳ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ହସି କହିଥିଲେ, ଜେଜେ, ଏଇଟା ତମ ଘର। ଆମ ଘର ଥାଉ ଥାଉ ତମେ ଆଉ କୋଉଠି କାହିଁକି ରହିବ?”

 ଆମ ଘର!ମନେ ମନେ ହସିଥିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର।

 ଜୀବନ ସାରା ଶିକ୍ଷକତା ରୁ ସଞ୍ଚି  ସାହି ଭିତରେ ଯେଉଁ ୧୦ ହାତିଆ ଘରଟି ତିଆରି କରିଥିଲେ ଇଏ ତ’ ସେହି ଘର ନ ଥିଲା। ବରଂ ପୁରାପୁରି ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ବିରାଟକାୟ କକ୍ଷ, ଭବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରେଶମୀ କନାରେ ସଜ୍ଜିତ ଦ୍ବାରଝରକାର ପରଦା କନା, ବିଶାଳ ପଲଙ୍କ। ଦାମିକା ଆସବାବ ପତ୍ର। ଭାରୀ ସଣ୍ଠଣା ରେ ସଜ୍ଜା ଯାଇଥିବା ଘରର କୋଣ କୋଣ। ସେଇଟା ପୁଣି ତାଙ୍କ ଘର! ଯଦିଓ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଅତି ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ତାହା କହିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମନେ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାର ଉପହାସ କରାଯାଉଛି! ଅତୀତର ଅନେକ ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କ ମାନସ ପଟଳ ରେ ନାଚି ଉଠିଲା।

ତାଙ୍କ ନନା ପ୍ରଚଣ୍ଡ କର୍ମ କାଣ୍ଡି- ଈଶ୍ଵର ବିଶ୍ଵାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ପୂଜାପାଠ, ଦାନ ଧର୍ମ, ସତ୍କର୍ମ ଆଦିରେ ତାଙ୍କର ଲାଳନ ପାଳନ ହୋଇଥିଲା । ନୂଆ ରେ ଖୋଲିଥିବା ସରକାରୀ ତହସିଲ ଅଫିସରେ ତାଙ୍କୁ ଚାକିରୀ ମିଳିଥିଲା । ନନା ବାରଣ କରିଥିଲେ। ଫାଇଲ ଚାଷ କରି ପେଟ ପୋଷିବୁ? ବରଂ ମାଷ୍ଟ୍ର ହେ, ପାଠ ପଢା, ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର ଶିଖା, ନିଜର ପେଟ ପୋଷେ, କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ।

ସେ ନନାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ। ମାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇ ପାଠ ପଢେଇଥିଲେ।

 ପୂଜାର ଗୁଢ ରହସ୍ୟ ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ହେଲା ପରଠୁଁ ଅନ୍ଧ ରୂପେ ନନାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଫୁଲ, ତୁଳସୀ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ସେ କେବେହେଲେ ଭୁଲି ନ ଥିଲେ। ଠାକୁରଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଇଲା ପରେ ହିଁ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଛୁଁଇଛନ୍ତି। ବାହାହେଲା ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ରାସ୍ତାର ପଥିକ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋମବାର ଦିନ ଶିବ ଅଭିଷେକ ନ କଲେ ଦିହେଁ ଯାକ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ ନ ଥିଲେ।

 ଅସୁସ୍ଥ ଶରୀରରେ ବି ସେ ସ୍କୁଲ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପାଠ ପଢା ସାରି ଦେଇ ଆସୁଥିଲେ। ଅଥଚ ବଡପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା ଦିନ ସେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ହାସପାତାଳର ପାଖ ଛାଡି ନ ଥିଲେ। ହେଡ୍ ସାର୍ କହିଥିଲେ- ସ୍କୁଲକୁ ଆସି ଯାଆନ୍ତୁ ସାରେ, ଆପଣ କ’ଣ ନର୍ସ ପାଲଟିଯିବେ? ଗୋଟିଏ ଦିନ ର ଛୁଟି ପାଇଁ ପରେ ପଇସାଟିଏ ହେଲେ ମିଳିବ।

 ସେ ତିଳେ ହେଲେ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ କରି ନ ଥିଲେ। ସବୁଯାକ ଛୁଟି ଘର ଏବଂ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ସାରି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନନାଙ୍କ ଶେଷଦିନର ସାହାରା ସେ ଯେମିତି ହୋଇଥିଲେ, ପିଲାମାନେ ବି  ଶେଷଦିନରେ ତାଙ୍କର ସାହାରା ହେବେ, ଏଇ ଆଶାରେ ଜୀବନ-ଯାତ୍ରା ପଥରେ ବୀର ସୈନିକ ଭଳି ଆଗେଇ ଚାଲିଥିଲେ।

ବଡ ଝିଅ ବାହାଘର ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ବଡପୁଅର ସ୍ତ୍ରୀ ଯେତେବେଳେ ଟଙ୍କାଟିଏ ବି ଦେବାକୁ ମନା କରି ଦେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସାନ ପୁଅ ବାହାଘର ର ସାରା ଖର୍ଚ୍ଚ ପୈତୃକ ଘରକୁ ତା ନାଁରେ କରି ଦେବାର ସର୍ତ୍ତ କଲା ପରେ ହିଁ କରିଥିଲା। ଅସହାୟ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ନିଜ ବାସଗୃହ କୁ ସାନ ପୁଅ ନାଁ ରେ ଲେଖି ଦେଇଥିଲେ। ଚାକିରୀ ରୁ ଅବସର ନେଲା ପରେ ଯାହା କିଛି ଫଳ ପୁଷ୍ପ ମିଳିଥିଲା, ତାକୁ ସାନ ଝିଅର ବାହାଘରରେ  ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଆତ୍ମ ବିଶ୍ଵାସରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ପକେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଶେଷରେ କଣ ହେଲା ?

ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ହଠାତ ସବୁ କିଛି ବଦଳି ଗଲା ଭଳି ସେ ଅନୁଭବ କଲେ।

 ତାଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତାନ ମାନଙ୍କ ମାନସିକ ଚାପ ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ ଲାଗିଲା।

 ବଡ ଝିଅ ଉଘାଣ ଦେଲାଆମକୁ ବାପ-ଘରକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ କରେଇଲନି।

 ସାନ ଝିଅ ଅଭିମାନ କଲାଅପାକୁ ଅଧିକ ଦେଲ।

 ବଡପୁଅ ର ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା ସବୁ ତ ସାନ କୁ, ଝିଅ ମାନ ଙ୍କୁ ଦେଲ। ଆମ ପାଇଁ ଅଛି କଣ ଯେ, ଆମେ ତମ ବାପାଝିଅଙ୍କୁ ଦେବୁ?

 ବଡପୁଅ ଘରୁ ବାହାରିଗଲା।

କେବଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇ ପାରିବ। ଅଧିକା ଉପାର୍ଜନ-ଅକ୍ଷମ ବାପା ଙ୍କ କେବଳ ପେନସନ  ଟଙ୍କାରେ ଝିଅମାନଙ୍କର ବାରମ୍ବାର ଘରକୁ ଯିବା-ଆସିବା କରିବା ସାନ ବୋହୂ ର ବରଦାସ୍ତ ହେଉ ନ ଥିଲା।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଅନୁଭବ କଲେ, ନିଜ ପରିଶ୍ରମରେ ତିଆରି ତାଙ୍କ ନିଜ ଘରେ ସେ ଅନାହୁତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି। ସିମେଣ୍ଟ-ଇଟାର କାନ୍ଥରେ ଯେଉଁ ଘରକୁ ତିଆରି କରି ଅନ୍ୟ ସହକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଆଗରେ ନିଜ ଘର ତିଆରି ବାହାଦୂରିର ଡିଣ୍ଡିମ ପିଟୁଥିଲେ, ଅବସର ନେଲା ବେଳକୁ ସେହି ଘରର କାନ୍ଥରେ ଦାଗ ଲାଗି ଯାଇ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଙ୍କ ର ଶିକ୍ଷକ ପଣିଆର ସ୍ଵାଭିମାନରେ ଗଭୀର କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି କରିସାରିଥିଲା।

 ବିବ୍ରତ ଓ ଗ୍ଲାନି ବୋଧ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଦିନେ ଘରୁ ବାହାରି ସାଇକେଲରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ଶିଶିର କାନ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ମିଶି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, “ ସାର, ଏ ବୟସରେ ଆହୁରି ସାଇକଲ୍ ଧରି ବୁଲୁଛନ୍ତି !

 ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଓ ଅବସର ପରର କ୍ଲେଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନର ଗାଥା ପ୍ରିୟ ଛାତ୍ର ଆଗରେ  ସବୁ ବାନ୍ତି କରି ପକେଇ ଥିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର।  ସେଦିନ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଆଗରେ କହୁ କହୁ କାନ୍ଦି ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।

ଶିଶିର କାନ୍ତ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ର ଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲରେ ଭଲ ଛାତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଖୁବ ଚଗଲା, ଖାଲି ସାର ଙ୍କ ର ବେତ ମାଡକୁ ଡର ଥିଲା। ଚାକିରୀ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ନ କରି ବରଂ ସାମାଜିକ ସଂସ୍ଥାଟିଏ ଗଢି ତା ଜରିଆରେ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସାର ଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କଲା ପରେ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଙ୍କୁ ବୋଧହେଲା, ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ର ପ୍ରଥମ ବାସିନ୍ଦା ମିଳିଗଲେ।

ସେ ଦିନଠୁ ସାର ଆଉ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ନାହାନ୍ତି। ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟିର ହାତ ଗଣତି କିଛି ପେନସନ୍ ଟଙ୍କାର ଭରସାରେ ସାର ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ !  ବାହାର ଲୋକଙ୍କ କଥାରେ ବିବ୍ରତ ହୋଇ ପ୍ରଥମ କେତେ ଦିନ ଝିଅମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସୁଥିଲେ। ପରେ  ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିବା ବନ୍ଦ କରି ଦେଇଥିଲେ।

 ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିବସରେ ସାର ଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ଦେଖି ଶିଶିର କାନ୍ତ କହିଲେ, “ସାର, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନି। ଗରିବ, ଦୁଃଖୀରଙ୍କି ଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଦେବା। ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଯିବେ।

 ଦୃଢକଣ୍ଠରେ ବିରୋଧ କଲେ ସେ, “ନା, ତାହା କେମିତି ହେବ? ପୁଅ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ର ବିଧେୟ। ତାକୁ କେମିତି କାଟି ହେବ?”

  ବଡପୁଅକୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଡକା ଯାଇଥିଲା।

  ସେ କହିଥିଲା, “ମୋ ପାଖରେ ପଇସା ନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେମିତି କରିବି?”

 ତୋର ପଇସା ନାହିଁ! ହଉ, ସାର ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ କହିଥିଲେ, “ତାକୁ ଦିହଜାର ଟଙ୍କା ଦେଇପାରିବ? ମୋ ପେନସନ୍ ମିଳିଲେ ଦେଇଦେବି।

 ଆଜ୍ଞାଧୀନ ଛାତ୍ର ଶିଶିର କାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଟଙ୍କା ଦେଇଥିଲେ। ସାରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଆଉ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଦୁହେଁ ଯାଇ ଖାଇ ଆସିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସିନା କରିଦେଲେ, ହେଲେ ଯାହାର ପେଟରେ ୯ ମାସ ରହିଥିଲା, ଠିଆ ହେଲା ଯାଏଁ ତାର ଅଳି-ଅର୍ଦ୍ଦଳୀ ଯିଏ ସମ୍ଭାଳିଥିଲା, ତାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ କିଛି ଟଙ୍କା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଖରେ ନାହିଁ – ଛି, ଧିକ୍ ଏ ଜୀବନକୁ! ସ୍ଵାର୍ଥର ଗନ୍ତା ଘର ସବୁ ତାଙ୍କ ଔରସରୁ ହିଁ ଜାତ ହେବାର ଥିଲା! ଦୁନିଆ ଯାକ ର ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାରିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ ନେଲେ ସିନା, ନିଜ ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାରିତ କରି ପାରିଲେନି। ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ-ଚିହ୍ନିଲେ, ସେତେବେଳେ ନେଡି ଗୁଡ କହୁଣୀକୁ ଚାଲି ଯାଇ ଥିଲା।

ସେହି ଅବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାରିବା ପାଇଁ, ଜୀବନ ସାରା ପ୍ରତିଦିନ ଆହ୍ଵାନ-ବିସର୍ଜନ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକୁଳ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ! ନିଜ ପିଲାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନିମନ୍ତେ ବୋଧହୁଏ ସେ ହିଁ ଦାୟୀ ଥିଲେ– ସେ ହୃଦ୍‌ବୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ ବି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ନେଇ ସଂସାର କରୁଥିଲେ। ନ ହେଲେ କି କେବଳ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ କଥା ହିଁ ପିଲାଏ ଚିନ୍ତା କରିଥାନ୍ତେ! ଭାଇ ଭଉଣୀର ନିଛକ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଓଡିଆ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରର ପିଲାଏ, ନିଜେ ନିଜର ଅସହଣ ଶତ୍ରୁ ପାଲଟିଥାନ୍ତେ? ତାହା ପୁଣି ବାପା-ମାଆଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ବନ୍ଧୁକ ରଖି!

 ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ମନକୁ ଭିନ୍ନ ରାସ୍ତାର ପଥିକ କରି ରୋଗର ଘରେ ନେଇ ବସେଇ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ ଖରାପ ଆଡକୁ ଗତି କରିଥିଲା। ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ କିଛି ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଔଷଧ ଖାଇବାକୁ ତାଙ୍କର ଇଛା ନ ଥିଲା।

 ସମ୍ମୁଖ ରେ ଅଭାବ ଓ ନିରାଶ ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁର ଅହେତୁକ ଆଶଙ୍କା ସମୁଦ୍ରର କରାଳ ଲହରୀର ଢେଉ ଭଳି ଆଗକୁ ମାଡି ଆସୁଥିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ କର୍ମ କାଣ୍ଡି ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣକ ମନ୍ଦିର ଆଗରେ ହାତ ଯୋଡିବାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରି ଥିଲେ, ଅଗାଧୁଆ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅବସର ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମାନସିକ ଅବସାଦ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଜଣା-ଅନ୍ଧକାରର ସାମୂହିକ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା।

ନିଜ ଜୀବନର ଏହି ଅକୁହା କଥା ସମୂହ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଏବେକାର ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ନାଚି ଉଠିଥିଲା। ନା, ଆଉ ପଛ କଥା ଦ୍ଵାରା କେବଳ ନିଜେ ହିଁ ରୋଗ ଭୋଗ କରିବାକୁ ହେବ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା କହୁଥିଲେ – କେବଳ ଆଜି ର ଚିନ୍ତା ହିଁ କରନ୍ତୁ। ନ ହେଲେ ଜଡତା ଆସି ଶରୀରରେ ବାସ କରିବ।

 ମନେ ମନେ ଈଶ୍ଵର ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି  ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରିବାକୁ ସାର୍‌ ଗାଧୁଆ ଘର ଭିତରେ ପଶିଲେ।

 

ଦୁଇ

 

ସେଦିନ, ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସେ ଏହି ଘରେ ତାଙ୍କ ଚେତନା ଫେରିଥିଲା, ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସତେ ଯେମିତି ସେ ଏକ ଗାଢ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଛନ୍ତି।  ଦେହରେ କେଉଁଠି ଟିକିଏ ହେଲେ ବ୍ୟଥାର ଅନୁଭବ ନ ଥିଲା। ମନେ ମନେ ନିଜକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେହରେ ପୁରୁଣା ବଳର ଚେତନା ଫୁଲି ଫୁଲି ବାହାରକୁ ଆସିବାର ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।

 ମନେ ପଡିଥିଲା, ଶିଶିର କାନ୍ତ ଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦିନେ ସକାଳେ ସେ ଉଠି ପାରି ନ ଥିଲେ। ତା ପରର ଦୁଇଦିନ କାଳ ଆଶ୍ରମର ଅନ୍ତେବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ? ସେ କଣ ଅଚେତ ଥିଲେ?

ସଫା ସୁତୁରା ଗଦି ଉପରର ଦି ପାଖରେ ବାଡ ଦେଇ ଖଟରୁ ଓହ୍ଲାଇବା ରାସ୍ତାକୁ ବନ୍ଦ କରା ଯାଇ ଥିଲା। ବାଁ ପାଖର ଖଟ-ବାଡ ଉଠେଇ ଗୋଡ ଦୁଇଟିକୁ ତଳକୁ ଆଣି ସେ ଠିଆ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଠିକ୍ସେତିକିବେଳେ କୋଠରୀରେ ଆଉ ଜଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।

 ଜଣେ କେହି ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, “ଇସ୍ ଜେଜେ, ଆପଣ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି!

 ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକର ଚେହେରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଉଠି ଥିଲା। ହେମନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଜହ୍ନ ସଦୃଶ ହସିଲା ହସିଲା ମୁହଁ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁଯୁଗଳ!

ତାଙ୍କୁ ସେ ଜେଜେ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛି! ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ସେ।

  -ଆରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ତ କେହି ହେଲେ ଧରି ନାହାନ୍ତି। ତଥାପି ଆପଣ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆରେ ବାଃ, ପୁରା ଫିଟ୍‌!

  -କିଏ ମା ତମେ?

 -ମା କହୁଛନ୍ତି। ପୁଣି କିଏ ବୋଲି ପଚାରୁଛନ୍ତି। କୁହନ୍ତୁ ତ କିଏ ମୁଁ?  ହସି ହସି ସେ ପଚାରିଥିଲେ।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ତାଙ୍କୁ ସତରେ ଚିହ୍ନି ପାରି ନ ଥିଲେ। କେଉଁଠି କେବେ ଦେଖିଲା ପରି ବି ମନେ ହେଉ ନ ଥିଲା। ବସିଲା ବସିଲା କଣ୍ଠରେ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ – ହଁ, ଚିହ୍ନିତ ପାରୁନି। ତମର ପରିଚୟ ଦିଅ।

 ସେ କହିଥିଲେ, “ଜେଜେ, ଏଇଟା ଆପଣଙ୍କ ଘର।  ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନାତୁଣୀବୋହୂ। ଆପଣଙ୍କ ନାତି ରମଣ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ। ଆମେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ରେ, ଆମ ଘରେ ଅଛେ। ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଟିକିଏ ବି ଭଲ ନ ଥିଲା। ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମପୁରରୁ ଏଇଠିକୁ ଆପଣଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଣାଯାଇଛି।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ବିଶ୍ଵାସ କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଓଢଣା ଥିଲା। ପ୍ରଣାମ କଲା ପରେ  କହିଲେ, “ଆସନ୍ତୁ ଜେଜେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି। ଏଇଟା ମୋର ପ୍ରତି ଦିନର କାମ। ସେ ସକାଳୁ ଅଫିସ ଚାଲିଗଲେଣି। ରାତି ସାରା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଜଣେ ନର୍ସ-ଦିଦି ରହନ୍ତି। ଦିନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ଚାକିରୀ। ଆସନ୍ତୁ।

 ଯନ୍ତ୍ରବତ୍ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରମଣ ତାଙ୍କ ବଡପୁଅର ପୁଅ। ଦିନେ କେବେ ହେଲେ ଗୋସେଇଁ ବାପାର ପକ୍ଷ ନେଇ ନ ଥିଲା। ବରଂ ଘରେ ଯାହା କିଛି ହେଉଥିଲା, ସେଥିର ମୁକ-ସାକ୍ଷୀ ରହିଥିଲା। ଆଜି ହଠାତ ପାଖରେ ଆଣି ରଖିଛି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, “କଣ ମା ତମ ନା?”

 ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା। ଜେଜେ, ଏଇ ବ୍ରସ ନିଅନ୍ତୁ। ଦାନ୍ତ ସଫା କରି ଦିଅନ୍ତୁ।

 ଆରେ, ଇଏ ତ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଘଷା ବ୍ରସ। ଏଇଟା ବି ଧରି ଆସିଛନ୍ତି? ସେ ବ୍ରସକୁ ଦେଖୁଥିବା ଦେଖି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା କହିଥିଲେ, “ହଁ, ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରସ। ଶିଶିର କାନ୍ତ ଦାଦା କହୁଥିଲେ, ଆପଣ ଆସିଲାବେଳେ ଏଇ ବ୍ରସଟାକୁ ନେବାକୁ ଜିଦ୍ଧରିଥିଲେ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ନୁଆ ବ୍ରସ ଦେଲି, ଆପଣ ଫୋପାଡି ଦେଲେ। କହିଲେ, ମୋ ଧୋତିବ୍ରସ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରିବି। ମନେ ଅଛି?”

 ସେ ଏ କଥା କହିଥିଲେ? ଟିକିଏ ହେଲେ ତାଙ୍କର ମନେ ନ ଥିଲା।  

 ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।

ରମଣ ସହ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଏକା ଅଫିସରେ ଚାକିରୀ କରୁଥିଲେ। ଦୁହିଁଙ୍କ ମନ ମିଶିଥିଲା।  ଦୁହେଁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ବାହା ହେବେ। ରମଣଙ୍କ ବାପା ମାଆ ରାଜି ନ ଥିଲେ। ଜାତି ବାହାଘରରେ ବନ୍ଧନ ସାଜିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଙ୍କ ବାପା ମାଆ ରାଜି ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ସେଇଠି କୋର୍ଟ-ମନ୍ଦିର ଆଦିରେ ବାହାଘର ସାରି ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇଠୁ ତଡା ଖାଇ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ଯାଇଥିଲେ ଜେଜେଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା ପାଇଁ। ସେତେବେଳକୁ  ଶିଶିର କାନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଙ୍କୁ ହାସପାତାଳ ନେଇ ସାରିଥିଲେ, କାରଣ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ରେ ସାର ଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଥିଲା। ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନଥିଲେ ସେ। ଡାକ୍ତର ଆଲଜାଇମର ରୋଗର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ତର ବୋଲି ନିଦାନ କରିସାରିଥିଲେ।

ସ୍ଵାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହେଁ ଯାକ ଆଗପଛ କିଛି ନ ବିଚାରି ପ୍ରଥମ ଉଡାଜାହାଜରେ ଜେଜେଙ୍କୁ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ କୁ ଆଣିଦେଇଥିଲେ। ହାସପାତାଳରେ ରଖିବା ଅପେକ୍ଷା ଘରେ ରଖି ଯତ୍ନ ନେଲେ ଏହାର ଉପଶମର ସମ୍ଭାବନା ବେଶି, ଏଇ ଧାରଣା ଜାତ ହେଲା ପରେ, ଜେଜେଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ରୁ ଘରକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ତା ପରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ତାଙ୍କ ଚାକିରୀ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। କାରଣ, ଜେଜେଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ପଇସାଟିଆ ଲୋକଙ୍କ ଜିମା ଛାଡିଦେବା ପାଇଁ ସେ ଆଦୌ ରାଜି ନ ଥିଲେ। ଜେଜେଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ ହିଁ ସେ ଚାଲିପାରୁଥିଲେ; ଗାଧୁଆ ଘର ଭିତରକୁ ନେଲେ କମୋଡ୍ ରେ ବସେଇ କବାଟକୁ ଆଉଜେଇ ଦେଇ ଆସୁଥିଲେ; ଯାହା କହିଲେ ତାହା ହିଁ ଖାଉଥିଲେ। ତେଣୁ ଜଣେ କିଏ ହେଲେ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଙ୍କ ପାଖେ ପାଖେ  ରହିବା ଦରକାର; ଏଇ ବିଚାରରେ ଦିନରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ରାତିରେ ନର୍ସ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଗି ରହୁଥିଲେ। ତାହା ହିଁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଚାକିରୀ ଛାଡିବାର କାରଣ ଥିଲା। ଡାକ୍ତରୀ ଔଷଧ ତ ଦିଆ ଯାଉଥିଲା। ତା ଛଡା ବିକଳ୍ପ ଚିକିତ୍ସାର ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଶାରିରୀକ ବ୍ୟାୟାମ, ଉତ୍ତାପ-ଚିକିତ୍ସାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଛଅ ମାସର ଚେଷ୍ଟା ପରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା।

  

ତିନି

 

ଅଦିନିଆଁ ଝଡରେ ବସା ହରେଇ ଦେଇଥିବା  ବାଟ ବଣା ଚଢେଇଟିକୁ ବାଟ କଢେଇ ଆଣିଥିବା ଏହି ହସକୁଳା ଝିଅଟି ତାଙ୍କର କୋ ଜନ୍ମର ସାଥୀ ଥିଲା? ଗୀତାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବାଣୀ କୁ ନନାଙ୍କ ଠୁଁ ଶୁଣିଥିଲେ – ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଳଂ ତୋୟଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରୟଛନ୍ତି – ମୋତେ ଯିଏ ଯାହା ଦେଇ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେ; ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥାଏ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଯେ ଲୌକିକ ଫଳ ପତ୍ର ପାଣିର ଅଭିଷେକ ନୁହଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟର ସମର୍ପଣ ହିଁ ତାଙ୍କ କାମ୍ୟ, ଏ କଥା ସେ ବହୁତ ଡେରିରେ ବୁଝି ଥିଲେ। ନିଜ ରକ୍ତ-ମାଂସର ପରଶରେ ଜାତ ରମଣ ତ କେବେ ଆସି ତାଙ୍କର ଭଲ ମନ୍ଦ ପଚାରି ନ ଥିଲା। ତାର ସ୍ତ୍ରୀ ଆଜି ତାଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଉଛି! କେବଳ ତାଙ୍କ ସେବା ଶୁଶ୍ରୂଷା ନିମନ୍ତେ ଚାକିରୀ ଛାଡି ଦେଇଛି।

  କର୍ମ କାଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଶ୍ଵାସ ହରେଇ ବସିଥିବା ମଣିଷ ଜଣକ – ସହସା ଜୀବନ ଯାତ୍ରାର ଏହି ମୌନ ପ୍ରହରରେ ପ୍ରହରୀ ଭୂମିକା ର ଉପଲବ୍‌ଧି ନିଃସନ୍ଦେହ ରେ ଏକ ଅନିର୍ବଚନୀୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି-ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ-ସ୍ଥିର ଭାବ ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଇଲା ଭଳି ସତରେ ଉପନୀତ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗ୍ଲାନି ଓ ଅବସାଦ ଉଭେଇ ଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଶ୍ୱ ନିୟନ୍ତା ଙ୍କ ଏଭଳି ସମାଧାନ ନୀତି ଚମତ୍କାର ଓ ଅକୁଣ୍ଠିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଥିଲା।

ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରିଲା ବେଳ କୁ ଏକ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ରେ ସେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲେ। ନାତୁଣୀ-ବୋହୂ ପାଖରୁ ସ୍ଵାଭାବିକ ରୂପେ ମିଳୁଥିବା ଏହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଅନାୟାସ ଆତିଥେୟ ଠାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଅନେକ ଦୂରରେ ବୃଦ୍ଧା ଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା  ଅସହାୟ ଅନ୍ତେବାସୀ ମାନ ଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ସେ ସେଠାକାର ପ୍ରଥମ ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ। ତା ପରେ ଜଣେ ଜଣେ କରି ଆସି ସେଠାରେ ରହିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶିର କାନ୍ତ ପାଖ ମଠରୁ ଖାଇବାପାଇଁ ଦି ବେଳା ଆଣି ଦେଉଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଯେତେବେଳେ ରହିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢିଲା, ପାଖ ଗାଁର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକ ଆସି ଖାଇବା ରାନ୍ଧି ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ। ଆଶ୍ରମର ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ ସବୁ ଅନ୍ତେବାସୀମାନେ କରୁଥିଲେ। ନାତୁଣୀ-ବୋହୁ ଠୁଁ ମିଳୁଥିବା ଆତିଥ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ସେ ଆଉ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିବେନି। ବରଂ ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ ତାର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ – ପୁଣି ଜଣେ କିଏ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଅବସାଦ ଗ୍ରସ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ସାର ନିଜକୁ ଅନେକ ସୁସ୍ଥ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ମନେ କରୁଥିଲେ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଠାରୁ ନମ୍ବର ଆଣି ସେ ଶିଶିର କାନ୍ତ ପାଖକୁ ଫୋନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭଲ ହେବା ଖବର ଶୁଣି ଶିଶିର କାନ୍ତ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ- ଓଃହୋ ବହୁତ ବଢିଆ। ମୁଁ ତ ଆଶା ଛାଡି ଦେଇ ଥିଲି ସାର। ହେଲେ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ମୂଳ।

 -ହଁ, ତାହା ନୁହଁ, ଆଉ କ’ଣ? ସେ ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ କହିଲେ – ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ହେଇପାରିବ?

-ହେଇପାରିବ? ସାର୍, ଲଜ୍ଜିତ କରୁଛନ୍ତି। ଆଶ୍ରମ ଆପଣଙ୍କର। ଆପଣ ଯେବେ ବି ଆସିପାରନ୍ତି।

-ତା ହେଲେ ଟିକଟ କରି ଏଇ ନମ୍ବରରେ ମେସେଜ କରି ଦିଅ। ମୋ ପେନସନ୍ ମିଳିଗଲେ ତମ ପଇସା ଫେରେଇ ଦେବି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଫେରିଯିବି।

 ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ଶୁଣୁଥିବା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଆକଟ କରି କହିଲେ- ନାହିଁ ଜେଜେ, ହେବନି। ତମକୁ ଆମେ ଛାଡିବୁନି। ଏ ବୟସରେ ତମେ ଯାଇ ପୁଣି ସେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବ?

କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଅଳ୍ପ ହସି ବୁଝେଇଲା ଭଳି କହିଲେ- ମୁଁ ଆଉ ସେଇଠି କେବଳ ରହିବାକୁ ଯିବିନି। ବରଂ ଶିଶିର କାନ୍ତର ସହାୟକ ହେବି।

ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ବିଶ୍ଵାସ କରି ପାରିଲେନି। ଦର ହସିଲା, ତଟସ୍ଥ ହୋଇ ଜେଜେଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ – ନା ନା, ହେଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଏ ବୟସରେ ଜେଜେ,  ଏକୁଟିଆ ରହିବାଟା ଠିକ୍‌ ନୁହେଁ। ତମର ଦେଖାଶୁଣା କରିବ କିଏ?

 କାହିଁକି, ମୋର କ’ଣ ଅସୁବିଧା ହେଲେ, ତମେ ଅଛ। ରମଣ ଅଛି। ଶିଶିର କାନ୍ତ ଅଛି। ଭାବୁଥିଲି, ଏ ଦୁନିଆରେ ମୁଁ ଏକୁଟିଆ। ଅବସର ନେଲା ପରେ ଯେ ଜୀବନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିବା ଭୟ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ କରି ଦେଇଥିଲା। ମୁଁ ଏକଦମ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ। ତମକୁ ଦେଖି ମୋର ସବୁ ଅବସାଦ ତୁଟି ଯାଇଛି। ରମଣର ଜୀବନରେ ତମର ଆବିର୍ଭାବ ଆକସ୍ମିକ ନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲେ ହେଁ ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧତାର ସ୍ପର୍ଶ ଆମେ ପାଇପାରିବା। ତମ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଶୁଦ୍ଧତା ମୋତେ ଏକ ନୂଆ ଜନ୍ମର ଅନୁଭବ କରେଇ ପାରିଛି। ସେଥିପାଇଁ ତମକୁ ଅଶେଷ ଧନ୍ୟବାଦ।

 ସଂଧ୍ୟାରେ ରମଣ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ଓ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ବାହାର ବାଲକୋନୀ ରେ ବସି ଚାହା ପିଉଥିଲେ।  ଜେଜେ ଏବଂ ଶିଶିର କାନ୍ତ କକାଙ୍କ ଶୁଣିଥିବା ବାର୍ତ୍ତାଳାପକୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ରମଣଙ୍କୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ମୋବାଇଲରେ କହି ସାରିଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସବୁବେଳେ ରାତି ୯ ରେ ଫେରୁଥିବା ରମଣ ଅଫିସରୁ ଅନୁମତି ନେଇ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଯାଇଥିଲେ।

 ସେ ଆସି ବାଲକୋନୀ ରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଜେଜେଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କହିଲେ- ଜେଜେ! ବାପା, କକା, ପିଉସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଇଠିକୁ ତମ ଭଲ ହେବା ଖବର ଶୁଣି ଆସୁଛନ୍ତି। ଆଉ, ତମେ ଯିବ କୁଆଡେ?

କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର୍ କହିଲେ- ଆଉ ଯିବି କୁଆଡେ? ବ୍ରହ୍ମପୁର ତ ଯାଉଛି। ଦେଖେ ବାପା, ମୋ ଲାଗି ତମେ ପିଲା ଦିଟା ଆଉ କେତେ ହଇରାଣ ହେବ? ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଅଛି। ଆଶ୍ରମ ଗଲା ପରେ ବି ମୋ ସାଇକେଲ ବନ୍ଦ ହେବନି। ପ୍ରଥମେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲି। ଏବେ, ମୋ ଇଛାରେ ଯାଉଛି। ତା ଛଡା ତୋ ଜେଜେ-ମାର ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସି ଗଲାଣି। ଏ ଥର ଆମେ ତାକୁ ଆଶ୍ରମରେ ପାଳନ କରିବୁ। ତମେ ଦୁହେଁ ଆସିବ?

 ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ରମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଚୁପ୍ ରହିବା ଛଡା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନ ଥିଲା। କାରଣ, ଘରର ସମସ୍ତେ ଆସିବା କଥା ସେ କେବଳ ଜେଜେଙ୍କୁ ଅଟକେଇବା ପାଇଁ ମିଛରେ କହିଥିଲେ | କିଏ ଜଣେ ହେଲେ ଇଛା ପ୍ରକାଶ କରି ନ ଥିଲେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଆସି ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ପାଇଁ। ତିନି ଜଣ ଯାକ ଚୁପଚାପ ବାଲକୋନୀ ରେ ଚାହାର ଢୋକ ଧୀରେ ଧୀରେ ନେଇ ସୁଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକାକାରଙ୍କର ପଶ୍ଚାତ ଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିଗବଳୟ ଉହାଡରେ ଖସିବା ଦୃଶ୍ୟକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉପଭୋଗ କରିବାର ପ୍ରୟାସରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏକ ଅକାରଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟର ଭିତର ନିଆଁରେ ରମଣଙ୍କର ମନ କୁହୁଁଳୁ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଉଭୟେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କଳା ଓ କୌଶଳ ଯେ ଉଭୟେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିସାରିଥିଲେ।

 

ସମାପ୍ତ

          

୨ୟ ତୋଟା ସାହି, ବିଜିପୁର

ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଓଡିଶା (ମୋ-୮୭୬୩୨୪୪୮୮୮)

 
 
 

ନିସ୍ତବ୍ଧତାର ସ୍ଵର

 Shila Smaraki

 

ଏକ

 

ଭାଇ ଡାକିଥିଲେ – ଆ ପ୍ରଭା, ଯିବା ଦେଖିବୁ, କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି !

ସେ ଜାଣି ନ ଥିଲେ, କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି। କେମିତି ଜାଣିଥାନ୍ତେ? ଆଠ-ନଅ ବର୍ଷର ଝିଅ ଥିଲେ ସେ, ସ୍କୁଲରେ ନୂଆନୂଆ ଇଂରାଜୀ ଶିଖୁଥିଲେ। ଭାଇ ସିନା ଜି.କେ ପଢୁଥିଲେ ଯେ କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ! ଭାଇଙ୍କ ହାତ ଧରି  ଗହଳି ଭିତରେ ପଶିଥିଲେ ସେ। ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ଶଗଡ ଗାଡିକୁ ତୋରଣ ଦେଇ ସଜା ଯାଇ ତା ଭିତରେ ଜଣଙ୍କର ବିରାଟକାୟ ଫୋଟ ଚିତ୍ର ଠିଆ କରା ଯାଇଥିଲା। ସେହି ଫୋଟ ଚିତ୍ର ଦେହରେ ଫୁଲମାଳ ଥିଲା। ବୀର ଦର୍ପରେ ଛାତି ଆଗକୁ କାଢି ଦୁଇ ହାତକୁ ଛାତିରେ ବାନ୍ଧି ପାଦ ଆଗକୁ ବଢେଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଚେହେରାଟିର ଆଖି ଭସାଣିଆ, ଲଲାଟ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଜ୍ୟୋତିମୟ ମୁଖ ମଣ୍ଡଳ, ମସ୍ତକରେ ପଗଡି ଥିଲା।

 ଭାଇ କହିଥିଲେ- ଜାଣିଛୁ, ଇଏ ହେଲେ ବିବେକାନନ୍ଦ। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ, ଜଣେ ବଡ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ।

-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କଣ ଭାଇ?

– ମାନେ ଯିଏ ଘର-ଦ୍ୱାର ଛାଡି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

– ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରନ୍ତି?

-ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ।

-ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ କଣ ହେବ?

-ମୋକ୍ଷ ପାଇବ | ଭାଇ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଲେ-ଓଃ ହୋ, ତୋର ଯେତେ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ !

ସେତେବେଳେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଅର୍ଥ ସେ ବୁଝି ପାରି ନ ଥିଲେ | ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ହେଲେ, ଛୋଟ-ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ “କରାଗ୍ରେ ବସତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କର ମଧ୍ୟେ ସରସ୍ଵତୀ” ଘୋଷାଉଥିଲେ, ଆପେ-ଆପେ ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ତତ୍ତ୍ୱ ତାଙ୍କର ବୋଧଗମ୍ୟ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା | ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଲେ ଯେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗୃହ ତ୍ୟାଗୀ ହେବାକୁ ହେବ, ଭାଇଙ୍କ ଉତ୍ତରକୁ ସେଦିନ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପେ ବୁଝି ପାରିଥିଲେ |

[ ଥରେ ସାଧନାର ଶିଡି ଚଢୁଚଢୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିର ସ୍ଵାଦ ଚାଖି ସାରିଲା ପରେ ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଳି କରି ବସିଲେ, ‘ମୋତେ ପୁଣି ଥରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଦରକାର। ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ଝିଙ୍ଗାସି ଉଠିଲେ ଶ୍ରୀ ରାମ କୃଷ୍ଣ, ‘ତୋତେ ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁନି? ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ କଥା ହିଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ। ତୋର ବିଚାରର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅପେକ୍ଷାରତ। ତୁ ପରା ମାଆଙ୍କ କାମ କରିବାକୁ ଦୁନିଆକୁ ଆସିଛୁ! ଆଉ ତୋତେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଦରକାର !’ ]

ମା ବାବାଙ୍କୁ ବହୁତ ନେହୁରା ହୋଇ କହିବାର ତାଙ୍କର ମନେ ଅଛି, ‘ଶୁଣ, ତା କଥାକୁ ମାନିଯାଅ, ସେ ପାଠ ପଢିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ତା କଥାକୁ ହଁ କରିଦିଅ।’

ବାବା ତାଙ୍କ ଜିଦ୍ ରେ ଅଟଳ ଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ କଥାର କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇ ନ ଥିଲେ। କାରଣ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଗରୁ ପାଠ ପଢିବାକୁ ମନା କରି ସାରିଥିଲେ, ‘କଲେଜରେ ବର୍ଷେ ପଢିଲୁ, ଆଉ ପଢିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସିଧା ଯାଇ ଦୋକାନରେ ବସେ।’

ବଡ ବଜାରରେ ବାପାଙ୍କ ୫ ହାତ ଓସାରର ଲମ୍ବା ଦୋକାନ ଘରଟିଏ ଥିଲା। ତାକୁ ସେ ନିଜ ପରିଶ୍ରମରେ ଠିଆ କରିଥିଲେ। ଭାଇଙ୍କ ପାଠ ପଢିବା ଅର୍ଥ ଯେ ସେ ଆଉ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେନି, ଏହି ଧାରଣା ତାଙ୍କର ମନରେ ବଦ୍ଧମୂଳ ହୋଇ ରହିଥିଲା। କାରଣ, ଦିନରେ ଥରୁ ଟିଏ ହେଲେ ଦୋକାନ ଆଡେ ବୁଲି ଆସିବାକୁ ଯେତେ କୁହାଗଲେ ବି ସେ ତାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉ ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଠ ଭଲ ତ, ସେ ଭଲ ଥିଲେ।

ତାପରେ, ଦିନେ ସକାଳ ବେଳେ ମାଆଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାର ଦେଖିଥିଲେ। ବାବାଙ୍କୁ  ଦୋକାନ ନ ଯାଇ ଚୁପ୍‌ଚାପ୍‌ ଘରେ ବସିବାର  ଦେଖିଥିଲେ। ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ମାନେ କିଏ କିଏ ଆସିଥିଲେ। ବାବା ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ବସୁଥିଲେ। ପୁଣି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ କିଛି ବୁଝି ପାରି ନ ଥିଲେ। ପରେ ମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ – ଭାଇ କୁଆଡେ ପଳେଇଯାଇଛନ୍ତି। ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ କାହା ଘରେ ବି ନାହାନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣୁଶୁଣୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ କଥା ଛୁଇଁଥିଲା – ଭାଇ କ’ଣ ତା ହେଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି !

ନଅ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଭାଇଙ୍କ ବିଛେଦ ର ଅର୍ଥ ସେ କିଛି ବୁଝି ନ ଥିଲେ। ପରେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ମନରେ ଏକ ଅସହ୍ୟ ବେଦନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ପରେ ସେ ବୁଝିଥିଲେ, ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହା ହିଁ ଭାତ ପ୍ରେମ।

ଭାଇଙ୍କ ଘରୁ ଚାଲିଯିବାର କେତେ ବର୍ଷ ପରେ ଦିନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବାବା ଘରକୁ ଆସି ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ କାଲି ସକାଳେ କଟକ ଯାଉଛନ୍ତି। ଭାଇଙ୍କ ସେଠାରେ ରହିଥିବାର ଖବର ପାଇଛନ୍ତି।

ବାବାଙ୍କ ସହ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ | ବାବାଙ୍କ ପଛରେ କେହି ନ ଥିବାର ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଅନୁଭବ କରି ବିକଳ ହୋଇ ମା ବାବାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଥିଲେ, ‘କୁଆଡେ ଗଲା? ଆସିଲାନି?’

ନିରାଶ ହୋଇ ବାବା ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରି ନାହିଁ କଲେ, ‘ସଂଘ ଅଫିସରେ ରହି ପାଠ ପଢୁଛି। ଖାକୀ ପେଣ୍ଦ ପିନ୍ଧୁଛି। ଲାଠି ଧରୁଛି। ବି.ଏ ଶେଷ ବର୍ଷ ତା’ର।

ମା ଚିହିଁକି ଉଠିଲେ, ‘ସେମାନଙ୍କର ଏତେ ସାହସ? ମୋ ପିଲା ଉପରେ ତାଙ୍କର କି ଅଧିକାର ଅଛି? ପୋଲିସରେ କହିଲନି?’

ସମର୍ପିତ ସ୍ଵରରେ ବାବା କହିଥିଲେ, ‘ସେମାନେ ତା’କୁ କ’ଣ ଜବରଦସ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି? ବୟସ ହେଲାଣି ପାଠ ପଢୁଛି | ତା ଇଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଇ ଆଉ ଥରେ ତାକୁ ହରେଇବା ପାଇଁ ମୋର ସାହସ ନାହିଁ |’

ବାବାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ପୂର୍ବର ଦମ୍ଭ ନ ଥିଲା।

ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ଆଖିରେ ବିଦ୍ୟୁତ ତରଙ୍ଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢୁଥିବା ବେଳର ଯାତ୍ରାର ଦୃଶ୍ୟ ନାଚି ଉଠିଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଚାଲୁଥିବା ଭିଡ ଭିତରେ ଗେରୁଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା କିଛି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଖାକୀ ପେଣ୍ଟ ଓ ଧଳା ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧା ଲାଠି ଧରା ଯୁବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଦିନେ ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ର ସମୟରେ କିଛି ଶବ୍ଦର କର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱୟଂମେବ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଯାଇଥିଲା। ପାଖ ଶେଯରେ ମାଆ ନ ଥିଲେ। ବାହର ପଟ ଘରୁ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଧୀରେ ଉଠି ବାହାରକୁ ଯାଇ ଦେଖିଥିଲେ, ଦାଣ୍ଡଘରେ ଭାଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମା ସ୍ତବ୍ଧ, ବଡବଡ ଆଖି ଧରି କାନ୍ଥକୁ ଆଉଜି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ଭାଇଙ୍କ ଚେହେରା ମଉଳି ଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଦିନ ପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଧଳା ପୋଷାକ ପରିହିତ ଶରୀର ଲମ୍ବା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ଦେଖି ଦେଇଥିଲେ।

‘ପ୍ରଭା, ଆ। କେଡେ ବଡଟି ହେଇ ଗଲାଣି।

ସେତେବେଳେ ସେ ନବମ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ରୀ ଥିଲେ। ସାହାସ ହେଉ ନ ଥିଲା ତାଙ୍କର ପାଖକୁ ଯିବା ପାଇଁ। ଭାଇ ହିଁ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ମା’ ଆକଟ କରି ଉଠିଥିଲେ, ‘ତାକୁ ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ତୋର କ’ଣ ବେଳ ଅଛି? ତୁ ପରା ଦେଶ ମା’ର ସେବା କରିବାକୁ ବାହାରିଲୁଣି। ଆଉ ଏ ମାଆ-ଭଉଣୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କାହିଁକି?’

ଭାଇ ସେଠି ହିଁ ଠିଆ ହୋଇଯାଇ ମାଆଙ୍କୁ ବିକଳ ହୋଇ ଚାହିଁଥିଲେ। ପରେ ସେ ଧୀରେ ଯାଇ ସ୍ୱଂୟପ୍ରଭାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଉଁଷି ଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଥିଲେ- ବ୍ରହ୍ମପୁର ମୁଁ ସଂଘ କାମରେ ଆସିଥିଲି ତ, ପୁଣି କେବେ ଆସିଲେ ବାବାଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିବି।

ମା’ ବିକଳ ହୋଇ କହିଥିଲେ, ‘ବାବାଙ୍କୁ ଟିକେ ଦେଖା କରି ଯା। ସକାଳୁ ଉଠି ଜାଣିଲେ ଝୁରିବେ।

ଭାଇ କହିଥିଲେ, ‘ମୁଁ ବାବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଆଉ ଯାଇ ପାରିବିନି ମା। ଦୁର୍ବଳ ହେଇ ଯିବି। ଠିଆ ହେବା ଆଗରୁ ହିଁ ମୁଁ ପଡିଯିବି।’

ଭାଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ମା ଓ ସେ ସାରାରାତି ଶୋଇପାରି ନ ଥିଲେ। ସକାଳେ ଉଠିଲା ପରେ ବାବା ସବୁ ଶୁଣିଥିଲେ। କିଛି କହି ନ ଥିଲେ।  ନ ଖାଇ ଦୋକାନକୁ ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ। ଦେଶ-ମାଆ, ଠିଆ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପଡିଯିବା ଆଦିର ଅର୍ଥ ସେଦିନ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ବୁଝିପାରି ନ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଟ୍ରେନିଂ ଚାଲିଥିଲା, ଭାଇଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଥିବା କଥା ସବୁ ମନେ ପଡିଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଯେଉଁ କେତୋଟି ମା କଥା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେଥିରୁ ଜଣେ ଥିଲେ- ଦେଶ-ମାତୃକା।

ଘରେ ଆସିଲା ପରେ ମାଆଙ୍କୁ ସେହି ବିଷୟ କହିଥିଲେ। ଅସହାୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଟି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ଵାସ ନେଇ କେବଳ ଏତିକି କହିଥିଲେ, ‘ଆହା, କ’ଣ ଦେଖି ଏ ମୂର୍ଖ ମାଆର ପେଟକୁ ଆସିଥିଲା ସିଏ!’

ସେତେବେଳକୁ ତାଙ୍କର ବାହାଘର ଠିକ ହୋଇସାରିଥିଲା। ବାହା ହେବା ଆଗରୁ ହିଁ ଆସି ତାଙ୍କ ବର ତାଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିଲେ। ଘର ଜ୍ଵାଇଁ କରିବା ପାଇଁ ବାଛିବାଛି ବାବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଫସଲରୁ ଗରିବ ପିଲାଟିଏ ବାଛି ଆଣିଥିଲେ।  ତାଙ୍କ ବର ପାଠ ପଢା ଅଧାରେ ଛାଡି ବାପାଙ୍କୁ ଦୋକାନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।  ବଡ ବଜାରରେ ଶ୍ଵଶୁର ଜୋଇଁ ଦୋକାନର କାଟତି ଖୁବ ଥିଲା। ସକାଳ ନଅରୁ ରାତି ନଅ। ଖାଲି ଖାଇବା ପାଇଁ ଯାହା ଘରକୁ ଆସି ଖାଇସାରିଲା ପରେ କିଛି ସମୟର ଆରାମ ଥିଲା। ଭାଇଙ୍କ ଫେରିବା ନେଇ ବାବା ଆଶା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ।

ମାଆ କିନ୍ତୁ ଆଶା ବାନ୍ଧି ବସିଥିଲେ, କହୁଥିଲେ, ‘ଦେଖେ ମା, ଆମ ପରେ ଏ ଘର ତା’ର। ତା ପାଇଁ ରଖିଥିବୁ। ବାପା ଯଦି ପାଠ ପଢିବାକୁ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତେ, ସେ କ’ଣ ଯାଇଥାନ୍ତା?’

ମାଆ କ’ଣ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଭାବକୁ ବୁଝି ସାରିଥିଲେ?

ଆଉ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଭିକ୍ଷା କରୁଛି – ଯଦି ସମ୍ଭବ, ମାସକୁ  ୧୦୦ ଟଙ୍କା ମୋ ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ରୂପେ ଖଞ୍ଜାଯାଉ, ତାହା ଯେମିତି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତା’ଙ୍କ ପାଖରେ ନିରନ୍ତର ପହଞ୍ଚି ପାରିବ । କିମ୍ବା ଯଦିବା କୌଣସି କାରଣ ବଶତଃ ଆଜ୍ଞା ହଜୁରଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ପ୍ରେମ ଓ ଦୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦିନେ ଆପଣଙ୍କର ଏ ଗରିବ ସାଧୁ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ପ୍ରେମକୁ ମନେ ପକାଇ ବିଚାରୀ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାଆଙ୍କୁ ତାହା ଦିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ   (ଖେତେଡିର ମହାରାଜା ଅଜିତ ସିଂଙ୍କ ପାଖକୁ ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ  ୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୮ ରେ ଲେଖିଥିବା ଚିଠି)]

ଭାଇଙ୍କ ପାଠ ପଢିବା ଜିଦ୍‌ ଦ୍ବାରା ତାଙ୍କର କିନ୍ତୁ ପାଠ ପଡିବା ପାଇଁ ରାସ୍ତା ଖୋଲି ଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ଦୋକାନରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚାକିରୀ କଲେ। ନୂଆ ରେ ଖୋଲିଥିବା ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ହେଲେ।

ବାହାଘର ଦିନ ସେ ଭାଇଙ୍କୁ ବେଶି ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥିଲେ। ସଂଘର କିଏ ଜଣଙ୍କୁ ଭେଟି ବାବା ତାଙ୍କ ବାହାଘରର ଖବର ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ। ସଂଘ ବାଲା ଟିକିଏ ଦୋ-ଦୋ ପାଞ୍ଚ ହୋଇଥିଲେ, ‘ସେ କ’ଣ ଆଉ ସଂଘ-ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି? ସେ ପରା ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯୋଗ ଦେଇ ସାରିଲେଣି। ଦେଖୁଛି, ଚେଷ୍ଟା କରିବି,   ଯଦି ସେଠାକୁ ଖବର ଦେଇ ହେବ।

ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ନା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ କିଛି ଧାରଣା ଥିଲା, ନା ଘରେ ଆଉ କାହାର। ତଥାପି ସେ ଆଶା ଛାଡି ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାହାଘର କ’ଣ ଭାଇ ଛାଡିଦେବେ? କିନ୍ତୁ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପରେ ରାତି ଅଧରେ ଦିନେ ଭାଇ ଘରେ  ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ଖବର କାହାଠୁ ପାଇ ସେ ଆସିଥିଲେ। ମାଆର ମୃତ୍ୟୁ ଯାଏଁ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆସିବା ପରେ ଖୁବ୍‌ କମ ଦିନ ମାଆ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ବୋଧହୁଏ ଭାଇଙ୍କ ଅପେକ୍ଷାରେ ହିଁ  ଥିଲେ। ଭାଇ ସେତେବେଳେ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ରହୁଥିବାର ସେ ଜାଣିଥିଲେ। ମାନବ ସେବା ହିଁ ମାଧବ ସେବା- ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ଏହି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରୁ ହିଁ ସେତେବେଳେ ବୁଝି ପାରିଥିଲେ। ଘର, ଦୋକାନ, ବାବାଙ୍କ ଟଙ୍କା, କେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ନ ଥିଲା। ସେବା ବ୍ରତୀ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ-ନିର୍ମାଣ, ରାଷ୍ଟ୍ର-ପୁନର୍ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ କଟେଇବାକୁ ହେବ। ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।

‘ମା, ବାପାଙ୍କ ସେବା କ’ଣ ମାଧବ ସେବା ନୁହଁ, ଭାଇ?’

ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଭାଇ ଦେଇ ନ ଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଟୁକୁରୁ ଟୁକୁରୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପରେ ଭାଇ ପୁଣି ଥରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ବାବା ଅଟକେଇ ନ ଥିଲେ। ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଭାଇଙ୍କ ଉପରେ ଯେତିକି ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ଆସିଥିଲେ, ବାବାଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ସେଥିରେ ସମୟର ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଲାଗି ସାରିଥିଲା। ସେ କଥାକୁ ଉଜାଗର କରି ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା କ୍ଷତ ଉଖାରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କର ସାହାସ ନ ଥିଲା।

ତାହା ଭାଇଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଶେଷ ସାକ୍ଷାତ ଥିଲା। ତା ପରେ ତାଙ୍କର କିଛି ହେଲେ ଖବର ମିଳି ନ ଥିଲା। ବାବାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବେଳକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ। ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଯେତେବେଳେ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲ, ସେଠାରୁ ନକାରାତ୍ମକ ଉତ୍ତର ଆସିଥିଲା। ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ରର ଜୀବନ ବ୍ରତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ତ୍ତା ରୂପେ କାମ କରୁଥିଲା ବେଳେ ହିଁ ସେ ସ୍ୱ-ଇଛାରେ କେନ୍ଦ୍ର ଛାଡି ଦେଇ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ସେ କୁଆଡେ ଗଲେ, କ’ଣ କଲେ, ନା ଅରୁଣାଚଳର କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ଖବର ଥିଲା, ନା କେନ୍ଦ୍ର ପାଖରେ। ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନିଜେ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଯାଇ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ଲୋକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ନା ମାଆର ଚିନ୍ତା, ନା ବାବାଙ୍କର – ନା ସଙ୍ଗଠନର, ନା ଦେଶର। ସମୂହ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶେଷରେ କ’ଣ ପଳାତକ ହୋଇଗଲେ? କିଏ ଏହାର ଉତ୍ତର ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବ? ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଭାଇଙ୍କ ଛଡା ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁ।

ମନେମନେ ସ୍ଥିର କରିସାରିଥିଲେ ସେ। ଯେମିତି ହେଲେ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ। ପଚାରିବେ, କାହିଁକି ଏମିତି କଲ?

Continue reading “ନିସ୍ତବ୍ଧତାର ସ୍ଵର”

उसकी ही इच्छा सर्बोपरि है।

मेरे एक दोस्त की बेटे ने what’s up पर लिखा :

मुझे तैरने दे या फिर बहना सिखा दे, अपनी रजा में अब तू रहना सिखा दे।

मुझे शिकवा ना हो कभी भी किसी से, ऐ कुदरत,मुझे सुख और दुख के पार जीना सिखा दे।

भगवद गीता में भगवान ने कहा है:

सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं ब्रज।

अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः।। ( भ.गी 18/66 )

गीता की उपरोक्त संदेश में मुझे बंदर और बिल्ली के बच्चों के संदर्भ में एक तुलनात्मक विचार किसी संत सम्मेलन में परोसे गये प्रबचन की याद आई। बिल्ली अपने बच्चे को मुहं में उठाए चलती है, जब कि बंदर के चलते समय बच्चा अपने मां की पेट को कस के पकड़े रहता है।

दोनों बिषय में एक समानता नजर आती है। वह है, दोनों का अपने जन्मदात्री पर समर्पित भाव । एक ने भय के भाव से मां को जकड़ के रखा है। दुसरे ने भय-रहित भाव से मां की मुहं पर झुल रहा है। भय-रहित भाव ही पूर्ण समर्पित भाव है, जो ईश्वरीय भाव को दर्शाता है।

उसकी ही इच्छा सर्बोपरि है। बाकी सब निराधार है। जीवन-यात्रा युँ ही चलती रहेगी। तैरना या बह जाने देना उसकी मर्जी है। यह उसका न्याय-पक्ष है। चाहे आप चाहो या नहीँ।