Featured

First blog post

This is the post excerpt.

Advertisements

This is your very first post. Click the Edit link to modify or delete it, or start a new post. If you like, use this post to tell readers why you started this blog and what you plan to do with it.

post

हिंदू धर्म की 33 कोटि देवी देवता

देवभाषा संस्कृत में कोटि के दो अर्थ होते हैं ।
एक कोटि का अर्थ  प्रकार होता है और एक अर्थ करोड़ भी होता ।
33 करोड़ नहीं 33 प्रकार देवी देवता होते  हैँ हिंदू धर्म में। ;
हिंदू धर्म का दुष्प्रचार करने के लिए ये बात उड़ाई गयी की हिन्दूओं के 33 करोड़ देवी देवता हैं।
और अब तो  हिन्दू खुद ही गाते फिरते हैं की हमारे 33 करोड़ देवी देवता हैं।
कुल 33 प्रकार के देवी देवता हैँ हिंदू धर्म में :-
12 प्रकार के हैँ :-
आदित्य , धाता, मित, आर्यमा,
शक्रा, वरुण, अँशभाग, विवास्वान, पूष, सविता, तवास्था, और विष्णु…!
8 प्रकार के हैं :-
वासु:, धरध्रुव, सोम, अह, अनिल, अनल, प्रत्युष और प्रभाष।
11 प्रकार के  हैं :-
रुद्र: ,हरबहुरुप, त्रयँबक,
अपराजिता, बृषाकापि, शँभू, कपार्दी,
रेवात, मृगव्याध, शर्वा, और कपाली।
एवँ
दो प्रकार के हैँ
अश्विनी और कुमार ।
कुल :- 12+8+11+2=33 कोटी
( सौजन्य : देवलोक गौशाला, Face Book )

ମୌନ ପ୍ରହର ପ୍ରହରୀ

 

ଏକ

 

ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ଚିରି ଆଲୋକ ଦିଗରେ ଚେତନା ତାର କାୟା ବିସ୍ତାର କରି ଆସୁଥିଲା। ଆଖି ଖୋଲିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ। ଆଖି ଆଗରେ ଧଳା, ଚିକ୍କଣ ଛାତ । କୋଠରୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖ ଝରକା ଫାଙ୍କ ଦେଇ ସକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର କୋମଳ ରଶ୍ମି ଭିତରକୁ ପଶି ଆସିଥିଲା। ସାମନା  କାନ୍ଥରେ ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ମୁଦ୍ରାର ଗୋଟିଏ ଫୋଟ।

ଖଟ ଉପରେ ଉଠି ବସି ଗୋଡ ତଳ କୁ ଝୁଲେଇ ବସିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ନଇଁ ଗଲା । ସ୍ୱତଃମେବ ତାଙ୍କ ହାତ ଫୋଟ ଆଗରେ ଯୋଡି ହୋଇଗଲା ।

ଦୀର୍ଘ ୫୦ ବର୍ଷ କାଳ ଅସଂଖ୍ୟ ଦେବ-ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ଵାନ-ବିସର୍ଜନ କରିବା  ପଦ୍ଧତି ରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଯେଉଁ ଭଳି ଲୋମ-ଟାଙ୍କୁରା-ଶିହରଣ-ଭରା   ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଲାଗି ଯାଇଥିଲା, ଚୈତନ୍ୟର ନୂତନ ଅନୁଭୂତି ପରେ ଦେହ-ବଳ ଭଳି ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ଭାବ ଆସି ଯାଇଥିଲା।

ଖୁବ ବୈଭବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘର ରମଣର। ପ୍ରଥମ  ଦିନ ହିଁ ସେ ଭାବିଥିଲେ, ସେ କେଉଁ ଦାମିକା ଡାକ୍ତରଖାନା ରେ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ କୌତୁହଳ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ହସି କହିଥିଲେ, ଜେଜେ, ଏଇଟା ତମ ଘର। ଆମ ଘର ଥାଉ ଥାଉ ତମେ ଆଉ କୋଉଠି କାହିଁକି ରହିବ?”

 ଆମ ଘର!ମନେ ମନେ ହସିଥିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର।

 ଜୀବନ ସାରା ଶିକ୍ଷକତା ରୁ ସଞ୍ଚି  ସାହି ଭିତରେ ଯେଉଁ ୧୦ ହାତିଆ ଘରଟି ତିଆରି କରିଥିଲେ ଇଏ ତ’ ସେହି ଘର ନ ଥିଲା। ବରଂ ପୁରାପୁରି ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ବିରାଟକାୟ କକ୍ଷ, ଭବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରେଶମୀ କନାରେ ସଜ୍ଜିତ ଦ୍ବାରଝରକାର ପରଦା କନା, ବିଶାଳ ପଲଙ୍କ। ଦାମିକା ଆସବାବ ପତ୍ର। ଭାରୀ ସଣ୍ଠଣା ରେ ସଜ୍ଜା ଯାଇଥିବା ଘରର କୋଣ କୋଣ। ସେଇଟା ପୁଣି ତାଙ୍କ ଘର! ଯଦିଓ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଅତି ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ତାହା କହିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମନେ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାର ଉପହାସ କରାଯାଉଛି! ଅତୀତର ଅନେକ ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କ ମାନସ ପଟଳ ରେ ନାଚି ଉଠିଲା।

ତାଙ୍କ ନନା ପ୍ରଚଣ୍ଡ କର୍ମ କାଣ୍ଡି- ଈଶ୍ଵର ବିଶ୍ଵାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ପୂଜାପାଠ, ଦାନ ଧର୍ମ, ସତ୍କର୍ମ ଆଦିରେ ତାଙ୍କର ଲାଳନ ପାଳନ ହୋଇଥିଲା । ନୂଆ ରେ ଖୋଲିଥିବା ସରକାରୀ ତହସିଲ ଅଫିସରେ ତାଙ୍କୁ ଚାକିରୀ ମିଳିଥିଲା । ନନା ବାରଣ କରିଥିଲେ। ଫାଇଲ ଚାଷ କରି ପେଟ ପୋଷିବୁ? ବରଂ ମାଷ୍ଟ୍ର ହେ, ପାଠ ପଢା, ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର ଶିଖା, ନିଜର ପେଟ ପୋଷେ, କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ।

ସେ ନନାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ। ମାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇ ପାଠ ପଢେଇଥିଲେ।

 ପୂଜାର ଗୁଢ ରହସ୍ୟ ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ହେଲା ପରଠୁଁ ଅନ୍ଧ ରୂପେ ନନାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଫୁଲ, ତୁଳସୀ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ସେ କେବେହେଲେ ଭୁଲି ନ ଥିଲେ। ଠାକୁରଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଇଲା ପରେ ହିଁ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଛୁଁଇଛନ୍ତି। ବାହାହେଲା ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ରାସ୍ତାର ପଥିକ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋମବାର ଦିନ ଶିବ ଅଭିଷେକ ନ କଲେ ଦିହେଁ ଯାକ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ ନ ଥିଲେ।

 ଅସୁସ୍ଥ ଶରୀରରେ ବି ସେ ସ୍କୁଲ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପାଠ ପଢା ସାରି ଦେଇ ଆସୁଥିଲେ। ଅଥଚ ବଡପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା ଦିନ ସେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ହାସପାତାଳର ପାଖ ଛାଡି ନ ଥିଲେ। ହେଡ୍ ସାର୍ କହିଥିଲେ- ସ୍କୁଲକୁ ଆସି ଯାଆନ୍ତୁ ସାରେ, ଆପଣ କ’ଣ ନର୍ସ ପାଲଟିଯିବେ? ଗୋଟିଏ ଦିନ ର ଛୁଟି ପାଇଁ ପରେ ପଇସାଟିଏ ହେଲେ ମିଳିବ।

 ସେ ତିଳେ ହେଲେ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ କରି ନ ଥିଲେ। ସବୁଯାକ ଛୁଟି ଘର ଏବଂ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ସାରି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନନାଙ୍କ ଶେଷଦିନର ସାହାରା ସେ ଯେମିତି ହୋଇଥିଲେ, ପିଲାମାନେ ବି  ଶେଷଦିନରେ ତାଙ୍କର ସାହାରା ହେବେ, ଏଇ ଆଶାରେ ଜୀବନ-ଯାତ୍ରା ପଥରେ ବୀର ସୈନିକ ଭଳି ଆଗେଇ ଚାଲିଥିଲେ।

ବଡ ଝିଅ ବାହାଘର ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ବଡପୁଅର ସ୍ତ୍ରୀ ଯେତେବେଳେ ଟଙ୍କାଟିଏ ବି ଦେବାକୁ ମନା କରି ଦେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସାନ ପୁଅ ବାହାଘର ର ସାରା ଖର୍ଚ୍ଚ ପୈତୃକ ଘରକୁ ତା ନାଁରେ କରି ଦେବାର ସର୍ତ୍ତ କଲା ପରେ ହିଁ କରିଥିଲା। ଅସହାୟ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ନିଜ ବାସଗୃହ କୁ ସାନ ପୁଅ ନାଁ ରେ ଲେଖି ଦେଇଥିଲେ। ଚାକିରୀ ରୁ ଅବସର ନେଲା ପରେ ଯାହା କିଛି ଫଳ ପୁଷ୍ପ ମିଳିଥିଲା, ତାକୁ ସାନ ଝିଅର ବାହାଘରରେ  ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଆତ୍ମ ବିଶ୍ଵାସରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ପକେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଶେଷରେ କଣ ହେଲା ?

ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ହଠାତ ସବୁ କିଛି ବଦଳି ଗଲା ଭଳି ସେ ଅନୁଭବ କଲେ।

 ତାଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତାନ ମାନଙ୍କ ମାନସିକ ଚାପ ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ ଲାଗିଲା।

 ବଡ ଝିଅ ଉଘାଣ ଦେଲାଆମକୁ ବାପ-ଘରକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ କରେଇଲନି।

 ସାନ ଝିଅ ଅଭିମାନ କଲାଅପାକୁ ଅଧିକ ଦେଲ।

 ବଡପୁଅ ର ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା ସବୁ ତ ସାନ କୁ, ଝିଅ ମାନ ଙ୍କୁ ଦେଲ। ଆମ ପାଇଁ ଅଛି କଣ ଯେ, ଆମେ ତମ ବାପାଝିଅଙ୍କୁ ଦେବୁ?

 ବଡପୁଅ ଘରୁ ବାହାରିଗଲା।

କେବଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇ ପାରିବ। ଅଧିକା ଉପାର୍ଜନ-ଅକ୍ଷମ ବାପା ଙ୍କ କେବଳ ପେନସନ  ଟଙ୍କାରେ ଝିଅମାନଙ୍କର ବାରମ୍ବାର ଘରକୁ ଯିବା-ଆସିବା କରିବା ସାନ ବୋହୂ ର ବରଦାସ୍ତ ହେଉ ନ ଥିଲା।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଅନୁଭବ କଲେ, ନିଜ ପରିଶ୍ରମରେ ତିଆରି ତାଙ୍କ ନିଜ ଘରେ ସେ ଅନାହୁତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି। ସିମେଣ୍ଟ-ଇଟାର କାନ୍ଥରେ ଯେଉଁ ଘରକୁ ତିଆରି କରି ଅନ୍ୟ ସହକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଆଗରେ ନିଜ ଘର ତିଆରି ବାହାଦୂରିର ଡିଣ୍ଡିମ ପିଟୁଥିଲେ, ଅବସର ନେଲା ବେଳକୁ ସେହି ଘରର କାନ୍ଥରେ ଦାଗ ଲାଗି ଯାଇ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଙ୍କ ର ଶିକ୍ଷକ ପଣିଆର ସ୍ଵାଭିମାନରେ ଗଭୀର କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି କରିସାରିଥିଲା।

 ବିବ୍ରତ ଓ ଗ୍ଲାନି ବୋଧ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଦିନେ ଘରୁ ବାହାରି ସାଇକେଲରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ଶିଶିର କାନ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ମିଶି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, “ ସାର, ଏ ବୟସରେ ଆହୁରି ସାଇକଲ୍ ଧରି ବୁଲୁଛନ୍ତି !

 ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଓ ଅବସର ପରର କ୍ଲେଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନର ଗାଥା ପ୍ରିୟ ଛାତ୍ର ଆଗରେ  ସବୁ ବାନ୍ତି କରି ପକେଇ ଥିଲେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର।  ସେଦିନ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଆଗରେ କହୁ କହୁ କାନ୍ଦି ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।

ଶିଶିର କାନ୍ତ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ର ଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲରେ ଭଲ ଛାତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଖୁବ ଚଗଲା, ଖାଲି ସାର ଙ୍କ ର ବେତ ମାଡକୁ ଡର ଥିଲା। ଚାକିରୀ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ନ କରି ବରଂ ସାମାଜିକ ସଂସ୍ଥାଟିଏ ଗଢି ତା ଜରିଆରେ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସାର ଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କଲା ପରେ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଙ୍କୁ ବୋଧହେଲା, ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ର ପ୍ରଥମ ବାସିନ୍ଦା ମିଳିଗଲେ।

ସେ ଦିନଠୁ ସାର ଆଉ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ନାହାନ୍ତି। ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟିର ହାତ ଗଣତି କିଛି ପେନସନ୍ ଟଙ୍କାର ଭରସାରେ ସାର ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ !  ବାହାର ଲୋକଙ୍କ କଥାରେ ବିବ୍ରତ ହୋଇ ପ୍ରଥମ କେତେ ଦିନ ଝିଅମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସୁଥିଲେ। ପରେ  ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିବା ବନ୍ଦ କରି ଦେଇଥିଲେ।

 ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିବସରେ ସାର ଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ଦେଖି ଶିଶିର କାନ୍ତ କହିଲେ, “ସାର, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନି। ଗରିବ, ଦୁଃଖୀରଙ୍କି ଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଦେବା। ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଯିବେ।

 ଦୃଢକଣ୍ଠରେ ବିରୋଧ କଲେ ସେ, “ନା, ତାହା କେମିତି ହେବ? ପୁଅ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ର ବିଧେୟ। ତାକୁ କେମିତି କାଟି ହେବ?”

  ବଡପୁଅକୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଡକା ଯାଇଥିଲା।

  ସେ କହିଥିଲା, “ମୋ ପାଖରେ ପଇସା ନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେମିତି କରିବି?”

 ତୋର ପଇସା ନାହିଁ! ହଉ, ସାର ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ କହିଥିଲେ, “ତାକୁ ଦିହଜାର ଟଙ୍କା ଦେଇପାରିବ? ମୋ ପେନସନ୍ ମିଳିଲେ ଦେଇଦେବି।

 ଆଜ୍ଞାଧୀନ ଛାତ୍ର ଶିଶିର କାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଟଙ୍କା ଦେଇଥିଲେ। ସାରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଆଉ ଶିଶିର କାନ୍ତ ଦୁହେଁ ଯାଇ ଖାଇ ଆସିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସିନା କରିଦେଲେ, ହେଲେ ଯାହାର ପେଟରେ ୯ ମାସ ରହିଥିଲା, ଠିଆ ହେଲା ଯାଏଁ ତାର ଅଳି-ଅର୍ଦ୍ଦଳୀ ଯିଏ ସମ୍ଭାଳିଥିଲା, ତାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ କିଛି ଟଙ୍କା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଖରେ ନାହିଁ – ଛି, ଧିକ୍ ଏ ଜୀବନକୁ! ସ୍ଵାର୍ଥର ଗନ୍ତା ଘର ସବୁ ତାଙ୍କ ଔରସରୁ ହିଁ ଜାତ ହେବାର ଥିଲା! ଦୁନିଆ ଯାକ ର ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାରିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ ନେଲେ ସିନା, ନିଜ ପିଲାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାରିତ କରି ପାରିଲେନି। ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ-ଚିହ୍ନିଲେ, ସେତେବେଳେ ନେଡି ଗୁଡ କହୁଣୀକୁ ଚାଲି ଯାଇ ଥିଲା।

ସେହି ଅବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାରିବା ପାଇଁ, ଜୀବନ ସାରା ପ୍ରତିଦିନ ଆହ୍ଵାନ-ବିସର୍ଜନ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକୁଳ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ! ନିଜ ପିଲାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନିମନ୍ତେ ବୋଧହୁଏ ସେ ହିଁ ଦାୟୀ ଥିଲେ– ସେ ହୃଦ୍‌ବୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ ବି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ନେଇ ସଂସାର କରୁଥିଲେ। ନ ହେଲେ କି କେବଳ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ କଥା ହିଁ ପିଲାଏ ଚିନ୍ତା କରିଥାନ୍ତେ! ଭାଇ ଭଉଣୀର ନିଛକ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଓଡିଆ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରର ପିଲାଏ, ନିଜେ ନିଜର ଅସହଣ ଶତ୍ରୁ ପାଲଟିଥାନ୍ତେ? ତାହା ପୁଣି ବାପା-ମାଆଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ବନ୍ଧୁକ ରଖି!

 ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ମନକୁ ଭିନ୍ନ ରାସ୍ତାର ପଥିକ କରି ରୋଗର ଘରେ ନେଇ ବସେଇ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ ଖରାପ ଆଡକୁ ଗତି କରିଥିଲା। ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ କିଛି ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଔଷଧ ଖାଇବାକୁ ତାଙ୍କର ଇଛା ନ ଥିଲା।

 ସମ୍ମୁଖ ରେ ଅଭାବ ଓ ନିରାଶ ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁର ଅହେତୁକ ଆଶଙ୍କା ସମୁଦ୍ରର କରାଳ ଲହରୀର ଢେଉ ଭଳି ଆଗକୁ ମାଡି ଆସୁଥିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ କର୍ମ କାଣ୍ଡି ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣକ ମନ୍ଦିର ଆଗରେ ହାତ ଯୋଡିବାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରି ଥିଲେ, ଅଗାଧୁଆ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅବସର ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମାନସିକ ଅବସାଦ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଜଣା-ଅନ୍ଧକାରର ସାମୂହିକ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା।

ନିଜ ଜୀବନର ଏହି ଅକୁହା କଥା ସମୂହ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଏବେକାର ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ନାଚି ଉଠିଥିଲା। ନା, ଆଉ ପଛ କଥା ଦ୍ଵାରା କେବଳ ନିଜେ ହିଁ ରୋଗ ଭୋଗ କରିବାକୁ ହେବ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା କହୁଥିଲେ – କେବଳ ଆଜି ର ଚିନ୍ତା ହିଁ କରନ୍ତୁ। ନ ହେଲେ ଜଡତା ଆସି ଶରୀରରେ ବାସ କରିବ।

 ମନେ ମନେ ଈଶ୍ଵର ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି  ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରିବାକୁ ସାର୍‌ ଗାଧୁଆ ଘର ଭିତରେ ପଶିଲେ।

 

ଦୁଇ

 

ସେଦିନ, ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସେ ଏହି ଘରେ ତାଙ୍କ ଚେତନା ଫେରିଥିଲା, ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସତେ ଯେମିତି ସେ ଏକ ଗାଢ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଛନ୍ତି।  ଦେହରେ କେଉଁଠି ଟିକିଏ ହେଲେ ବ୍ୟଥାର ଅନୁଭବ ନ ଥିଲା। ମନେ ମନେ ନିଜକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେହରେ ପୁରୁଣା ବଳର ଚେତନା ଫୁଲି ଫୁଲି ବାହାରକୁ ଆସିବାର ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।

 ମନେ ପଡିଥିଲା, ଶିଶିର କାନ୍ତ ଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦିନେ ସକାଳେ ସେ ଉଠି ପାରି ନ ଥିଲେ। ତା ପରର ଦୁଇଦିନ କାଳ ଆଶ୍ରମର ଅନ୍ତେବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ? ସେ କଣ ଅଚେତ ଥିଲେ?

ସଫା ସୁତୁରା ଗଦି ଉପରର ଦି ପାଖରେ ବାଡ ଦେଇ ଖଟରୁ ଓହ୍ଲାଇବା ରାସ୍ତାକୁ ବନ୍ଦ କରା ଯାଇ ଥିଲା। ବାଁ ପାଖର ଖଟ-ବାଡ ଉଠେଇ ଗୋଡ ଦୁଇଟିକୁ ତଳକୁ ଆଣି ସେ ଠିଆ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଠିକ୍ସେତିକିବେଳେ କୋଠରୀରେ ଆଉ ଜଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।

 ଜଣେ କେହି ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, “ଇସ୍ ଜେଜେ, ଆପଣ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି!

 ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକର ଚେହେରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଉଠି ଥିଲା। ହେମନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଜହ୍ନ ସଦୃଶ ହସିଲା ହସିଲା ମୁହଁ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁଯୁଗଳ!

ତାଙ୍କୁ ସେ ଜେଜେ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛି! ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ସେ।

  -ଆରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ତ କେହି ହେଲେ ଧରି ନାହାନ୍ତି। ତଥାପି ଆପଣ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆରେ ବାଃ, ପୁରା ଫିଟ୍‌!

  -କିଏ ମା ତମେ?

 -ମା କହୁଛନ୍ତି। ପୁଣି କିଏ ବୋଲି ପଚାରୁଛନ୍ତି। କୁହନ୍ତୁ ତ କିଏ ମୁଁ?  ହସି ହସି ସେ ପଚାରିଥିଲେ।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ତାଙ୍କୁ ସତରେ ଚିହ୍ନି ପାରି ନ ଥିଲେ। କେଉଁଠି କେବେ ଦେଖିଲା ପରି ବି ମନେ ହେଉ ନ ଥିଲା। ବସିଲା ବସିଲା କଣ୍ଠରେ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ – ହଁ, ଚିହ୍ନିତ ପାରୁନି। ତମର ପରିଚୟ ଦିଅ।

 ସେ କହିଥିଲେ, “ଜେଜେ, ଏଇଟା ଆପଣଙ୍କ ଘର।  ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନାତୁଣୀବୋହୂ। ଆପଣଙ୍କ ନାତି ରମଣ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ। ଆମେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ରେ, ଆମ ଘରେ ଅଛେ। ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଟିକିଏ ବି ଭଲ ନ ଥିଲା। ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମପୁରରୁ ଏଇଠିକୁ ଆପଣଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଣାଯାଇଛି।

 କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ବିଶ୍ଵାସ କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଓଢଣା ଥିଲା। ପ୍ରଣାମ କଲା ପରେ  କହିଲେ, “ଆସନ୍ତୁ ଜେଜେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି। ଏଇଟା ମୋର ପ୍ରତି ଦିନର କାମ। ସେ ସକାଳୁ ଅଫିସ ଚାଲିଗଲେଣି। ରାତି ସାରା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଜଣେ ନର୍ସ-ଦିଦି ରହନ୍ତି। ଦିନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ଚାକିରୀ। ଆସନ୍ତୁ।

 ଯନ୍ତ୍ରବତ୍ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରମଣ ତାଙ୍କ ବଡପୁଅର ପୁଅ। ଦିନେ କେବେ ହେଲେ ଗୋସେଇଁ ବାପାର ପକ୍ଷ ନେଇ ନ ଥିଲା। ବରଂ ଘରେ ଯାହା କିଛି ହେଉଥିଲା, ସେଥିର ମୁକ-ସାକ୍ଷୀ ରହିଥିଲା। ଆଜି ହଠାତ ପାଖରେ ଆଣି ରଖିଛି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, “କଣ ମା ତମ ନା?”

 ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା। ଜେଜେ, ଏଇ ବ୍ରସ ନିଅନ୍ତୁ। ଦାନ୍ତ ସଫା କରି ଦିଅନ୍ତୁ।

 ଆରେ, ଇଏ ତ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଘଷା ବ୍ରସ। ଏଇଟା ବି ଧରି ଆସିଛନ୍ତି? ସେ ବ୍ରସକୁ ଦେଖୁଥିବା ଦେଖି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା କହିଥିଲେ, “ହଁ, ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରସ। ଶିଶିର କାନ୍ତ ଦାଦା କହୁଥିଲେ, ଆପଣ ଆସିଲାବେଳେ ଏଇ ବ୍ରସଟାକୁ ନେବାକୁ ଜିଦ୍ଧରିଥିଲେ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ନୁଆ ବ୍ରସ ଦେଲି, ଆପଣ ଫୋପାଡି ଦେଲେ। କହିଲେ, ମୋ ଧୋତିବ୍ରସ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରିବି। ମନେ ଅଛି?”

 ସେ ଏ କଥା କହିଥିଲେ? ଟିକିଏ ହେଲେ ତାଙ୍କର ମନେ ନ ଥିଲା।  

 ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।

ରମଣ ସହ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଏକା ଅଫିସରେ ଚାକିରୀ କରୁଥିଲେ। ଦୁହିଁଙ୍କ ମନ ମିଶିଥିଲା।  ଦୁହେଁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ବାହା ହେବେ। ରମଣଙ୍କ ବାପା ମାଆ ରାଜି ନ ଥିଲେ। ଜାତି ବାହାଘରରେ ବନ୍ଧନ ସାଜିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଙ୍କ ବାପା ମାଆ ରାଜି ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ସେଇଠି କୋର୍ଟ-ମନ୍ଦିର ଆଦିରେ ବାହାଘର ସାରି ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇଠୁ ତଡା ଖାଇ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ଯାଇଥିଲେ ଜେଜେଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା ପାଇଁ। ସେତେବେଳକୁ  ଶିଶିର କାନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଙ୍କୁ ହାସପାତାଳ ନେଇ ସାରିଥିଲେ, କାରଣ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମ ରେ ସାର ଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଥିଲା। ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନଥିଲେ ସେ। ଡାକ୍ତର ଆଲଜାଇମର ରୋଗର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ତର ବୋଲି ନିଦାନ କରିସାରିଥିଲେ।

ସ୍ଵାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହେଁ ଯାକ ଆଗପଛ କିଛି ନ ବିଚାରି ପ୍ରଥମ ଉଡାଜାହାଜରେ ଜେଜେଙ୍କୁ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ କୁ ଆଣିଦେଇଥିଲେ। ହାସପାତାଳରେ ରଖିବା ଅପେକ୍ଷା ଘରେ ରଖି ଯତ୍ନ ନେଲେ ଏହାର ଉପଶମର ସମ୍ଭାବନା ବେଶି, ଏଇ ଧାରଣା ଜାତ ହେଲା ପରେ, ଜେଜେଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ରୁ ଘରକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ତା ପରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ତାଙ୍କ ଚାକିରୀ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। କାରଣ, ଜେଜେଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ପଇସାଟିଆ ଲୋକଙ୍କ ଜିମା ଛାଡିଦେବା ପାଇଁ ସେ ଆଦୌ ରାଜି ନ ଥିଲେ। ଜେଜେଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ ହିଁ ସେ ଚାଲିପାରୁଥିଲେ; ଗାଧୁଆ ଘର ଭିତରକୁ ନେଲେ କମୋଡ୍ ରେ ବସେଇ କବାଟକୁ ଆଉଜେଇ ଦେଇ ଆସୁଥିଲେ; ଯାହା କହିଲେ ତାହା ହିଁ ଖାଉଥିଲେ। ତେଣୁ ଜଣେ କିଏ ହେଲେ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଙ୍କ ପାଖେ ପାଖେ  ରହିବା ଦରକାର; ଏଇ ବିଚାରରେ ଦିନରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ରାତିରେ ନର୍ସ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଗି ରହୁଥିଲେ। ତାହା ହିଁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଚାକିରୀ ଛାଡିବାର କାରଣ ଥିଲା। ଡାକ୍ତରୀ ଔଷଧ ତ ଦିଆ ଯାଉଥିଲା। ତା ଛଡା ବିକଳ୍ପ ଚିକିତ୍ସାର ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଶାରିରୀକ ବ୍ୟାୟାମ, ଉତ୍ତାପ-ଚିକିତ୍ସାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଛଅ ମାସର ଚେଷ୍ଟା ପରେ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା।

  

ତିନି

 

ଅଦିନିଆଁ ଝଡରେ ବସା ହରେଇ ଦେଇଥିବା  ବାଟ ବଣା ଚଢେଇଟିକୁ ବାଟ କଢେଇ ଆଣିଥିବା ଏହି ହସକୁଳା ଝିଅଟି ତାଙ୍କର କୋ ଜନ୍ମର ସାଥୀ ଥିଲା? ଗୀତାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବାଣୀ କୁ ନନାଙ୍କ ଠୁଁ ଶୁଣିଥିଲେ – ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଳଂ ତୋୟଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରୟଛନ୍ତି – ମୋତେ ଯିଏ ଯାହା ଦେଇ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେ; ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥାଏ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଯେ ଲୌକିକ ଫଳ ପତ୍ର ପାଣିର ଅଭିଷେକ ନୁହଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟର ସମର୍ପଣ ହିଁ ତାଙ୍କ କାମ୍ୟ, ଏ କଥା ସେ ବହୁତ ଡେରିରେ ବୁଝି ଥିଲେ। ନିଜ ରକ୍ତ-ମାଂସର ପରଶରେ ଜାତ ରମଣ ତ କେବେ ଆସି ତାଙ୍କର ଭଲ ମନ୍ଦ ପଚାରି ନ ଥିଲା। ତାର ସ୍ତ୍ରୀ ଆଜି ତାଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଉଛି! କେବଳ ତାଙ୍କ ସେବା ଶୁଶ୍ରୂଷା ନିମନ୍ତେ ଚାକିରୀ ଛାଡି ଦେଇଛି।

  କର୍ମ କାଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଶ୍ଵାସ ହରେଇ ବସିଥିବା ମଣିଷ ଜଣକ – ସହସା ଜୀବନ ଯାତ୍ରାର ଏହି ମୌନ ପ୍ରହରରେ ପ୍ରହରୀ ଭୂମିକା ର ଉପଲବ୍‌ଧି ନିଃସନ୍ଦେହ ରେ ଏକ ଅନିର୍ବଚନୀୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି-ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ-ସ୍ଥିର ଭାବ ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଇଲା ଭଳି ସତରେ ଉପନୀତ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗ୍ଲାନି ଓ ଅବସାଦ ଉଭେଇ ଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଶ୍ୱ ନିୟନ୍ତା ଙ୍କ ଏଭଳି ସମାଧାନ ନୀତି ଚମତ୍କାର ଓ ଅକୁଣ୍ଠିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଥିଲା।

ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରିଲା ବେଳ କୁ ଏକ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ରେ ସେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲେ। ନାତୁଣୀ-ବୋହୂ ପାଖରୁ ସ୍ଵାଭାବିକ ରୂପେ ମିଳୁଥିବା ଏହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଅନାୟାସ ଆତିଥେୟ ଠାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଅନେକ ଦୂରରେ ବୃଦ୍ଧା ଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା  ଅସହାୟ ଅନ୍ତେବାସୀ ମାନ ଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ସେ ସେଠାକାର ପ୍ରଥମ ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ। ତା ପରେ ଜଣେ ଜଣେ କରି ଆସି ସେଠାରେ ରହିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶିର କାନ୍ତ ପାଖ ମଠରୁ ଖାଇବାପାଇଁ ଦି ବେଳା ଆଣି ଦେଉଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଯେତେବେଳେ ରହିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢିଲା, ପାଖ ଗାଁର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକ ଆସି ଖାଇବା ରାନ୍ଧି ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ। ଆଶ୍ରମର ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ ସବୁ ଅନ୍ତେବାସୀମାନେ କରୁଥିଲେ। ନାତୁଣୀ-ବୋହୁ ଠୁଁ ମିଳୁଥିବା ଆତିଥ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ସେ ଆଉ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିବେନି। ବରଂ ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ ତାର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ – ପୁଣି ଜଣେ କିଏ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଅବସାଦ ଗ୍ରସ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ସାର ନିଜକୁ ଅନେକ ସୁସ୍ଥ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ମନେ କରୁଥିଲେ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଠାରୁ ନମ୍ବର ଆଣି ସେ ଶିଶିର କାନ୍ତ ପାଖକୁ ଫୋନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭଲ ହେବା ଖବର ଶୁଣି ଶିଶିର କାନ୍ତ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ- ଓଃହୋ ବହୁତ ବଢିଆ। ମୁଁ ତ ଆଶା ଛାଡି ଦେଇ ଥିଲି ସାର। ହେଲେ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ମୂଳ।

 -ହଁ, ତାହା ନୁହଁ, ଆଉ କ’ଣ? ସେ ଶିଶିର କାନ୍ତ କୁ କହିଲେ – ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ହେଇପାରିବ?

-ହେଇପାରିବ? ସାର୍, ଲଜ୍ଜିତ କରୁଛନ୍ତି। ଆଶ୍ରମ ଆପଣଙ୍କର। ଆପଣ ଯେବେ ବି ଆସିପାରନ୍ତି।

-ତା ହେଲେ ଟିକଟ କରି ଏଇ ନମ୍ବରରେ ମେସେଜ କରି ଦିଅ। ମୋ ପେନସନ୍ ମିଳିଗଲେ ତମ ପଇସା ଫେରେଇ ଦେବି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଫେରିଯିବି।

 ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ଶୁଣୁଥିବା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଆକଟ କରି କହିଲେ- ନାହିଁ ଜେଜେ, ହେବନି। ତମକୁ ଆମେ ଛାଡିବୁନି। ଏ ବୟସରେ ତମେ ଯାଇ ପୁଣି ସେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବ?

କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର ଅଳ୍ପ ହସି ବୁଝେଇଲା ଭଳି କହିଲେ- ମୁଁ ଆଉ ସେଇଠି କେବଳ ରହିବାକୁ ଯିବିନି। ବରଂ ଶିଶିର କାନ୍ତର ସହାୟକ ହେବି।

ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ବିଶ୍ଵାସ କରି ପାରିଲେନି। ଦର ହସିଲା, ତଟସ୍ଥ ହୋଇ ଜେଜେଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ – ନା ନା, ହେଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଏ ବୟସରେ ଜେଜେ,  ଏକୁଟିଆ ରହିବାଟା ଠିକ୍‌ ନୁହେଁ। ତମର ଦେଖାଶୁଣା କରିବ କିଏ?

 କାହିଁକି, ମୋର କ’ଣ ଅସୁବିଧା ହେଲେ, ତମେ ଅଛ। ରମଣ ଅଛି। ଶିଶିର କାନ୍ତ ଅଛି। ଭାବୁଥିଲି, ଏ ଦୁନିଆରେ ମୁଁ ଏକୁଟିଆ। ଅବସର ନେଲା ପରେ ଯେ ଜୀବନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିବା ଭୟ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ କରି ଦେଇଥିଲା। ମୁଁ ଏକଦମ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ। ତମକୁ ଦେଖି ମୋର ସବୁ ଅବସାଦ ତୁଟି ଯାଇଛି। ରମଣର ଜୀବନରେ ତମର ଆବିର୍ଭାବ ଆକସ୍ମିକ ନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲେ ହେଁ ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧତାର ସ୍ପର୍ଶ ଆମେ ପାଇପାରିବା। ତମ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଶୁଦ୍ଧତା ମୋତେ ଏକ ନୂଆ ଜନ୍ମର ଅନୁଭବ କରେଇ ପାରିଛି। ସେଥିପାଇଁ ତମକୁ ଅଶେଷ ଧନ୍ୟବାଦ।

 ସଂଧ୍ୟାରେ ରମଣ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ଓ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ବାହାର ବାଲକୋନୀ ରେ ବସି ଚାହା ପିଉଥିଲେ।  ଜେଜେ ଏବଂ ଶିଶିର କାନ୍ତ କକାଙ୍କ ଶୁଣିଥିବା ବାର୍ତ୍ତାଳାପକୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ରମଣଙ୍କୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ମୋବାଇଲରେ କହି ସାରିଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସବୁବେଳେ ରାତି ୯ ରେ ଫେରୁଥିବା ରମଣ ଅଫିସରୁ ଅନୁମତି ନେଇ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଯାଇଥିଲେ।

 ସେ ଆସି ବାଲକୋନୀ ରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଜେଜେଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କହିଲେ- ଜେଜେ! ବାପା, କକା, ପିଉସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଇଠିକୁ ତମ ଭଲ ହେବା ଖବର ଶୁଣି ଆସୁଛନ୍ତି। ଆଉ, ତମେ ଯିବ କୁଆଡେ?

କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ସାର୍ କହିଲେ- ଆଉ ଯିବି କୁଆଡେ? ବ୍ରହ୍ମପୁର ତ ଯାଉଛି। ଦେଖେ ବାପା, ମୋ ଲାଗି ତମେ ପିଲା ଦିଟା ଆଉ କେତେ ହଇରାଣ ହେବ? ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଅଛି। ଆଶ୍ରମ ଗଲା ପରେ ବି ମୋ ସାଇକେଲ ବନ୍ଦ ହେବନି। ପ୍ରଥମେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲି। ଏବେ, ମୋ ଇଛାରେ ଯାଉଛି। ତା ଛଡା ତୋ ଜେଜେ-ମାର ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସି ଗଲାଣି। ଏ ଥର ଆମେ ତାକୁ ଆଶ୍ରମରେ ପାଳନ କରିବୁ। ତମେ ଦୁହେଁ ଆସିବ?

 ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ରମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଚୁପ୍ ରହିବା ଛଡା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନ ଥିଲା। କାରଣ, ଘରର ସମସ୍ତେ ଆସିବା କଥା ସେ କେବଳ ଜେଜେଙ୍କୁ ଅଟକେଇବା ପାଇଁ ମିଛରେ କହିଥିଲେ | କିଏ ଜଣେ ହେଲେ ଇଛା ପ୍ରକାଶ କରି ନ ଥିଲେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଆସି ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ପାଇଁ। ତିନି ଜଣ ଯାକ ଚୁପଚାପ ବାଲକୋନୀ ରେ ଚାହାର ଢୋକ ଧୀରେ ଧୀରେ ନେଇ ସୁଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକାକାରଙ୍କର ପଶ୍ଚାତ ଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିଗବଳୟ ଉହାଡରେ ଖସିବା ଦୃଶ୍ୟକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉପଭୋଗ କରିବାର ପ୍ରୟାସରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏକ ଅକାରଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟର ଭିତର ନିଆଁରେ ରମଣଙ୍କର ମନ କୁହୁଁଳୁ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ଉଭୟେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କଳା ଓ କୌଶଳ ଯେ ଉଭୟେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିସାରିଥିଲେ।

 

ସମାପ୍ତ

          

୨ୟ ତୋଟା ସାହି, ବିଜିପୁର

ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଓଡିଶା (ମୋ-୮୭୬୩୨୪୪୮୮୮)

 
 
 

ନିସ୍ତବ୍ଧତାର ସ୍ଵର

 Shila Smaraki

 

ଏକ

 

ଭାଇ ଡାକିଥିଲେ – ଆ ପ୍ରଭା, ଯିବା ଦେଖିବୁ, କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି !

ସେ ଜାଣି ନ ଥିଲେ, କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି। କେମିତି ଜାଣିଥାନ୍ତେ? ଆଠ-ନଅ ବର୍ଷର ଝିଅ ଥିଲେ ସେ, ସ୍କୁଲରେ ନୂଆନୂଆ ଇଂରାଜୀ ଶିଖୁଥିଲେ। ଭାଇ ସିନା ଜି.କେ ପଢୁଥିଲେ ଯେ କାହାର ଯାତ୍ରା ବାହାରିଛି ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ! ଭାଇଙ୍କ ହାତ ଧରି  ଗହଳି ଭିତରେ ପଶିଥିଲେ ସେ। ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ଶଗଡ ଗାଡିକୁ ତୋରଣ ଦେଇ ସଜା ଯାଇ ତା ଭିତରେ ଜଣଙ୍କର ବିରାଟକାୟ ଫୋଟ ଚିତ୍ର ଠିଆ କରା ଯାଇଥିଲା। ସେହି ଫୋଟ ଚିତ୍ର ଦେହରେ ଫୁଲମାଳ ଥିଲା। ବୀର ଦର୍ପରେ ଛାତି ଆଗକୁ କାଢି ଦୁଇ ହାତକୁ ଛାତିରେ ବାନ୍ଧି ପାଦ ଆଗକୁ ବଢେଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଚେହେରାଟିର ଆଖି ଭସାଣିଆ, ଲଲାଟ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଜ୍ୟୋତିମୟ ମୁଖ ମଣ୍ଡଳ, ମସ୍ତକରେ ପଗଡି ଥିଲା।

 ଭାଇ କହିଥିଲେ- ଜାଣିଛୁ, ଇଏ ହେଲେ ବିବେକାନନ୍ଦ। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ, ଜଣେ ବଡ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ।

-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କଣ ଭାଇ?

– ମାନେ ଯିଏ ଘର-ଦ୍ୱାର ଛାଡି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

– ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରନ୍ତି?

-ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ।

-ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ କଣ ହେବ?

-ମୋକ୍ଷ ପାଇବ | ଭାଇ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଲେ-ଓଃ ହୋ, ତୋର ଯେତେ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ !

ସେତେବେଳେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଅର୍ଥ ସେ ବୁଝି ପାରି ନ ଥିଲେ | ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ହେଲେ, ଛୋଟ-ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ “କରାଗ୍ରେ ବସତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କର ମଧ୍ୟେ ସରସ୍ଵତୀ” ଘୋଷାଉଥିଲେ, ଆପେ-ଆପେ ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ତତ୍ତ୍ୱ ତାଙ୍କର ବୋଧଗମ୍ୟ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା | ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଲେ ଯେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗୃହ ତ୍ୟାଗୀ ହେବାକୁ ହେବ, ଭାଇଙ୍କ ଉତ୍ତରକୁ ସେଦିନ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପେ ବୁଝି ପାରିଥିଲେ |

[ ଥରେ ସାଧନାର ଶିଡି ଚଢୁଚଢୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିର ସ୍ଵାଦ ଚାଖି ସାରିଲା ପରେ ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଳି କରି ବସିଲେ, ‘ମୋତେ ପୁଣି ଥରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଦରକାର। ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ଝିଙ୍ଗାସି ଉଠିଲେ ଶ୍ରୀ ରାମ କୃଷ୍ଣ, ‘ତୋତେ ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁନି? ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ କଥା ହିଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ। ତୋର ବିଚାରର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅପେକ୍ଷାରତ। ତୁ ପରା ମାଆଙ୍କ କାମ କରିବାକୁ ଦୁନିଆକୁ ଆସିଛୁ! ଆଉ ତୋତେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଦରକାର !’ ]

ମା ବାବାଙ୍କୁ ବହୁତ ନେହୁରା ହୋଇ କହିବାର ତାଙ୍କର ମନେ ଅଛି, ‘ଶୁଣ, ତା କଥାକୁ ମାନିଯାଅ, ସେ ପାଠ ପଢିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ତା କଥାକୁ ହଁ କରିଦିଅ।’

ବାବା ତାଙ୍କ ଜିଦ୍ ରେ ଅଟଳ ଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ କଥାର କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇ ନ ଥିଲେ। କାରଣ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଗରୁ ପାଠ ପଢିବାକୁ ମନା କରି ସାରିଥିଲେ, ‘କଲେଜରେ ବର୍ଷେ ପଢିଲୁ, ଆଉ ପଢିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସିଧା ଯାଇ ଦୋକାନରେ ବସେ।’

ବଡ ବଜାରରେ ବାପାଙ୍କ ୫ ହାତ ଓସାରର ଲମ୍ବା ଦୋକାନ ଘରଟିଏ ଥିଲା। ତାକୁ ସେ ନିଜ ପରିଶ୍ରମରେ ଠିଆ କରିଥିଲେ। ଭାଇଙ୍କ ପାଠ ପଢିବା ଅର୍ଥ ଯେ ସେ ଆଉ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେନି, ଏହି ଧାରଣା ତାଙ୍କର ମନରେ ବଦ୍ଧମୂଳ ହୋଇ ରହିଥିଲା। କାରଣ, ଦିନରେ ଥରୁ ଟିଏ ହେଲେ ଦୋକାନ ଆଡେ ବୁଲି ଆସିବାକୁ ଯେତେ କୁହାଗଲେ ବି ସେ ତାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉ ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଠ ଭଲ ତ, ସେ ଭଲ ଥିଲେ।

ତାପରେ, ଦିନେ ସକାଳ ବେଳେ ମାଆଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାର ଦେଖିଥିଲେ। ବାବାଙ୍କୁ  ଦୋକାନ ନ ଯାଇ ଚୁପ୍‌ଚାପ୍‌ ଘରେ ବସିବାର  ଦେଖିଥିଲେ। ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ମାନେ କିଏ କିଏ ଆସିଥିଲେ। ବାବା ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ବସୁଥିଲେ। ପୁଣି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ କିଛି ବୁଝି ପାରି ନ ଥିଲେ। ପରେ ମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ – ଭାଇ କୁଆଡେ ପଳେଇଯାଇଛନ୍ତି। ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ କାହା ଘରେ ବି ନାହାନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣୁଶୁଣୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ କଥା ଛୁଇଁଥିଲା – ଭାଇ କ’ଣ ତା ହେଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି !

ନଅ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଭାଇଙ୍କ ବିଛେଦ ର ଅର୍ଥ ସେ କିଛି ବୁଝି ନ ଥିଲେ। ପରେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ମନରେ ଏକ ଅସହ୍ୟ ବେଦନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ପରେ ସେ ବୁଝିଥିଲେ, ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହା ହିଁ ଭାତ ପ୍ରେମ।

ଭାଇଙ୍କ ଘରୁ ଚାଲିଯିବାର କେତେ ବର୍ଷ ପରେ ଦିନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବାବା ଘରକୁ ଆସି ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ କାଲି ସକାଳେ କଟକ ଯାଉଛନ୍ତି। ଭାଇଙ୍କ ସେଠାରେ ରହିଥିବାର ଖବର ପାଇଛନ୍ତି।

ବାବାଙ୍କ ସହ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ | ବାବାଙ୍କ ପଛରେ କେହି ନ ଥିବାର ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଅନୁଭବ କରି ବିକଳ ହୋଇ ମା ବାବାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଥିଲେ, ‘କୁଆଡେ ଗଲା? ଆସିଲାନି?’

ନିରାଶ ହୋଇ ବାବା ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରି ନାହିଁ କଲେ, ‘ସଂଘ ଅଫିସରେ ରହି ପାଠ ପଢୁଛି। ଖାକୀ ପେଣ୍ଦ ପିନ୍ଧୁଛି। ଲାଠି ଧରୁଛି। ବି.ଏ ଶେଷ ବର୍ଷ ତା’ର।

ମା ଚିହିଁକି ଉଠିଲେ, ‘ସେମାନଙ୍କର ଏତେ ସାହସ? ମୋ ପିଲା ଉପରେ ତାଙ୍କର କି ଅଧିକାର ଅଛି? ପୋଲିସରେ କହିଲନି?’

ସମର୍ପିତ ସ୍ଵରରେ ବାବା କହିଥିଲେ, ‘ସେମାନେ ତା’କୁ କ’ଣ ଜବରଦସ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି? ବୟସ ହେଲାଣି ପାଠ ପଢୁଛି | ତା ଇଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଇ ଆଉ ଥରେ ତାକୁ ହରେଇବା ପାଇଁ ମୋର ସାହସ ନାହିଁ |’

ବାବାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ପୂର୍ବର ଦମ୍ଭ ନ ଥିଲା।

ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ଆଖିରେ ବିଦ୍ୟୁତ ତରଙ୍ଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢୁଥିବା ବେଳର ଯାତ୍ରାର ଦୃଶ୍ୟ ନାଚି ଉଠିଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଚାଲୁଥିବା ଭିଡ ଭିତରେ ଗେରୁଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା କିଛି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଖାକୀ ପେଣ୍ଟ ଓ ଧଳା ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧା ଲାଠି ଧରା ଯୁବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଦିନେ ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ର ସମୟରେ କିଛି ଶବ୍ଦର କର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱୟଂମେବ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଯାଇଥିଲା। ପାଖ ଶେଯରେ ମାଆ ନ ଥିଲେ। ବାହର ପଟ ଘରୁ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଧୀରେ ଉଠି ବାହାରକୁ ଯାଇ ଦେଖିଥିଲେ, ଦାଣ୍ଡଘରେ ଭାଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମା ସ୍ତବ୍ଧ, ବଡବଡ ଆଖି ଧରି କାନ୍ଥକୁ ଆଉଜି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ଭାଇଙ୍କ ଚେହେରା ମଉଳି ଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଦିନ ପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଧଳା ପୋଷାକ ପରିହିତ ଶରୀର ଲମ୍ବା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ଦେଖି ଦେଇଥିଲେ।

‘ପ୍ରଭା, ଆ। କେଡେ ବଡଟି ହେଇ ଗଲାଣି।

ସେତେବେଳେ ସେ ନବମ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ରୀ ଥିଲେ। ସାହାସ ହେଉ ନ ଥିଲା ତାଙ୍କର ପାଖକୁ ଯିବା ପାଇଁ। ଭାଇ ହିଁ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ମା’ ଆକଟ କରି ଉଠିଥିଲେ, ‘ତାକୁ ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ତୋର କ’ଣ ବେଳ ଅଛି? ତୁ ପରା ଦେଶ ମା’ର ସେବା କରିବାକୁ ବାହାରିଲୁଣି। ଆଉ ଏ ମାଆ-ଭଉଣୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କାହିଁକି?’

ଭାଇ ସେଠି ହିଁ ଠିଆ ହୋଇଯାଇ ମାଆଙ୍କୁ ବିକଳ ହୋଇ ଚାହିଁଥିଲେ। ପରେ ସେ ଧୀରେ ଯାଇ ସ୍ୱଂୟପ୍ରଭାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଉଁଷି ଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଥିଲେ- ବ୍ରହ୍ମପୁର ମୁଁ ସଂଘ କାମରେ ଆସିଥିଲି ତ, ପୁଣି କେବେ ଆସିଲେ ବାବାଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିବି।

ମା’ ବିକଳ ହୋଇ କହିଥିଲେ, ‘ବାବାଙ୍କୁ ଟିକେ ଦେଖା କରି ଯା। ସକାଳୁ ଉଠି ଜାଣିଲେ ଝୁରିବେ।

ଭାଇ କହିଥିଲେ, ‘ମୁଁ ବାବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଆଉ ଯାଇ ପାରିବିନି ମା। ଦୁର୍ବଳ ହେଇ ଯିବି। ଠିଆ ହେବା ଆଗରୁ ହିଁ ମୁଁ ପଡିଯିବି।’

ଭାଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ମା ଓ ସେ ସାରାରାତି ଶୋଇପାରି ନ ଥିଲେ। ସକାଳେ ଉଠିଲା ପରେ ବାବା ସବୁ ଶୁଣିଥିଲେ। କିଛି କହି ନ ଥିଲେ।  ନ ଖାଇ ଦୋକାନକୁ ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ। ଦେଶ-ମାଆ, ଠିଆ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପଡିଯିବା ଆଦିର ଅର୍ଥ ସେଦିନ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ବୁଝିପାରି ନ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଟ୍ରେନିଂ ଚାଲିଥିଲା, ଭାଇଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଥିବା କଥା ସବୁ ମନେ ପଡିଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଯେଉଁ କେତୋଟି ମା କଥା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେଥିରୁ ଜଣେ ଥିଲେ- ଦେଶ-ମାତୃକା।

ଘରେ ଆସିଲା ପରେ ମାଆଙ୍କୁ ସେହି ବିଷୟ କହିଥିଲେ। ଅସହାୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଟି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ଵାସ ନେଇ କେବଳ ଏତିକି କହିଥିଲେ, ‘ଆହା, କ’ଣ ଦେଖି ଏ ମୂର୍ଖ ମାଆର ପେଟକୁ ଆସିଥିଲା ସିଏ!’

ସେତେବେଳକୁ ତାଙ୍କର ବାହାଘର ଠିକ ହୋଇସାରିଥିଲା। ବାହା ହେବା ଆଗରୁ ହିଁ ଆସି ତାଙ୍କ ବର ତାଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିଲେ। ଘର ଜ୍ଵାଇଁ କରିବା ପାଇଁ ବାଛିବାଛି ବାବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଫସଲରୁ ଗରିବ ପିଲାଟିଏ ବାଛି ଆଣିଥିଲେ।  ତାଙ୍କ ବର ପାଠ ପଢା ଅଧାରେ ଛାଡି ବାପାଙ୍କୁ ଦୋକାନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।  ବଡ ବଜାରରେ ଶ୍ଵଶୁର ଜୋଇଁ ଦୋକାନର କାଟତି ଖୁବ ଥିଲା। ସକାଳ ନଅରୁ ରାତି ନଅ। ଖାଲି ଖାଇବା ପାଇଁ ଯାହା ଘରକୁ ଆସି ଖାଇସାରିଲା ପରେ କିଛି ସମୟର ଆରାମ ଥିଲା। ଭାଇଙ୍କ ଫେରିବା ନେଇ ବାବା ଆଶା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ।

ମାଆ କିନ୍ତୁ ଆଶା ବାନ୍ଧି ବସିଥିଲେ, କହୁଥିଲେ, ‘ଦେଖେ ମା, ଆମ ପରେ ଏ ଘର ତା’ର। ତା ପାଇଁ ରଖିଥିବୁ। ବାପା ଯଦି ପାଠ ପଢିବାକୁ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତେ, ସେ କ’ଣ ଯାଇଥାନ୍ତା?’

ମାଆ କ’ଣ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଭାବକୁ ବୁଝି ସାରିଥିଲେ?

ଆଉ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଭିକ୍ଷା କରୁଛି – ଯଦି ସମ୍ଭବ, ମାସକୁ  ୧୦୦ ଟଙ୍କା ମୋ ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ରୂପେ ଖଞ୍ଜାଯାଉ, ତାହା ଯେମିତି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତା’ଙ୍କ ପାଖରେ ନିରନ୍ତର ପହଞ୍ଚି ପାରିବ । କିମ୍ବା ଯଦିବା କୌଣସି କାରଣ ବଶତଃ ଆଜ୍ଞା ହଜୁରଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ପ୍ରେମ ଓ ଦୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦିନେ ଆପଣଙ୍କର ଏ ଗରିବ ସାଧୁ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ପ୍ରେମକୁ ମନେ ପକାଇ ବିଚାରୀ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାଆଙ୍କୁ ତାହା ଦିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ   (ଖେତେଡିର ମହାରାଜା ଅଜିତ ସିଂଙ୍କ ପାଖକୁ ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ  ୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୮ ରେ ଲେଖିଥିବା ଚିଠି)]

ଭାଇଙ୍କ ପାଠ ପଢିବା ଜିଦ୍‌ ଦ୍ବାରା ତାଙ୍କର କିନ୍ତୁ ପାଠ ପଡିବା ପାଇଁ ରାସ୍ତା ଖୋଲି ଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ଦୋକାନରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚାକିରୀ କଲେ। ନୂଆ ରେ ଖୋଲିଥିବା ଶିଶୁ ମନ୍ଦିରରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ହେଲେ।

ବାହାଘର ଦିନ ସେ ଭାଇଙ୍କୁ ବେଶି ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥିଲେ। ସଂଘର କିଏ ଜଣଙ୍କୁ ଭେଟି ବାବା ତାଙ୍କ ବାହାଘରର ଖବର ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ। ସଂଘ ବାଲା ଟିକିଏ ଦୋ-ଦୋ ପାଞ୍ଚ ହୋଇଥିଲେ, ‘ସେ କ’ଣ ଆଉ ସଂଘ-ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି? ସେ ପରା ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯୋଗ ଦେଇ ସାରିଲେଣି। ଦେଖୁଛି, ଚେଷ୍ଟା କରିବି,   ଯଦି ସେଠାକୁ ଖବର ଦେଇ ହେବ।

ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ନା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ କିଛି ଧାରଣା ଥିଲା, ନା ଘରେ ଆଉ କାହାର। ତଥାପି ସେ ଆଶା ଛାଡି ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାହାଘର କ’ଣ ଭାଇ ଛାଡିଦେବେ? କିନ୍ତୁ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପରେ ରାତି ଅଧରେ ଦିନେ ଭାଇ ଘରେ  ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ଖବର କାହାଠୁ ପାଇ ସେ ଆସିଥିଲେ। ମାଆର ମୃତ୍ୟୁ ଯାଏଁ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆସିବା ପରେ ଖୁବ୍‌ କମ ଦିନ ମାଆ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ବୋଧହୁଏ ଭାଇଙ୍କ ଅପେକ୍ଷାରେ ହିଁ  ଥିଲେ। ଭାଇ ସେତେବେଳେ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ରହୁଥିବାର ସେ ଜାଣିଥିଲେ। ମାନବ ସେବା ହିଁ ମାଧବ ସେବା- ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ଏହି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରୁ ହିଁ ସେତେବେଳେ ବୁଝି ପାରିଥିଲେ। ଘର, ଦୋକାନ, ବାବାଙ୍କ ଟଙ୍କା, କେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ନ ଥିଲା। ସେବା ବ୍ରତୀ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ-ନିର୍ମାଣ, ରାଷ୍ଟ୍ର-ପୁନର୍ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ କଟେଇବାକୁ ହେବ। ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।

‘ମା, ବାପାଙ୍କ ସେବା କ’ଣ ମାଧବ ସେବା ନୁହଁ, ଭାଇ?’

ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଭାଇ ଦେଇ ନ ଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଟୁକୁରୁ ଟୁକୁରୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପରେ ଭାଇ ପୁଣି ଥରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ବାବା ଅଟକେଇ ନ ଥିଲେ। ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଭାଇଙ୍କ ଉପରେ ଯେତିକି ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ଆସିଥିଲେ, ବାବାଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ସେଥିରେ ସମୟର ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଲାଗି ସାରିଥିଲା। ସେ କଥାକୁ ଉଜାଗର କରି ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା କ୍ଷତ ଉଖାରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କର ସାହାସ ନ ଥିଲା।

ତାହା ଭାଇଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଶେଷ ସାକ୍ଷାତ ଥିଲା। ତା ପରେ ତାଙ୍କର କିଛି ହେଲେ ଖବର ମିଳି ନ ଥିଲା। ବାବାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବେଳକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଇ ଆସି ନ ଥିଲେ। ବିବେକାନନ୍ଦ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଯେତେବେଳେ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲ, ସେଠାରୁ ନକାରାତ୍ମକ ଉତ୍ତର ଆସିଥିଲା। ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ରର ଜୀବନ ବ୍ରତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ତ୍ତା ରୂପେ କାମ କରୁଥିଲା ବେଳେ ହିଁ ସେ ସ୍ୱ-ଇଛାରେ କେନ୍ଦ୍ର ଛାଡି ଦେଇ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ସେ କୁଆଡେ ଗଲେ, କ’ଣ କଲେ, ନା ଅରୁଣାଚଳର କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ଖବର ଥିଲା, ନା କେନ୍ଦ୍ର ପାଖରେ। ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନିଜେ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଯାଇ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ଲୋକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ନା ମାଆର ଚିନ୍ତା, ନା ବାବାଙ୍କର – ନା ସଙ୍ଗଠନର, ନା ଦେଶର। ସମୂହ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶେଷରେ କ’ଣ ପଳାତକ ହୋଇଗଲେ? କିଏ ଏହାର ଉତ୍ତର ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବ? ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଭାଇଙ୍କ ଛଡା ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁ।

ମନେମନେ ସ୍ଥିର କରିସାରିଥିଲେ ସେ। ଯେମିତି ହେଲେ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ। ପଚାରିବେ, କାହିଁକି ଏମିତି କଲ?

Continue reading “ନିସ୍ତବ୍ଧତାର ସ୍ଵର”

उसकी ही इच्छा सर्बोपरि है।

मेरे एक दोस्त की बेटे ने what’s up पर लिखा :

मुझे तैरने दे या फिर बहना सिखा दे, अपनी रजा में अब तू रहना सिखा दे।

मुझे शिकवा ना हो कभी भी किसी से, ऐ कुदरत,मुझे सुख और दुख के पार जीना सिखा दे।

भगवद गीता में भगवान ने कहा है:

सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं ब्रज।

अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः।। ( भ.गी 18/66 )

गीता की उपरोक्त संदेश में मुझे बंदर और बिल्ली के बच्चों के संदर्भ में एक तुलनात्मक विचार किसी संत सम्मेलन में परोसे गये प्रबचन की याद आई। बिल्ली अपने बच्चे को मुहं में उठाए चलती है, जब कि बंदर के चलते समय बच्चा अपने मां की पेट को कस के पकड़े रहता है।

दोनों बिषय में एक समानता नजर आती है। वह है, दोनों का अपने जन्मदात्री पर समर्पित भाव । एक ने भय के भाव से मां को जकड़ के रखा है। दुसरे ने भय-रहित भाव से मां की मुहं पर झुल रहा है। भय-रहित भाव ही पूर्ण समर्पित भाव है, जो ईश्वरीय भाव को दर्शाता है।

उसकी ही इच्छा सर्बोपरि है। बाकी सब निराधार है। जीवन-यात्रा युँ ही चलती रहेगी। तैरना या बह जाने देना उसकी मर्जी है। यह उसका न्याय-पक्ष है। चाहे आप चाहो या नहीँ।

Published ( ପ୍ରକାଶିତ )

ମନ ଅଗଣାରୁ

                                   

ଏକ

ମିଟର ଦେଖି ମିଟରବାଲା ବିଲ୍ ଦେଇ ଚାଲିଗଲା। ବିଲ୍ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ମୁଁ ହତଭମ୍ବ ହୋଇଗଲି। ଏଇ ବିଲ୍ ପାଇଁ ଯଦି ଅଶି ଟଙ୍କା ଦିଆଯାଏ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଗୁଡିକ? ତେଜରାତି ଦୋକାନ, ଲୁଗା ଦୋକାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଲ୍ ତ ଅଛି। ଅଣ୍ଡାବାଲା ପଇସା ନେବ। ମାସ ଶେଷରେ ପଇସା ନ ଦେଲେ ରୁଟିବାଲା ଆଉ ରୁଟି ଦେବନି। ମୀନୁର ସ୍କୁଲ, ଗୀତୁର କଲେଜ ଦରମା ଅଛି।  ଛୋଟ ପ୍ରୀତମର ଦୁଧ ଆସିବ। ଶୀତାଂଶୁ କହୁଥିଲେ, ସେ ଦୁଇବର୍ଷ ହେଲା ଲୁଗାଟିଏ କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଏ ମାସରେ ସାର୍ଟଟିଏ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଶାଢୀ ବି ଆଣିଦେବେ ବୋଲି କହୁଥିଲେ।

ମୁଁ କହିଥିଲି, “ମୋର ଶାଢୀ କ’ଣ ହେବ? ବରଂ ଗୀତୁ ପାଇଁ ଡ୍ରେସ୍‌ଟିଏ କରିଦିଅ। ସେଇ ଦୁଇଟା ଡ୍ରେସ୍‌ରେ କଲେଜ ଯିବାକୁ ସେ ପସନ୍ଦ କରୁନି।”

“ଠିକ୍ ଅଛି। ମୋର ବି ପୁରୁଣା ସାର୍ଟରେ ଚଳିବ।”

ଶୋଇବା ଘର ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ନ୍ ଦେଖି ପାରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ହସ ଶୁଣି ମୁଁ ଅନୁଭବ କରି ପାରିଥିଲି ତାଙ୍କ ମୁହଁସାରା ଦୁଃଖରେ ବି ଯେମିତି ଅଗଣିତ ପ୍ରସନ୍ନତାର ପ୍ରତିଛାୟା!

ମୁଁ ଭାବୁଥିଲି ଯଦି ପ୍ରଦୀପ କିଛି ଟଙ୍କା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସ ପଠେଇପାରନ୍ତା, ଗୀତୁ, ମୀନୁ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା କରାଯଉଥିବା ଟଙ୍କାଟା ହୁଏତ ବଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତା। ହୁଏତ୍ ଏତେ ଚିନ୍ତା ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆସି ନ ଥାନ୍ତା କିମ୍ବା ଶୀତାଂଶୁ ଆଜି ରକ୍ତଚାପର ରୋଗୀ ହୋଇ ନ ଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ଚାରିବର୍ଷ ହେଲା ଚାକିରୀ କରି ଘରକୁ ଦିନେ ପଇସାଟିଏ ପଠାଇବାର ମୁଁ ଜାଣିନି କିମ୍ବା ମୁଁ ତାକୁ ଦିନେ ମାଗିନି। ତା’ର ଛୋଟପୁଅ ଲୁଲୁ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ହୃଦୟ ଖୋଲି ଖର୍ଚ୍ଚ କରି, ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ଆଣି ଛୁଟିଟି ସାରିଦିଏ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ତା ବାବା ଏ ବିଷୟରେ ମନା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦୀପର ଭାବ ନ ବଦଳିବା ଦେଖି ପରେ ପରେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଥରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରିବାରୁ କହିଥିଲେ, “ସେମାନଙ୍କର ଏବେ ଖେଳିବା ବୁଲିବା ସମୟ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବେନି ତ କେବେ କରିବେ?”

ସେକ୍ରେଟେରୀଏଟ୍‌ରେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ କିରାଣୀ ଚାକିରୀ ପରେ ରାଜଧାନୀରେ ରହି ମୁଁ କେତେଥର ହସି ପାରିଛି? ଖେଳି ପାରିଛି? ସେତେବେଳେ ମୁଁ ନୂଆ ବାହା ହୋଇ ଆସିଥିଲି। ମୋର କ’ଣ ଇଛା ନ ଥିଲା? ଅଭିଳାଷ ନ ଥିଲା? କିନ୍ତୁ ସେଇ ଛୋଟିଆ ସରକାରୀ କ୍ୱାର୍ଟର ରେ ସବୁବେଳେ ଅଥିତିଙ୍କ ସମାଗମ ମୋର ଇଛା, ଅଭିଳାଷକୁ ତିଳ ତିଳ କରି ଜାଳି ପୋଡି ଦେଇଥିଲା। ଗାଁ, ପାଖ ଗାଁ’ର ସମସ୍ତ ସଂପର୍କୀୟ, ରକ୍ତ-ସଂପର୍କୀୟ, ଦୂର-ସଂପର୍କୀୟ ଏମିତି କି ଚିହ୍ନା ଅଚିହ୍ନାମାନେ ବି ସମ୍ପର୍କ ବାହାରକରି ଏଇଠି ଆସି ଆଡ୍ଡା ଜମାଇବାରେ ଲାଗିଲେ। କାରଣ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଥିଲେ, ଶୀତଂଶୁ ସରକାରୀ ଚାକିରୀଆ। ମନରେ ଦୁଃଖ ସେତେବେଳେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ସୁଖକୁ ବଳି ଦେଇ ଏମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେବା ସତ୍ତ୍ବେ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ନିକଟରେ ଏମାନେ ମୋର ନିନ୍ଦା ଗାଇ ବୁଲନ୍ତି। ଏଇଥିପାଇଁ ଅନେକ ଥର ମୁଁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛି, ରାଗିଛି। କିନ୍ତୁ ଶୀତଂଶୁଙ୍କ ଦର-ହସିଲା ମୁହଁ ଦେଖି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲି।

ପ୍ରଦୀପର କଲେଜ ପଢିବା ବର୍ଷ କୌଣସି ଏକ କଥାରେ ତା ବାବାଙ୍କ ସହ ସେ ଯୁକ୍ତି କରି ବସିଲା, “ଦୁନିଆ ଯାକର ଲୋକଙ୍କୁ ଘରେ ରଖି ଖୁଆଉଛ୍। କିନ୍ତୁ ମୋ କଲେଜ ଦରମା ବେଳକୁ ପଇସା ନାହିଁ।”

ଯେଉଁ କଥାକୁ ମୁଁ ପଚିଶି ବର୍ଷ କାଳ ଚପାଇ ଆଣିଥିଲି, ତାକୁ ଆଜି ପ୍ରଦୀପ ଶୀତଂଶୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଏ ପ୍ରତିବାଦ ପ୍ରଦୀପର ନୁହଁ, ମୋ ନିଜର! ଏୟା ଭାବି ଡରିଯାଇଥିଲି, ପ୍ରଦୀପର କଥାରେ ଶୀତାଂଶୁ ରାଗି ଉଠିବେ। କିନ୍ତୁ ସେ ରାଗି ନ ଥିଲେ। ବରଂ ପୁଅକୁ ବୁଝାଇଥିଲେ, “ମୁଁ ତ କଲେଜ ଫିସ୍ ଫାଇନ୍ ସହ ଦେବାକୁ ରାଜିଅଛି। ତୁ କାହିଁକି ବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଛୁ?”

ପ୍ରଦୀପର ସେଇ କଥା ପାଖଘରେ ଥିବା ଜଣେ ଦୂର-ସଂପର୍କୀୟ ଶୁଣିଥିଲେ। ରାତି ରାତି କାହାକୁ ନ କହି  ଗାଁକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ସେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଖୁବ୍ କଡା କରି ଲେଖିଥିଲେ, ଅଭିମାନ କରିଥିଲେ। ଯେମିତି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଠୁଳ କରି ଦେଇଛନ୍ତି।

ସେ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମନ ଭିତରେ ଖୁବ୍ ହସିଥିଲି। ତା ପରଠାରୁ ଦୂର ସଂପର୍କୀୟମାନଙ୍କର ସହରକୁ ଆସି ଆମ ଘରକୁ ଆସିବା କମିଗଲା। ସେତେବେଳକୁ ଅନୀତା ବଡ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ଗୀତୁ, ମୀନୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଥିଲେ। ପ୍ରୀତମ୍ ଜନ୍ମ ହୋଇ ନ ଥିଲା। ସେଇ ଦିନଠୁ ଶୀତାଂଶୁ ଝିଅଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପଇସ ଜମା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଦୁଇ

ଗୀତୁ କଲେଜରୁ ଆସିଲା। ମୋତେ ଚୁପ୍‌ଚାପ୍ ବସିଥିବାର୍ ଦେଖି ପାଖକୁ ଆସି ପଚାରିଲା, “କ’ଣ ହେଲା,  ବୋଉ?”

ମୁଁ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହୋଇ ଉଠିଲି। ଚୌକି ଉପରୁ ଉଠୁ ଉଠୁ କହିଲି, “ତୁ ହାତ-ମୁହଁ ଧୋ୤ ଅନି ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିଛି, ଦେଖିବୁ ଆ।”

ଅନୀତା ରୋଷେଇ ଘରେ କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲା। ମୋତେ ଦେଖି କହିଲା, “ବୋଉ, ଦେଖିଲୁ, ଦେଖିଲୁ। କେମିତି ହୋଇଛି? ଶାଶୁ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ହିଁ କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି।”

ମୁଁ ଚାଖିଲି। ଅନୀତା ଯେ ଏ ଭିତରେ ରାନ୍ଧିବା ରେ ପ୍ରବୀଣା ହୋଇ ସାରିଛି, ମାନିବାକୁ ପଡିବ। ଗୀତୁକୁ କଷ୍ଟର୍ଡ୍ ଦେଇ ସେ କହିଲା, “ୟାକୁ ଯଦି ଫ୍ରିଜରେ ରଖିବୁ, ବଢିଆ ଲାଗି। କେବେ ବୋକାରୋ ଆ। ଚଖେଇବି।”

ଅନୀତାର ସ୍ୱାମୀ ବୋକାରୋ ରେ ଇଂଜିନିୟର। ଲାଗି ଲାଗି ଏଇ ବାହାଘର ଶୀତାଂଶୁ କରାଇଥିଲେ। ଜୋଇଁ କିଛି ଦାବି କରି ନ ଥିଲେ। ତଥାପି ତା ବାହାଘରରେ ଆମକୁ ଗାଁରେ ଶ୍ୱଶୁର ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ତିନୋଟି ଘର ମିଳିଥିଲା, ସେଥିରୁ ଗୋଟିକୁ ବିକ୍ରୀ କରି ଦେବାକୁ ପଡିଥିଲା। ବାହାଘର ସରିଲା ପରେ ସବୁ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେଖି ମୁଁ କହିଥିଲି, “ନିଜଠୁ ବଡ ଘରେ ଝିଅ ଦେଲେ ଏଇ ଅସୁବିଧା!”

ଶୀତାଂଶୁ ତାକୁ ବି ହସରେ ଉଡେଇ ଦେଇଥିଲ, “ସେଥିରେ କ’ଣ ଅଛି? ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ପିଛାରେ ହଜାର ହଜାର ଟଙ୍କା ସାରି ଦେଇଛି। ଇଏ ତ ମୋ ନିଜ ଝିଅ।”

ବାହା ହେବା ପରଠାରୁ ଅନୀତା ଖୁବ୍ ବଦଖର୍ଚ୍ଚୀ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ଘରର ସମସ୍ୟାଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ତାକୁ କିଛି ନ ଜଣେଇଲେ ବି ବାହାହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ସବୁ ଜାଣୁଥିଲା। ଦେଢମାସ ହେଲା ସେ ଆସିଲାଣି। ଅଳ୍ପ ଦିନ ପରେ ଚାଲିଯିବ। କିନ୍ତୁ ତା’ର ବାକି ସବୁ ମୋତେ ଶୁଝିବାକୁ ହେବ। ଲୁଗା ଦୋକାନ ରୁ ଦୁଇଟି ଦାମିକା ଶାଢୀ ଅଣାଯାଇଛି। ପ୍ରସାଧନ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ମୀନୁର ସରାଗାତରୁ ଲୁଚେଇ ତାକୁ ଦେଇଛି। ଦରମା ଆସିଲା ପରେ ସବୁକିଛି ଯୋଗାଡ କରିଦେବି, ଏଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ!

ଦିନରାତି ଚବିଶି ଘଣ୍ଟା ଅନୀତା ଆସିଲା ପରେ ଶୋଇବା ଘରେ ପଙ୍ଖା ଲାଗିରୁହେ। ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଲେ ହସିଦିଏ। କହେ, “ବୋଉ, ବହୁ ଦିନର ଅଭ୍ୟାସ ନା, ବୋକାରୋରେ ଯେତେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ବି ଆମକୁ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ ବିଲ୍ ଖୁବ୍ ଅଳ୍ପ ଦେବାକୁ ହୁଏ।”

କିନ୍ତୁ ତା’ର ସେଇ ବହୁ ଦିନର ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଶୀତାଂଶୁ ଯେ ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ, ଅନେକଙ୍କ ପାଖରେ ୠଣୀ ହୋଇ ରହିଯିବେ, ଅନୀତା ସେ କଥା ବୁଝିନି। ପରେ ପରେ ମୁଁ ବି କହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଦିନ କେତେଟା ପାଇଁ ସେ ଏଇ ଘରକୁ ଆସିଛି! କହିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏତ ଦୁଃଖ କରିପାରେ।

 

ତିନି

ନୀତା, ଗୀତୁ ବସି କଥା ହେଉଛନ୍ତି। ମୀନୁ ପ୍ରୀତମକୁ ଧରି ଖେଳାଉଛି, ମଝିରେ, ମଝିରେ ବଡ ଭଉଣୀମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଭାଗ ନେଉଛି, ତାକୁ ଭାଗ ନେବା ଦେଖି ଗୀତୁ ଗାଳି ଦେଉଛି, ଶୀତାଂଶୁ ଆସିଲେ। ଦରହସିଲା ମୁହଁରେ ସାଇକଲ ରଖି ପ୍ରୀତମକୁ ଧରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଚାରିବର୍ଷର ପ୍ରୀତମ୍ ବି ବାବାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡିବାରେ ଲାଗିଲା। ତାକୁ କୋଳେଇ ସେ କହିଲେ, “ଆଜି କ’ଣ ଖାଇଲୁ ପ୍ରୀତୁ?

ପ୍ରୀତମ୍ କହିଲା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଲି, “ଚାଲିଲ, ଅନି କଷ୍ଟାର୍ଡ୍ କରିଛି। ଖାଇନେବ।”

ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇ କଷ୍ଟାର୍ଡ ଖାଉ ଖାଉ ସେ କହିଲେ, “ବାଃ, କଷ୍ଟାର୍ଡ ତ ବଢିଆ ହୋଇଛି!”

ଅନୀତା ହସି ହସି କହିଲା, “ଥେଙ୍କ୍ ୟୁ ବାବା।”

ଶୀତାଂଶୁ କହିଲେ, “ଗୀତୁ, ତୁ ଡ୍ରେସ୍ କରିବୁ କହୁଥିଲୁ ନା, ଆଜି ଦୋକାନ୍ ଚାଲ, କନା ବାଛିବୁ।”

ମୀନୁ କହିଲା, “ବାବା, ମୋ ପାଇଁ ବି ଡ୍ରେସ୍!”

“ଆରେ ହଁ, ମୁଁ ତ ଭୁଲି ଯାଇଥିଲି। ତୁ ବି ଚାଲ। ତମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୀତା କନା ବାଛିବ। ମୁଁ ଜାଣେ ସେ ସୁନ୍ଦର କନା ବାଛିପାରେ। ନୁହଁ ଅନୀତା?”

ଅନୀତା ହସିଲା। ତା ହସରେ ଦରମିଶା ଲାଜ ପୁରି ରହିଥିଲା। ମୁଁ ଜାଣେ ଯଦି ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କନା ବାଛିବାକୁ ଯିବ, ଆଗରୁ ଏଷ୍ଟିମେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଟଙ୍କାରୁ କିଛି ଅଧିକ ହିଁ ଲାଗିବ।

ରାତିରେ ଶୋଇଲାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ଏ ମାସର ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ ବିଲ୍ ଆସିଗଲାଣି”

“ବିଲ୍ ଆସିଯାଇଛି? ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ହୋଇଯାଇଥିବ। ନୁହଁ?”

ବେଳେବେଳେ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ। ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ସହିବା ଶକ୍ତି ଖୁବ୍ ଅଧିକ। ମାଘ ମାସର ଜାଡ ଶୀତରେ ସକାଳୁ ସକାଳୁ କେବଳ ଖଣ୍ଡେ ସାର୍ଟ ଗଳେଇ ଦେଇ ସାଇକେଲରେ ଦୁଧ ପାଇଁ ବାହାରିଯିବେ। ବୈଶାଖର ମୁଣ୍ଡଫଟା ଖରା ବି ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅଫିସ ଯିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରାଇନି।

କିଛି ସମୟର ଚୁପ ପରେ କହିଲି, “ଅନି ଗଲାବେଳେ ଦୁଇଶହ ଟଙ୍କା ଦରକାର ହେବ। ତା’ର ଶାଢୀର ଟଙ୍କା ଦିଆଯିବ। ଗୀତୁ ମୀନୁର ଖାତରେ ଟଙ୍କା ଜମା ହେବ।”

“ସବୁ ହେବ। ତମେ ଚିନ୍ତା କରନି। ଆସନ୍ତା ମାସରେ ମୋର ବାକିଆ ଚାରିଶ’ ଟଙ୍କା ମିଳିବ।”

 

ଚାରି

ଗୀତୁର କଲେଜରେ ଡ୍ରାମା ହେଉଥିଲା। ଅନୀତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରି ସନ୍ଧ୍ୟାରୁ ସେଠାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ଏକୁଟିଆ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଶୀତାଂଶୁ ଫେରିଲେ। ସବୁଦିନ ପରି ସାଇକଲ ରଖୁ ରଖୁ ପ୍ରୀତମକୁ ଖୋଜିଲେ। ସେମାନେ କଲେକ ଚାଲି ଯାଇଥିବା ଶୁଣି ଚୌକି ଉପରେ ଥକ୍‌କା ମାରି ବସି ପଡିଲେ। ମୁଁ ଆଶଙ୍କା କଲି କିଛି ଅଘଟଣ ଘଟିଛି କି? ମନର ଆଶଙ୍କାକୁ ମନରେ ଚପାଇ କହିଲି, “କଣ ହେଲା? ହାତ ମୁହଁ ଧୋଇବନି?”

ସ୍ୱପ୍ନ ରୁ ଫେରିଲା ଭଳି ହଠାତ୍ ଉଠିପଡି ସେ ହାତ ମୁହଁ ଧୋଇଲେ। ଜଳଖିଆ ଖାଉ ଖାଉ କହିଲେ, “କୁସୁମ, ସେଇ ବାକିଆ ଟଙ୍କା ଆଜି ମିଳିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା ହୋଇପାରିଲାନି।”

ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି, “ତାହାହେଲେ କୁଆଡେ ଗଲା?”

“କୋଉଠି ପଡିଗଲା ବୋଧହୁଏ। ମୁଁ କିଛି ଜାଣି ପାରିଲିନି….। ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ସ୍ୱର ସେମିତି ସରଳ, ସିଧା ସଳଖ। ସେଥିରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ନ ଥିଲା, ସନ୍ତାପ ନ ଥିଲା।”

“ଚାରିଶ’ ଟଙ୍କା ପଡିଗଲା। ଆଉ ତମେ ଏମିତି ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭଳି କଥା କହୁଛ!”

ସେ ଖାଇସାରି ହାତ ଧୋଇଲେ। ରୁମାଲରେ ମୁହଁ ପୋଛିଲାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଦୁଇବୁନ୍ଦା ଲୁହ ଦେଖିଲି। ମନ ମୋର ଧିକ୍‌କାର କରି ଉଠିଲା। କାହିଁକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲି? ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖେଇଲି।

ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୁଁ ପଣତରେ ଆଖି ପୋଛିଦେଲି। କହିଲି, “ମୋର ଭୁଲ୍ ହୋଇଗଲା। ତମ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେବାର ଅଭିପ୍ରାୟ ମୋର ନ ଥିଲା। ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଦିଅ।”

ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଉଜି ଯାଇଥିଲି। ସେ ମୋର ବାଳ ଗୁଡିକୁ ସାଉଁଳି ଦେଇ କହିଲେ, “ତମ କଥା ମୋତେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଇନି୍। କେବଳ ପିଲାମାନଙ୍କ କଥା ଭାବି ମୋ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଯାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ହସିବାକୁ, ଖେଳିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲି, ସବୁ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ୟା ଆସି ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଗଲା। ସେଥିପାଇଁ ମୋର ଇଛା, ମୋ ପିଲାମାନେ କେବେ ଘରର କୌଣସି ବିଷୟରେ ମୁଣ୍ଡ ଖେଳାନ୍ତୁନି। ସେମାନେ ଖୁବ୍ ହସନ୍ତୁ, ଖେଳନ୍ତୁ। ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ୟ ରହନ୍ତୁ।  କିନ୍ତୁ ବିଧାତା ଜଣଙ୍କର ଚିନ୍ତାକୁ ଛଡେଇ ଦେବାକୁ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କରିନି।”

“ଏ କଥା ଆଜି ତମେ କହୁଛ? ଜୀବନ ଯଦି ସମସ୍ୟାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେଥିରେ କ’ଣ ଆନନ୍ଦ ଅଛି? ଉପଭୋଗର ଶାନ୍ତି ଅଛି? ଯଦି ଅଛି, ସେହି ଆନନ୍ଦ-ଶାନ୍ତି ଶ୍ମଶାନର!”

ମୋ କଥା ଶୁଣି ସେ ଅନେକବେଳ ଯାଏ ମୋ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ବଦଳିଗଲା। ଯେଉଁ ଆଖି ଦୁଇଟିରେ ଉଦାସୀର ଲହରୀ କିଛି କ୍ଷଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି, ସେ ଦୁଇଟି ପୁଣି ଥରେ ହସି ଉଠିଲେ, “ସତ କୁସୁମ, ତମେ ଠିକ୍ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛ!”

ବାରଣ୍ଡାରେ ବସି ଆମେ ଦୁହେଁ ରାଜପଥକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା କଳା, ସରୁ, ପିଚୁ ରାସ୍ତାକୁ ଚାହିଁଥିଲୁ ଯାହାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ବରେ ବତୀଖୁଣ୍ଟଗୁଡିକ ମାନବଜୀବନର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

 (ଫେବୃୟାରୀ ୧୯୮୨, ସୁଚରିତା, ମାସିକ ମହିଳା ପତ୍ରିକା, ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ପ୍ରକାଶିତ)

 

 


 

ଉପେକ୍ଷୀତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା

                                                                                        

  ଏକ

 ବସନ୍ତ ପ୍ରଥମ କରି ଆସି ନ ଥିଲା। ତଥାପି ସେ ଅନୁଭବ କଲା, ବସନ୍ତ ନୂଆ କରି ଆସିଛି। କାରଣ ବସନ୍ତର ଏଇ ବେଳାରେ ସେ ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ଦେଖିଲା। ପ୍ରଥମ ଦେଖାରେ ହିଁ ସେ ଭଲ ପାଇ ବସିଥିଲା। ତା’ର ଲମ୍ବା, ଧାରୁଆ ନାକ, ଅଣ୍ଡାକୃତି ଉଜ୍ଜଳ ମୁହଁ, ଓସାରିଆ, ଭସାଣିଆ ଆଖି। ପଚାରିଲା- ମୋ ସହ ବନ୍ଧୁତା କରିବ?

 ସେମାନେ ତାକୁ ଦେଖି ହସାହସି ହେଉଥିଲେ। ଯାହା ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେ ମୁହଁ ବୁଲେଇ ନେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭାବେ କହିଲା – ନା, ଦରକାର ନାହିଁ!

 -କାହିଁକି? କଣ ଖରାପ ହେବ?

 -ଦରକାର ନାଇଁ। ସେଇ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତର।

 ଅନ୍ୟ ସଖୀମାନେ ଚୁପ୍ ଚୁପ୍ ହସୁଥିଲେ। ନକାରାତ୍ମକ ଉତ୍ତର ପାଇ ସେ ଉଦାସ ହୋଇଗଲା। ଭୟ ପାଇଗଲା ବି। ଭାବିଲା କହିବ- ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଥମ ଦେଖାରେ ହିଁ ଭଲ ପାଇସାରିଛି। ମୋତେ ନିରାଶ କରନି।

 ନା, ସେ କହିବନି। ଝିଅଟା ଟିକେ ବି ଔପଚାରିକତା ଜାଣିନି। ମୁହେଁ ମୁହେଁ ମନା କରିଦେଲା। ଛି, ଏମିତି ଝିଅ ସହ ବନ୍ଧୁତା କରିବାକୁ ସେ ଚାହୁଁଥିଲା! ଦରକାର ନାହିଁ!

  

ଦୁଇ

 ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ବି ବର୍ଷା ଦିନରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରସବ ବେଦନାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସେ ସ୍ବଳ୍ପାଲୋକିତ କୋଠରୀ ଭିତରେ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ ଧୁଆଧୋଇ କରୁଥିବା ଧାଈକୁ ଚାହିଁଲା ଏବଂ ଖୋଲା ଝରକା ଦେଇ ବାହାରର ଅନବରତ ବୃଷ୍ଟିପାତକୁ ଦେଖିଲା।

 ବାହାଘରର ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ବି ବିତିନି। କେତେଦିନ ସେ ଉପଭୋଗ କରିଛି? ଗୋଟିଏ ଦିନ ବି ନୁହଁ। ଅଥଚ ସେ ତିନୋଟି ସନ୍ତନର ଜନନୀ! ଜୋର୍ ଜବରଦସ୍ତ ବୀଜ ରୋପିତ ହୁଏ ତ ଦେହରେ। ମନରେ ଇଛା ନ ଥାଇ, ଦେହରେ ଶକ୍ତି ନ ଥାଇ!

 ଦ୍ୱିତୀୟ ସନ୍ତାନ ପରେ ହିଁ ଲେଡି ଡାକ୍ତର କହିଥିଲେ – ବ୍ୟବଧାନ ବେଶି ରହୁନି ଆପଣଙ୍କର। ନିଜର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହାନି ତ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ। ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବରେ ବଢାଇ ପାରିବେନି।

 କିନ୍ତୁ ତା ଦୁଃଖ ଶୁଣିବ କିଏ? ବିବାହ ବେଦୀରେ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ନ ଜାଣି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଯିଏ କରିଥିଲା, ସିନ୍ଦୁର ଯିଏ ପିନ୍ଧେଇଥିଲା, ମନକୁ ବୁଝିବ ବୋଲି ଯିଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା, ସେ ତ ଶୁଣିବନି। ବରଂ ଏକତରଫା ଅଧିକାରରେ କହିବ- ମୋର ଝିଅ ଦରକାର। ଝିଅ ଜଲ୍‌ଦି ଜନ୍ମ ନ ହେଲେ, ତା’ର ବିବାହ ହେବ କେବେ? ର୍ରିଟାୟାର୍ଡ ହେଲା ପରେ ମୁଁ ଝିଅ ବୋଝ ନେଇ ପାରିବିନି।

 ତାକୁ କେବଳ ନିଜର ଚିନ୍ତା। ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ବୋଲି ଯାହାକୁ ସୁଖ, ଦୁଃଖର ସାଥୀ କରି ଆଣିଥିଲା, ତା’ର ମନର ଭାବନା କିଛି ନୁହେଁ। ସେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚୁପ୍ ରହି ଯାଇଥିଲା। ସବୁ ସ୍ୱାମୀ ବନ୍ଧୁ ହୋଇପାରିବେନି। ସବୁ ବନ୍ଧୁ ବି ସ୍ୱାମୀ ହୋଇ ପାରିବେନି।

  ଆଉ ସେ! ଯିଏ ତାକୁ ତା’ର କୈଶୋରର ଦ୍ୱିତୀୟ ବସନ୍ତରେ ବନ୍ଧୁତା ପାଇଁ ପଚାରିଥିଲା! ସେଇ ମନଟିରେ ତା ବନ୍ଧୁତାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଜ୍ଞା ଉଦିତ ହୋଇ ନ ଥିଲା।ହୁଏତ ଆସନ୍ତା ଜନ୍ମରେ ….!

 

ତିନି

 -ମା’, ତମର କେହି ସାଙ୍ଗ ନାହିଁ?

 -ସାଙ୍ଗ?

 -ହଁ, ସାଙ୍ଗ। ମାନେ ବନ୍ଧୁ। କହ ସହ ତମେ ବନ୍ଧୁତା କରିନ?

 କରିନି କାହିଁକି? ସେ ବି କରିଛି। କିନ୍ତୁ ପାଟି ଖୋଲି କହିନି। ମନ ଖୋଲି ହସିନି, ବୁଲିନି। ସେ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରି ନାହିଁ କଲା। ଆଠ ବର୍ଷର ନାତି ତା’ର ଉଦାସୀ ସହ ତଳ ଦେଇ ଭାରି ମୁହଁରେ କହିଲା- ମୋର ବି ନାହିଁ। ବଡ ଅପାର ଅଛି। ସାନ ଅପାର ଅଛି। ମା’, ମୋର କାହିଁକି ନାହିଁ?

 -କାହାକୁ କହୁନୁ ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ!

 -ସରଳିଆ କଣ୍ଠରେ ଶିଶୁଟି ପଚାରିଲା- କାହାକୁ କହିବି?

 କାହାକୁ କହିବାକୁ କହିବ ସେ? କହିଲା- ଶରତକୁ।

 -ଶରତ କିଏ?

 -ଶରତ ଗୋଟିଏ ୠତୁର ନାଁ। ୠତୁ ଜାଣିଛୁ? ଗ୍ରୀଷ୍ମ,ବର୍ଷା,ଶରତ,ହେମନ୍ତ,ଶୀତ,ବସନ୍ତ। ଶରତ ୠତୁରେ କାକର ପଡେ।

 ବୁଝିଲା ଭଳି ଶିଶୁଟି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା- କାକର କଣ?

 -ଏକଦମ୍‌ ଭୋରରୁ କାକର ଘାସ, ଗଛପତ୍ରରେ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ପାଣି ହୋଇ ପଡିଥାଏ। ତାକୁ ସ୍ବର୍ଗରୁ ଦେବତାମାନେ ଢାଳନ୍ତି।

 -କଣ ପାଇଁ ମା’ ?

 -ତୋରି ଭଳି ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ତା ସହ ବନ୍ଧୁତା କରିବେ ବୋଲି।

-ତା’ ହେଲେ ତ ସିଏ ମୋ ସାଙ୍ଗ! ବାଃ,ବାଃ, ମୋର ବି ସାଙ୍ଗ ଅଛି!

 

 ଚାରି

 କଲେଜରେ ପଢୁଥିବା ନାତୁଣି ତାକୁ ଚମକେଇ ଦେଲା-ଆଈ, ଦେଖ, ମୁଁ ସାଙ୍ଗରେ କାହାକୁ ଧରି ଆଣିଛି।

 ସେ ଦେଖିଲା ନାତୁଣି ସହ ଜଣେ ସୁଶ୍ରୀ ଯୁବକ।

-କିଏ? ସେ ନାତୁଣିକୁ ନୁହେଁ, ଝିଅକୁ ପଚାରିଲା।

 ଝିଅ ହସି ହସି ଝିଅକୁ ଚାହିଁଲା- କହୁନୁ ଆଈକୁ, କିଏ ସେ?

 ପାଖକୁ ଆସି ନାତୁଣି କହିଲା- ମୋ ସାଙ୍ଗ ସେ, ଆଈ।

 ପୁଣି ଅଧିକାର ଢଙ୍ଗରେ ଯୁବକଟିକୁ କହିଲା- ଭିତରକୁ ଆସ, ସେଇଠି ଠିଆ ହେଲ କଣ? ନା, ଏ ଘରକୁ କେବେ ଆସିନ?

 ବିଚରା ଯୁବକଟି ଲାଜ ଲାଜ ହୋଇ ଭିତରକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଆଈଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା।

  ସେ ଯୁବକଟିକୁ ପଚାରିଲା- ବନ୍ଧୁ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛ?

 ଯୁବକଟି ହଁ କହି ପାଖରେ ବସିଲା।

 – ସୁଖରେ, ଦୁଃଖରେ ଯିଏ ସାଥୀରେ ଠିଆ ହୁଏ, ଯାହା ପାଖରେ ମନର ଅତି ଗହନ କଥା ବି କହି ହୁଏ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକତରଫା ଅଧିକାର ଚଳେନି।

ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା- ମୋ ସହ ବନ୍ଧୁତା କରିବ?

ଜବାବ ନାତୁଣୀ ଦେଲା- ପ୍ରଥମ ଦେଖାରେ କି ବନ୍ଧୁତା ହୋଇଯାଏ ଆଈ? ଦୁଇଟା ମନ ସମାନ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ତ ତୁମକୁ ଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ହିଁ ପଡିବନି।

 ସେ ଦେଖିଲା, ନାତୁଣୀର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜଳ ଦେଖାଯାଉଛି। କେମିତି ଦେଖାଯାଉଛି ତା ନାତୁଣୀ? ସେ କୈଶୋରରେ ଯେମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା? ଯାହା ସେ ହିଁ କେବଳ ଜାଣିଛି ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା, ତାହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତା ନାତୁଣୀ ବି ଦେଇ ଜାଣିଛି! ବଂଶବିଜ୍ଞାନ ଏତେ ସମୟ ନେଲା ତ ପରିଚୟ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିବାରେ

 ସେ ମନଖୋଲି ହସିଲା। ଅନେକବର୍ଷ ପରେ ବୋଧହୁଏ ସେ ମନଖୋଲି ହସିଥିଲା !

 

 ପାଞ୍ଚ

 ରାତିରେ ଖାଇସାରିଲା ପରେ ସେ ନିଜ ବିଛଣା ପାଖକୁ ଘରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଡକେଇଲା। ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲ ପରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଅନୁଭବ କରି କହିଲା- ମୁଁ ଯାଉଛି।

 -କୁଆଡେ? ସମସ୍ତେ ଏକାସାଙ୍ଗେ ପଚାରିଲେ।

 -ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ। ସେ ଉପରକୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଠେଇ ଦେଖାଇଲା।

  ସମସ୍ତେ ବ୍ୟତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡିଲେ। ସାନପୁଅ ଡାକ୍ତର ଡାକିବାକୁ ଦୌଡିଗଲା। ବଡପୁଅ ଯାଇ ବୋଉର ମୁହଁ ପାଖରେ ବସି ପଡିଲା-କଣ ହେଲା? କଣ ଏମିତି ବାୟାଣିଙ୍କ ଭଳି କହୁଛୁ?

 ତା ମୁହଁରେ ମ୍ଲାନ ହସ ଦେଖାଗଲା। ସେ କେବଳ ଉପରକୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖେଇ ଠାରିଲା।

 -କିଏ? କିଏ ଅଛି ସେଇଠି? ନନା?

 ସେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ମନା କଲା।

 -ଆଉ କିଏ?

 -ମୋ ବନ୍ଧୁ!

 ହାତ ତଳେ ପଡିଗଲା, ମୁଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ପାଖକୁ ଢଳିଗଲା। ଆତ୍ମା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଷୁମ କାୟାର ସନ୍ଧାନରେ ଉଡିଗଲା। ବନ୍ଧୁ ଯେ ତାକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ହେବ!

 

 (୮ ଫେବୃୟାରି ୧୯୮୫ ସମ୍ବାଦ, ୬ ପୃଷ୍ଠା ସାହିତ୍ୟ ବିଭାଗ, ରେ ପ୍ରକାଶିତ)

 


 

ଦ୍ୱିପହରର ଛାଇ

 

ଏକ

 

ଦିନେ,ଦି-ଦିନ ନୁହେଁ! ସପ୍ତାହେ ହେଲା ସ୍ମୃତି ଦେଖୁଛି ତାକୁ। ଆଜି ବି ଦେଖିବ କି? କ୍ଲାସ ସରିବାକୁ ଯାଉଛି। ଏଇ ଭାବନା ଆସୁ ଆସୁ ସ୍ମୃତିର ଛାତିରେ କମ୍ପନ ବଢିଗଲା। କ୍ଲାସ ଶେଷ ହେଲା। ମାଳବିକା ସହ ସେ କଲେଜରୁ ବାହାରକୁ ଆସିଲା।

କଲେଜ ସାମନା ବସ୍ ରହିବା ଜାଗାରେ ସେ ଆଜି ବି ଠିଆ ହୋଇଛି।ତାକୁ ଚାହିଁ ହସୁଛି। ଏକମୁଖୀ, ସ୍ଥିରଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ମିତହାସ୍ୟ। ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଜଣାଉଥିବା ହସ!

ସ୍ମୃତି ନିଜ ସ୍ମ୍ରୁତି-କୋଷରେ ଖୋଜିଲା। ନା, ମାମାଙ୍କର କିଏ ସାଥୀ ଭଳି ତ ମନେ ହେଉନି। ତାହାହେଲେ କ’ଣ ପାଇଁ, କେବଳ ତାକୁ ହିଁ ଚାହିଁ ହସେ? ସିଏ ତ ଆଉ ଛୋଟପିଲା ହୋଇନି ଯେ ହସି, ଫୁଲ ଶୁଙ୍ଘେଇ ତା ପଛେ ପଛେ ଟାଣି ନେଇଯିବ! ତାହହେଲେ କିଏ ସେ? କ’ଣ ଦରକାର ତା’ର? ଅଜଣା ଅଘଟଣର ଆଶଙ୍କାରେ ସ୍ମୃତି ଶିହିରି ଉଠିଲା।

ମାଳବିକା ପ୍ରଶ୍ନ କଲା, “କିଏ ଲୋ ସ୍ମୃତି, ଚିହ୍ନିଛୁ? ସବୁବେଳେ ତୋତେ ହିଁ ଚାହିଁ ହସୁଛି।”

ମୁଣ୍ଡ ହଲେଇ ସ୍ମୃତି ମନା କଲା।

“ମୁଁ ପଚାରିବି ତାକୁ?”

“କ’ଣ ବୋଲି?”

“ ଏମିତି। ଜଣେ ପୁଅ ଜଣେ ଝିଅର ପିଛା ଧରିବାରେ କିଛି କାରଣ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଦରବୁଢୀ ଏଇ ସୁନ୍ଦରୀର ପଛେ କାହିଁକି?”

“ନା, ଆମର କିଛି ଦରକାର ନାଇଁ ସେସବୁ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିବା।” ସ୍ମୃତି କହିଲା। ମାଳବିକା ପ୍ରତିବାଦ କଲାନି।

“ସ୍ମୃତି, ଶୁଣିବୁ?” ପ୍ରଶ୍ନ ଠିକ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଯାଇଥିଲା। ଦିହେଁ ସେତେବେଳେ ବସ୍ ରହିବା ଜାଗାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ତାକୁ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଡାକୁଥିବା ଜାଣି ବି ସ୍ମୃତି ଚାହିଁ ପାରିଲାନି। ଅନ୍ୟଦିଗେ ମୁହଁ ବୁଲେଇ ନେଲା। ମାଳବିକା ସିଧା ଚାହିଁଲା। ପୌଢାକୁ ଚାହିଁ ଆଖି ଆଖିରେ ପଚାରିଲା- ମୋତେ?

“ନା, ତମକୁ ନୁହଁ। ସ୍ମୃତିକୁ। ଟିକେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବୁ ମା’?”

ମନେ ମନେ ଚିଡିଗଲା ସ୍ମୃତି। ହୁଁ, ନାଁ ବି ଜାଣିଛି!ମାଳବିକା କହୁଣୀରେ ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା, “ଯା, ଡାକୁଛି। ମୁଁ ଅଛି ଏଇଠି।”

ସେ ପାଖକୁ ଗଲା। କ୍ଷଣକାଳ ପାଇଁ ନିରିଖେଇ ଚାହିଁଲା। ଗୌରାଙ୍ଗୀ ଏଇ ମହିଳା ଜଣକ ଅତୀତରେ ଯେ କେବେ ଦିନେ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ, ସେଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୁନ୍ଦିଲା କୁନ୍ଦିଲା ଚେହେରାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବି ମଉଳିନି।

ପଚରିଲା, “କ’ଣ?” ହଠାତ୍ ତାର ମନେ ହେଲା, ସେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ପାରୁନି। କଣ୍ଠରୁ ସ୍ୱର ଏକ ଭିନ୍ନ ଲହରରେ ବାହାରୁଛି।

“ତୁ ବି.ଏ. ପଢୁଛୁ ମା’?” କୋମଳ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା।

ସେ ମୁଣ୍ଡ ହଲେଇଲା।

“କେତେ ବଡ ହେଇଗଲୁଣି। ଏତେ ଟିକେ ଥିଲୁ। ଦେଖିଥିଲି।”

“କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିନି। କେବେ ଦେଖିନି।”

ଆଖିରେ ତାଙ୍କର ଗତ ଯୁଗର ସ୍ବପ୍ନ ଭାସି ଉଠିଲା। ଡୋଳା ଦୁଇଟି ଉପରେ ପାଣିର ଏକ୍ ଆସ୍ତରଣ ଦେଖାଗଲା। ସେ ସ୍ମୃତିର୍ ଚିବୁକ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, “ମୋ ନାଁ ରମା। ରମା କହିଲେ ତୋ ବାପା ଚିହ୍ନିବେ। କହିବୁ?”

ସ୍ମୃତି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲାନି।

 

ଦୁଇ

 

ବାବା ଆସିଲାବେଳେ ରାତିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ବିତି ସାରିଥିଲା। ମାମା ତାଙ୍କ ହାତରୁ କୋଟ୍ ନେଇ ଉଆର୍ଡରୋବ ବାହାର କରୁଥିଲେ। ସ୍ମୃତି କବାଟରେ ଆଘତ ଦେଲା, “ବାବା!”

ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ବୁଲି ଚାହିଁଲେ ଏବଂ ଝିଅକୁ ଦୁଆର ମୁହଁରେ ଦେଖି କହିଲେ, “ଆ ଇତି, ଏଇଠିକୁ ଆସେ।”

ପାଖକୁ ଆସି ସେ ପଚାରିଲା, “ବାବା, ଆପଣ ରମା ନାଆଁରେ କାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକକୁ?”

ଜୋତା ଖୋଲୁ ଖୋଲୁ ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁଙ୍କ ହାତ ଅଟକିଗଲା। କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ ହେଇଯିବା ପରେ ସେ ସ୍ମୃତିକୁ ଚାହିଁଲେ, “କାହିଁକି, କ’ଣ ହେଲା କି?”

“ସପ୍ତାହେ ହେଲା ସେ କଲେଜ ସାମନା ପାସେଞ୍ଜେର ସେଡ୍‌ରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି। ମୋତେ ଦେଖି ହସନ୍ତି। ଆଜି କହିଲେ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ବୋଲି। କିଏ ସେ ବାବା?”

ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ଜବରଦସ୍ତ ହସିଲେ, “ଡରି ଯାଇଛୁ? ଜଣେ କିଏ ତୋତେ ରୀତିମତ ଫଲୋ କରୁଛି। ଏଥିରେ ଡରିବାର କ’ଣ ଅଛି। ‘ବି ଏ ବ୍ରେଭ୍ ଗର୍ଲ ଏଣ୍ଡ ଫେସ୍ ଇଟ୍ ବ୍ରେଭଲି’। ମୋତେ ସେ ଜାଣିଥାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାକୁ ଜାଣିନି।”

ସ୍ମୃତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପାରିଲାନି। ତଥାପି ପ୍ରତିବାଦ କଲାନି। ଫେରି ପଡୁଥିଲା। ବାବା ପଛରୁ ଡାକିଲେ, “ଶୁଣ ଇତି, କାଲିଠୁ ତୁ ଚାଲି ଚାଲି କଲେଜ ଯିବୁନି। ମୋ ଜିପ୍‌ରେ ଯିବୁ। ସେଥିରେ ହିଁ ଆସିବୁ। ଆଜିକାଲି ଏମିତି ଘଟଣା ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବଳ। ଫୁଲ ଶୁଙ୍ଘେଇ କଲିକତାରେ ନେଇ ବିକି ଦେବେ।”

ରମା ନାମ୍ନୀ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଟି ମାଲୁଣି କି? ଫୁଲ ଶୁଙ୍ଘେଇ ମେଣ୍ଢା କରିଦେବ? ସେ ଶୀତେଇ ଉଠିଲା!

ଝିଅ ଚାଲିଗଲା ପରେ ବିରଳା ପଚାରି, “ରମା ହଠାତ୍ ଏବେ କାହିଁକି ଦେଖା ଦେଇଛି?”

ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦେଖାଯାଉ। ସମୟ କହିବ।”

 

ତିନି

 

ସେଦିନ ତିନିଟା ପରର ସମସ୍ତ କ୍ଲାସ ହଠାତ୍ ସସ୍ପେଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା। ସ୍ମୃତି ଘରକୁ ଫୋନ୍ କଲା। ମାମା କହିଲେ, ଡ୍ରାଇଭର ଶୋଇଯାଇଛି। ସେ ଯାଇ ଉଠେଇ ପଠେଇବେ। ଚାଲି ଚାଲି ଗେଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲା ସ୍ମୃତି।

ସେଇଠି ସେ ଠିଆହୋଇଥିଲେ। ରମା! ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଜନିତ ହସ! ତାକୁ ଦେଖି ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତା’ର ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା। କ୍ରୋଧରେ ଫାଟି ପଡିଲା ସେ, “କ’ଣ ଦରକାର ଆପଣଙ୍କର? କାହିଁକି ମୋ ପିଛା ଧରିଛନ୍ତି?”

ରମାଙ୍କ ଆଖିରୁ ହସ ଲିଭିଗଲା, “ପିଛା ନୁହେଁ ଝିଅ। ମାଆ ତ ଝିଅକୁ ଦେଖିବାଟା ଅପରାଧ?”

ସେ ଚମକି ଉଠିଲା, “କିଏ କା ମାଆ?”

“ତୁ ମୋ ଝିଅ ସ୍ମୃତି। ମୁଁ ତୋ ମାଆ।”

ସ୍ମୃତିର କଣ୍ଠରୁ ଠିକ୍ ସ୍ୱର ବାହାରିଲାନି। ଫିସ୍ ଫିସ୍ ସ୍ୱର ରେ କହିଲା, “ଅସମ୍ଭବ, ଅସମ୍ଭବ, ମୋ ମାଆ ମୋତେ ଜନ୍ମ କଲା ପରେ ମରିସାରିଛନ୍ତି।”

ମୁଣ୍ଡ ହଲେଇଲେ ରମା, “ମୋ ଫୋଟ କେବେ ଘରେ ଦେଖିନୁ?”

“ନା”

“ତୋ ବାବାଙ୍କୁ ଫୋଟ ମାଗେ, ଜାଣିପାରିବୁ।”

ଏମିତି କେମିତି ହୋଇଗଲା? ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସବୁକିଛି ଓଲଟପାଲଟ ହୋଇଗଲା। ତା ମାଆ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି! ଅଥଚ ତାକୁ ପିଲାଦିନୁ କୁହାଯାଇଛି, ସେ ମରିସାରିଛନ୍ତି। ଏମିତି କେମିତି କରିପାରିଲେ ବାବା? ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଦୁଧଖିଆ ଛୁଆ ପାଖରୁ ତା ମା’କୁ ଛଡେଇ କେମିତି ନେଇପାରିଲେ? ମା…! ପ୍ରଥମେ ପରିଚୟ ନ ଜାଣି ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖି ସେ ବିରକ୍ତ ହେଉଥିଲା, ସେ ତା ମା’! ଇସ୍, ତାଙ୍କ ଛାତିରୁ ସେ କେତେଦିନ ଦୁଧ ଖାଇଛି?

 

            ଚାରି

 

“ବାବା?”

“କ’ଣ ଇତି?”

“ମା’ଙ୍କର ଫୋଟ ନାହିଁ?”

“ଆଲ୍‌ବମ୍‌ରେ ଅଛି, ଦେଖୁନୁ।”

“ମାମାଙ୍କର ନାହିଁ ବାବା, ମୋ ମା’ଙ୍କର ଫୋଟ।”

ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ଝିଅକୁ ଚାହିଁଲେ। ସ୍ମୃତି ଆଜି ସବୁଦିନଠୁ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଉଛି। ରମାକୁ ପୁଣି ଭେଟିଛି କି? ପଚାରିଲେ, “ଆଜି ତୋର ଫୋଟ କାହିଁକି ଦରକାର ପଡିଲା?”

“ମୋ ମା’ଙ୍କର ନାଆଁ ରମା କି ବାବା?”

ସେ ଥଣ୍ଡା ପଡିଗଲେ। ନିଜକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ସଂଯତ ରଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହଁ।”

“ସେ ମରିସାରିଛନ୍ତି ବୋଲି ମିଛ କାହିଁକି କହିଛ ବାବା? ତାଙ୍କୁ ଘରୁ ତଡି ଦେଇଛ?”

“ତୋର ଏ ସବୁରେ ମୁଣ୍ଡ ଖେଳେଇବା ଦରକାର ନାହିଁ।”

ସ୍ମୃତିର ସମସ୍ତ ତନ୍ତୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇଗଲା୤ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ପାଟି କଲା, “ମୋ ମା’ ବଞ୍ଚିଥାଉ ଥାଉ ସେ ମରିସାରିଛନ୍ତି ବୋଲି କାହିଁକି କହିଲ? ମୋର ଉତ୍ତର ଦରକାର।”

ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ଚେୟାରରୁ ଉଠି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, “ତାକୁ କହିଦିଅ ବିରଳା, କାଲିଠୁ ତାର କଲେଜ ଯିବା ବନ୍ଦ। ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ହଷ୍ଟେଲରେ ରହି ସେ ଯେମିତି ପଢିପାରିବ।”

ବିରଳା ଝିଅକୁ ବିକଳରେ ଚାହିଁଲେ। ଗଡି ଆସୁଥିବା ଲୁହକୁ ଦୁଇହାତ ପାପୁଲିରେ ଘୋଡାଇ ସ୍ମୃତି ନିଜ କୋଠରୀକୁ ଚାଲିଗଲା।

 

 ପାଞ୍ଚ

 

ସବୁ ରବିବାରରେ ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ଘରେ ରହନ୍ତି। ସେଦିନ ବି ଥିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ବସି ଟି.ଭି ଦେଖୁଥିଲେ। ସ୍ମୃତି ନିଜ କୋଠରୀରେ ପଡିରହି ଶୀତୁଆ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁଥିଲା। ବିରଳା ଆସି ତାକୁ ଡାକିଲେ ଟି.ଭି ଦେଖିବା ପାଇଁ। ଅଭିମାନରେ ମାମାଙ୍କ ଡାକ ବି ଶୁଣିଲାନି ସେ। ଶୋଇ ସ୍ବପ୍ନ ଦେଖିଲା। ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଚେହେରା ନେଇ ତା ମାଆ ତାକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି- ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବୁନି ମାଆ? ସ୍ମୃତି ଯାଇପାରୁନି। କୁହୁଡିରେ ପହଁରୁଛି। ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁନି। ତା’ର ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଉଛି। ସେ ସହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କିନ୍ତୁ ପାରୁନି।

ତା’ର ନିଦ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। କୋଠରୀ ଭିତରେ ପୌଷ ମଧ୍ୟାନ୍ନର ତୀକ୍ଷଣାଲୋକ। ବୈଠକଖାନାରେ ବାବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସରୁକଣ୍ଠର ଜୋରଦାର୍ ତର୍କ-ବିତର୍କ ଝଙ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି। କିଏ ଆସିଛି? ସେ ଉଠି ବୈଠକଖାନା ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ଗଲା। ବାବା ଡାକିଲେ, ଆ ଇତି। ଦେଖେ କିଏ ଆସିଛି।”

ରକ୍ତ-ପାଣ୍ଡୁର ଓସାରିଆ ମୁହଁ ନେଇ ରମା ବସିଥିଲେ। ତା ମାଆ! ସ୍ମୃତି ହଠାତ୍ ବୁଝି ପାରିଲାନି, ସେ କ’ଣ କରିବ? ଦୌଡିଯାଇ ତା ମା’ଙ୍କ କୋଳରେ ପଡିଯିବ, ନା ପ୍ରାଣ ଖୋଲି ହସିବ? ତା’ର ହାତ ଧରି ପାଖରେ ବସେଇ ବାବା ପଚାରିଲେ, “ତାଙ୍କ ସହ ଯିବୁ ଇତି? ଡାକି ଆସିଛନ୍ତି।”

ସ୍ମୃତି କି ଉତ୍ତର ଦେବ?

ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ କହିଲେ, “ଦେଖ ରମା, ଇଏ ମୋର ଝିଅ। ତମର ନୁହେଁ। ଗୋଟିଏ ଜୀବନ୍ତ ମାଂସ ପିଣ୍ଡୁଳାକୁ ତମେ ଜନ୍ମ କରିଥିଲ ସତ। କିନ୍ତୁ ତାକୁ ମଣିଷ ଆମେ କରେଇଛୁ। ଆମେ!”

ରମାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଧିକ ରକ୍ତାଭ ଦେଖାଗଲା, “ସ୍ମୃତିକୁ ମୋତେ ନ ଦେଲେ ମୁଁ କୋର୍ଟରେ ଠିଆ ହେବି।”

ସେ ହସିଲେ, “ଓଃ, ସେଇ କୋର୍ଟରେ, ଯାହାର କାଠଗଡା ଭିତରେ ଠିଆହୋଇ ସ୍ବୀକାର କରିଥିଲ; ସ୍ୱାମୀ, ଝିଅ, ସମ୍ପତ୍ତି, କାହାରି ଉପରେ ତମର ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଆଉ ତମେ ନିଜ ଖୁସିରେ ହିଁ ତ୍ୟାଗପତ୍ର ଦେଇଛ। ମୁଁ ତ ତମକୁ ଛାଡି ନ ଥିଲି। ତମେ ହିଁ ଆମକୁ ଛାଡିଦେଲ। ଇତିକୁ ଛାଡି ଗଲାବେଳେ ସେ କେତେଦିନର ହୋଇଥିଲା, ମନେ ଅଛି?”

ରମାଙ୍କ ମୁହଁ ଧଳା ପଡିଗଲା। ସେ ଚୌକିରୁ ଉଠି ଠିଆ ହେଲେ। ସ୍ମୃତିକୁ ଚାହିଁ ବିକଳ ହୋଇ ଡାକିଲେ, “ମୁଁ ତୋ ମାଆ ଲୋ ଇତି। ଆ, ମୋ ସହ ଯିବୁ।”

ଭୟରେ ସେ ଚୌକିରୁ ଉଠି ପାରିଲାନି। ଅଜାଣତରେ ତା’ ହାତ ବାବାଙ୍କ ହାତକୁ ଭିଡି ଧରିଲା। ହାତର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଝିଅର କମ୍ପନ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ। କହିଲେ, “ରୂପର ନିଶାରେ ପାଗଳ ହୋଇ ହିରୋଇନ୍ ହେବ ବୋଲି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଛୁଆକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯାଇଥିଲ, କେତେ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କଲ ରମା? ନା, ନିରାଶ ହୋଇ ସ୍ମୃତିର ଆଶ୍ରା ଧରିଛ? ତାକୁ ବି ହିରୋଇନ୍ କରିବ?”

“ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ!!” ରମା ଚିତ୍କାର କଲେ।

“ମିଛ ତ କହିନି, ରମା। ଜନ୍ମ କଲା ପରେ ତାକୁ ଛାତିର କ୍ଷୀର କେତେଦିନ ଖୁଆଇଛ? ପ୍ରଥମେ ସନ୍ତାନ ପାଳିବା ଶିଖ। ତା’ପରେ ତା’ ଉପରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବ।”

ସତ, ସତ, ନିଷ୍ଠୁର ସତ। ଅବାକ୍ ସ୍ମୃତିର ମୁହଁକୁ ରମା ଚାହିଁ ପାରିଲେନି। ଏଇ ସବୁ ଶୁଣିଲା ପରେ କେମିତି ସେ ଝିଅ ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବେ? ଝଡ ବେଗରେ କୋଠରୀରୁ ବାହାରିଯାଇ ମଧ୍ୟାନ୍ନର ଖରାରେ ମିଶିଗଲେ।

ରମାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଘରେ ଲୁଚିଥିବା ବିରଳା, ସେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସ୍ୱାମୀ ଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, “ସେ ଚାଲିଗଲେ?”

ହାତମୁଠାରେ ଥିବା ଝିଅର ହାତକୁ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ ଦିବ୍ୟେନ୍ଦୁ ସ୍ମୃତିକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, “ଇଏ ଥିଲା ତୋର ସେଇ ମା’, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଲୁଚେଇ ରଖିଥିଲି।”

ସ୍ମୃତିର ଆଖି ଢଳ ଢଳ ହୋଇଗଲା। ଏଇ ଥିଲେ ତ ମାଆ! ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ସ୍ବପ୍ନରେ ଦେଖିଥିଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମନେ କରିଥିଲା ଏବଂ ଇଏ ତା’ର ମାମା, ବାବା କେବେ ଦିନେ କହିଥିଲେ, କେବଳ ତାକୁ ପାଳିବା ନିମନ୍ତେ ନିଜର ଗର୍ଭପାତ କରି ଦେଇଥିଲେ!

ସେ ଦେଖିଲା, ମାମା ଝରକା ଦେଇ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲମ୍ବା ପିଚୁ ରାସ୍ତା କଡେ କଡେ ଶୀତୁଆ ଖରାରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଲୁଗାକାନିକୁ ଟାଣି ଯଉଥିବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକକୁ ଚାହିଛନ୍ତି। ସେ ଝରକା ବନ୍ଦ କରିଦେଇ ମାମାଙ୍କ ଛାତିରେ ମୁହଁ ଲୁଚେଇଦେଲା।

“ବାବାଙ୍କୁ କହିଦିଅ ମାମା, ମୁଁ ତମକୁ ଛାଡି କୁଆଡେ ଯିବିନି।”

ବିରଳା ଝିଅର ଢଳ ଢଳ ଆଖିକୁ ଚାହିଁଲେ ଏବଂ ତା କପାଳ ଚୁମିନେଲେ।

 

(୭ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୮୫, ସମ୍ବାଦ, ସାହିତ୍ୟ ବିଭାଗ, ପୃଷ୍ଠା ୫ରେ ପ୍ରକାଶିତ)

 

 

 

पंचतंत्र

On the eve of World Friendship Day, I append below two short stories in Hindi collected from the books as told by Pandit Vishnu Sharma’s PANCHATANTRA regarding friendship which is an ever referral.

  1. मूर्ख-मित्र

एक नदी के किनारे एक जामुन के पेड़ पर एक बन्दर रहता था जिसकी मित्रता उस नदी में रहने वाले मगरमच्छ के साथ हो गयी।वह बन्दर उस मगरमच्छ को भी खाने के लिए जामुन देता रहता था।एकदिन उस मगरमच्छ ने कुछ जामुन अपनी पत्नी को भी खिलाये। स्वादिष्ट जामुन खाने के बाद उसने यह सोचकर कि रोज़ाना ऐसे मीठे फल खाने वाले का दिल भी खूब मीठा होगा ;अपने पति से उस बन्दर का दिल लाने की ज़िद्द की।

पत्नी के हाथों मजबूर हुए मगरमच्छ ने भी एक चाल चली और बन्दर से कहा कि उसकी भाभी उसे मिलना चाहती है इसलिए वह उसकी पीठ पर बैठ जाये ताकि सुरक्षित उसके घर पहुँच जाए।बन्दर भी अपने मित्र की बात का भरोसा कर, पेड़ से नदी में कूदा और उसकी पीठ पर सवार हो गया।जब वे नदी के बीचों-बीच पहुंचे ; मगरमच्छ ने सोचा कि अब बन्दर को सही बात बताने में कोई हानि नहीं और उसने भेद खोल दिया कि उसकी पत्नी उसका दिल खाना चाहती है।बन्दर को धक्का तो लगा लेकिन उसने अपना धैर्य नहीं खोया और तपाक से बोला –‘

“ओह, तुमने, यह बात मुझे पहले क्यों नहीं बताई क्योंकि मैंने तो अपना दिल जामुन के पेड़ की खोखल में सम्भाल कर रखा है।अब जल्दी से मुझे वापस नदी के किनारे ले चलो ताकि मैं अपना दिल लाकर अपनी भाभी को उपहार में देकर; उसे खुश कर सकूं ।”

मूर्ख मगरमच्छ बन्दर को जैसे ही नदी-किनारे ले कर आया ;बन्दर ने ज़ोर से जामुन के पेड़ पर छलांग लगाई और क्रोध में भरकर बोला – “अरे मूर्ख ,दिल के बिना भी क्या कोई ज़िन्दा रह सकता है ? जा, आज से तेरी-मेरी दोस्ती समाप्त।”

2.मित्र-द्रोह

दो मित्र धर्मबुद्धि और पापबुद्धि हिम्मत नगर में रहते थे। एक बार पापबुद्धि के मन में एक विचार आया कि क्यों न मैं मित्र धर्मबुद्धि के साथ दूसरे देश जाकर धनोपार्जन कर्रूँ। बाद में किसी न किसी युक्ति से उसका सारा धन ठग-हड़प कर सुख-चैन से पूरी जिंदगी जीऊँगा। इसी नियति से पापबुद्धि ने धर्मबुद्धि को धन और ज्ञान प्राप्त होने का लोभ देते हुए अपने साथ बाहर जाने के लिए राजी कर लिया।

शुभ-मुहूर्त देखकर दोनों मित्र एक अन्य शहर के लिए रवाना हुए। जाते समय अपने साथ बहुत सा माल लेकर गये तथा मुँह माँगे दामों पर बेचकर खूब धनोपार्जन किया। अंततः प्रसन्न मन से गाँव की तरफ लौट गये।
गाँव के निकट पहुँचने पर पापबुद्धि ने धर्मबुद्धि को कहा कि मेरे विचार से गाँव में एक साथ सारा धन ले जाना उचित नहीं है। कुछ लोगों को हमसे ईष्या होने लगेगी, तो कुछ लोग कर्ज के रुप में पैसा माँगने लगेंगे। संभव है कि कोई चोर ही इसे चुरा ले। मेरे विचार से कुछ धन हमें जंगल में ही किसी सुरक्षित स्थान पर गाढ़ देनी चाहिए। अन्यथा सारा धन देखकर सन्यासी व महात्माओं का मन भी डोल जाता है।
सीधे-साधे धर्मबुद्धि ने पुनः पापबुद्धि के विचार में अपनी सहमति जताई।वहीं किसी सुरक्षित स्थान पर दोनों ने गड्ढ़े खोदकर अपना धन दबा दिया तथा घर की ओर प्रस्थान कर गये।
बाद में मौका देखकर एक रात कुबुद्धि ने वहाँ गड़े सारे धन को चुपके से निकालकर हथिया लिया।कुछ दिनों के बाद धर्मबुद्धि ने पापबुद्धि से कहा: भाई मुझे कुछ धन की आवश्यकता है। अतः आप मेरे साथ चलिए।पापबुद्धि तैयार हो गया।जब उसने धन निकालने के लिए गड्ढ़े को खोदा, तो वहाँ कुछ भी नहीं मिला। पापबुद्धि ने तुरंत रोने-चिल्लाने का अभिनय किया। उसने धर्मबुद्धि पर धन निकाल लेने का इल्जाम लगा दिया। दोनों लड़ने-झगड़ते न्यायाधीश के पास पहुँचे।

न्यायाधीश के सम्मुख दोनों ने अपना-अपना पक्ष प्रस्तुत किया। न्यायाधीश ने सत्य का पता लगाने के लिए दिव्य-परीक्षा का आदेश दिया।

दोनों को बारी-बारी से अपने हाथ जलती हुई आग में डालने थे। पापबुद्धि ने इसका विरोध किया उसने कहा कि वन देवता गवाही देंगे। न्यायधीश ने यह मान लिया। पापबुद्धि ने अपने बाप को एक सूखे हुए पेड़ के खोखले में बैठा दिया। न्यायधीश ने पूछा तो आवाज आई कि चोरी धर्मबुद्धि ने की है।

तभी धर्मबुद्धि ने पेड़ के नीचे आग लगा दी। पेड़ जलने लगा और उसके साथ ही पापबुद्धि का बाप भी, वो बुरी तरह रोने-चिल्लाने लगा। थोड़ी देर में पापबुद्धि का पिता आग से झुलसा हुआ उस वृक्ष की जड़ में से निकला। उसने वनदेवता की साक्षी का सच्चा भेद प्रकट कर दिया।

न्यायाधीश ने पापबुद्धि को मौत की सजा दी और धर्मबुद्धि को उसका पूरा धन दिलवाया और कहा कि मनुष्य का यह धर्म है कि वह उपाय की चिन्ता के साथ अपाय की भी चिन्ता करे।

(मित्रो, बचपन में पढ़ी यह कहानी आज भी मुसीबत के क्षणों में धैर्य रखने की प्रेरणा देती है ताकि हम कठिन समय का डट कर मुकाबला कर सकें। दूसरे, मित्रता का सदैव सम्मान करें।)

ମନ ଅଗଣାରୁ (ବିଳମ୍ବିତ ପ୍ରହର)

ରାତି ପାହି ନ ଥିଲା। ତଥାପି ମୋ ନିଦ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା। ଦକ୍ଷିଣ ପାଖ ଝରକା ଫାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଜହ୍ନ ଆଲୁଅର ସରୁ ରେଖା ଭିତରକୁ ପଶି ଆସି ପ୍ରୀତମର ମୁହଁ ଉପରେ ପଡୁଥିଲା ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ଅବିକଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନେଇ ଏ ଦୁନିଆ କୁ ଆସିଛି ସେ ଅନେକ ରାତି ଯାଏଁ ତାର ଅସରନ୍ତି କଥା ସରି ନ ଥିଲା ଛୋଟ ବେଳୁଁ ହିଁ ତାର ଶୋଇଲା ବେଳେ ମୋ ପାଖରେ ବଜର ବଜର ହେବା ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ଶୀତାଂଶୁ ବିରକ୍ତ ହେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରୀତମର ଅଭ୍ୟାସ ବଦଳି ନ ଥିଲା ଦିନ ସାରା ତାର ଦିନଚର୍ଯ୍ୟାକୁ ମାମା ପାଖରେ ନ ବାନ୍ତି କଲା ଯାଏଁ ତାକୁ ନିଦ ହେଉ ନ ଥିଲା କୋଡ ପୋଛା ପୁଅର ଏଇ ଅଭ୍ୟାସକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବାକୁ ମୋର ଇଛା ହେଉ ନ ଥିଲା।

ତେଣୁ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ଆକଟ କରି କହୁଥିଲି, ‘କହୁ, ନ କହିଲେ ତା ଭିତରେ ସେ ସବୁ ଘର କରିଦେବ। ତମେ ଶୋଇଯାଅମୁଁ ତା କଥା ବୁଝୁଛି

ବାସ୍‌, ଶୀତାଂଶୁ ଚୁପ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରୀତମର ଅଭ୍ୟାସରେ ପର ଲାଗିଯାଇଥିଲା

ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ସେ କହିଥିଲା, ‘ମାମା, ମୁଁ ତମ ପାଖରେ ଶୋଇବି

ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍‌ ମୀନୁ ଝିଙ୍ଗାସି ଉଠିଲା, ‘ହଁ, ନ ଶୋଇଲେ ଆଉ ଗେଲା ବୋଲି କେମିତି ଜଣା ପଡିବ?’

ସାନ ବୋହୂ ଆକଟ କଲା, ‘ମାମା ଶୋଇବେ। ଜଲଦି ଉଠିଲେ ସକାଳୁ ଅନେକ କାମ ଅଛି। ତମେ ଆଉ ବକର ବକର ହେବନି।’

ଆହା, ପ୍ରୀତମ ଟିକେ ହେଲେ ବି ବଦଳି ଥାଆନ୍ତା – ‘ମାମା, ଏଇଟା ହେଲା, ମାମା ସେଇଟା ହେଲା, ୟାକୁ ଏୟା କହିଲି, ତାକୁ ସେୟା କହିଲି, ମୁଁ ହେବାରୁ ତମ ବୋହୂକୁ ସମ୍ଭାଳିଛି, ବୁଝିଲ’ – ଆଦି, ଆଦି ର ଅନେକ ଅସରନ୍ତି ସମ୍ଭାର।

ସାନ ବୋହୂକୁ ପ୍ରୀତମ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ପସନ୍ଦ କଲା ପରେ ଏକୁଟିଆ ତାକୁ ଦେଖି ପଚାରିଥିଲି, ‘ତାର ଟିକେ ଦୁର୍ବଳତା ଅଛି ଝିଅ, ରାତିରେ ଶୋଇଲାବେଳେ ଜଣକ ପାଖରେ ବକର ବକର ହେଲା ପରେ ହିଁ ସେ ଶୋଇପାରିବ ତମେ ପାରିବ?’

ସେ ସେତେବେଳେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇ ପାରି ନ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ତାର ଚାହାଣୀରେ ସମ୍ମତି ସୂଚକ ଇଙ୍ଗିତ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ବଦ ରାଗୀ ହେଲେ ବି ପ୍ରୀତମର ଏଇ ଅଭ୍ୟାସଟିକୁ ଆପଣେଇ ଥିବାରୁ, ସାନ ବୋହୂ ଉପରେ ସହଜରେ ମୁଁ ଖପା ହୋଇ ପାରୁ ନଥିଲି

ଏମିତି ହିଁ ଏକ ଶରତର ପାହାନ୍ତି ପହରେ ଅଷ୍ଟମୀ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଘରେ ସବୁ ପିଲାଏ ଜମା ହୋଇଥିଲେ, ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ କ୍ଷୀଣ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ମୋ ନିଦ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା ଶୀତାଂଶୁ ଛାତିକୁ ଧରି ଛାଟିପିଟି ହେଉଥିଲେ। ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ପାଣି ଦେଇଥିଲି ଅଧା ବୋତଲର ଆଣ୍ଟାସିଡ ତାଙ୍କ ପାଟିରେ ଢାଳିଦେଇଥିଲିକିଛି ଲାଭ ମିଳି ନ ଥିଲା। ବାପା ପାଖରେ ଶୋଇଥିବା ପ୍ରୀତମ ବି ଉଠିପଡିଥିଲାଚିତ୍କାର କରି ସେ ଉପର ଘରେ ଶୋଇଥିବା ତା ବଡ ଭାଇକୁ ଡାକି ସାରିଥିଲା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ଧରି ହସ୍‌ପିଟାଲ ନିଆ ଯାଇଥିଲାସେ ରାତି ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ମା ପୁଅ ଦୁହିଁଙ୍କ ଶେଷ ଶୋଇବା ଥିଲା। ସକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପହଲି କିରଣ ଆମ ମାଟିରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁର କରାଳ ଲହରୀ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଶୀତାଂଶୁ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ସାରିଥିଲେ ଚଉରାଳିଶି ବର୍ଷର ମୋ ବୈବାହିକ ଜୀବନରେ ଶୀତାଂଶୁ ରୂପକ ପକ୍ଷ ହଠାତ୍‌ କଟିଯାଇ ମୋ ଜୀବନ ଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା

ବାହାରେ ଦୂର କେଉଁ ମନ୍ଦିରରେ ଶଂଖ ଓ ଘଣ୍ଟା ଧ୍ଵନିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣା ଯାଉଥିଲା। ପ୍ରୀତମର ଉପରେ ପଡିଥିବା କ୍ଷୀଣ ପାହାନ୍ତି ଆଲୁଅ ଉପରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇ ଆଣି ଉଠି ବସିଲିମୋତେ ଯେ ନିଜକୁ ନିଜେ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ହେବ, ନିଜେ ଉଠି ସାରି ମୁରବୀ ସାଜି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଠେଇବାକୁ ପଡିବ ପ୍ରଦୀପ, ତା ସ୍ତ୍ରୀ; ଅନୀତା, ତା ସ୍ୱାମୀ ସକାଳ ଗାଡିରେ ଆସିବେ। ରାତି ପାହିଲେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବାର୍ଷିକୀ

 

ଦୁଇ

ଦିନେ ସଂଧ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ୩୦ ବର୍ଷ ଧରି ରହୁଥିବା ସେହି ପୁରୁଣା ଜୀର୍ଣ୍ଣ-ଶୀର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ଘରକୁ ଫେରିଲା ପରେ ଚାହା ପିଉ ପିଉ ଶୀତାଂଶୁ କହିଥିଲେ, ‘କୁସୁମ, ଗାଁରୁ ଆସି ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟରି କରୁଥିବା ମୋର ସାଙ୍ଗ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କଥା ତମର ମନେ ଅଛି?’

ହଁ, ମନେ ନ ଥିବ କେମିତି? ପ୍ରଦୀପ ଓ ଅନୀତାର ବାହାଘର ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା ତା’ ପରେ ପରେ ଦିନେ ଆମ ସରକାରୀ କ୍ୱାର୍ଟରରେ ଗୋଟିଏ ଦମ୍ପତ୍ତି ପେଢିପୁଟୁଳା ଧରି ଆସି ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲେ ମୋ ଦେହରେ ଯେମିତି କିଏ ନିଆଁ ଲଗେଇ ଦେଇଥିଲା ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚଟା ପିଲା ଧରି ରାଜଧାନୀ ଭଳି ଜାଗାରେ ଚଳ। ପୁଣି ଗାଁରୁ ସାଙ୍ଗ-ସାଥୀ! ବହୁତ ସମୟ ଧରି ଭିତର ଘରୁ ମୁଁ ବାହାରି ନ ଥିଲି କାକୁତି ମିନତି କରି ଶୀତାଂଶୁ ମୋତେ ବାହାରକୁ ଧରି ଆଣିଥିଲେ

‘କୁସୁମ, ମୋ ସାଙ୍ଗ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ। ଇଏ ତା ସ୍ତ୍ରୀ

ଜର୍ଜରିତ କ୍ରୋଧର ଆବରଣରୁ ବାହାରି ଆସି ସାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଚାହିଁ ପାରି ନଥିଲି ୧୫ ଦିନ ଆମ ଘରେ ରହିଲା ପରେ ଭଡା ଘର ଦେଖି ବରମୁଣ୍ଡା ଗାଁ ଭିତରକୁ ସେମାନେ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବହୁତ ଆମାୟିକ ମହିଳା ଥିଲେ । ଆମ ଘରେ ଥିଲା ଯାକ ମୋ ଘରର ସବୁ କାମ ତକ ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ ଗୀତୁ, ମୀନୁ, ପ୍ରୀତମର ଜଂଜାଳ ନିଜ ଛୁଆମାନଙ୍କ ଭଳି ନେଇଥିଲେ, ‘ନିଜର କିଛି ଠିକଣା ଥିଲେ ସିନା ଅପା, ପିଲାଙ୍କୁ ଏଇଠିକୁ ଆଣିବି। ନ ହେଲେ ପିଲାଙ୍କୁ ଏକୁଟିଆ କଣ ଗାଁରେ ୟା ତା ପାଖରେ ସବୁ ଦିନ ଛାଡି ହେବ?’

ଶୀତାଂଶୁ ସେହି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ ଅନେକ ଦିନ ହେଲା ସେମାନଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇ ନ ଥିଲା।

‘ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଆଜି ଅଫିସ ଆସିଥିଲା। ଗାଡକଣାରେ ସେ ପ୍ଲଟିଙ୍ଗ କରୁଛି। ଆମ ଅଫିସର ସମସ୍ତେ ସେଇଠି ଜାଗା କିଣୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ପଚାରୁଥିଲା।’

‘ତମେ କଣ କହିଲ?’

‘କଣ ଆଉ କହିଥାନ୍ତି? ଆମ ପାଖରେ କଣ ଅଛି ଯେ ତାକୁ କହିବି କିଣିବି ବୋଲି। ଚୁପ ରହିଲି। ସେ ହିଁ କହିଲା – କିଣି ଦେ, ଯେବେ ସୁବିଧା ହେବ ପଇସା ଦେବୁ।’

ପ୍ରଦୀପର ଗୋଟିଏ ପୁଅ, ଅନୀତାର ଗୋଟିଏ ଝିଅ, ଗୀତୁର ଗୋଟିଏ ଝିଅ, ମୀନୁ, ପ୍ରୀତମର ଛୁଆ ନ ଥିଲେ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ମାଆ ପାଞ୍ଚୋଟି ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିଥିଲା, ତାହା ପୁଣି ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ମଝିରେ ୧୬ ବର୍ଷର ପ୍ରଭେଦ ନେଇ ପ୍ରୀତମ ଜନ୍ମ ବେଳେ ପ୍ରଦୀପ କଲେଜରେ ଏବଂ ଅନୀତା ସ୍କୁଲରେ ପଢୁଥିଲେ ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚୋଟି ପିଲାଙ୍କୁ ଧରି ରାଜଧାନୀର ଦ୍ରୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପରିବେଶରେ ପରିସ୍ଥିତିର ସମ୍ମୁଖୀନ କରାଇବାରେ ଶୀତାଂଶୁ ସିଦ୍ଧ-ହସ୍ତ ଥିଲେ ଶାଶୁ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗାଁ ଘର ଏବଂ ବିଲ ବାଡି ବିକ୍ରୀ କରି ପିଲାଙ୍କୁ ମଣିଷ କରିବାକୁ ଶୀତାଂଶୁ ନିଜର ପାରିଲା ପଣ ସାରି ଦେଇଥିଲେ ତା ଭିତରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ନିଜ ଘର କରି ରହିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ହିଁ ଆମେ କେବେ ଦେଖି ନଥିଲୁ ତଥାପି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜାଗା କିଣାଗଲା

ଘର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିନ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ‘ଅପା, ମୀନୁକୁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେବ?’

ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଆମ ଘରେ ରହିଲା ଦିନରୁ ମୀନୁ ପାଇଁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଥିଲା, ମୁଁ ଜାଣି ଥିଲି କିନ୍ତୁ ତାକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଢାଳିବାକୁ ଯେ ସେ ମନରେ ଧରି ବସିଥିଲେ, ତାହା ମୋ ଧ୍ୟାନ ବାହାରେ ଥିଲା ମୀନୁକୁ ପଚାରିଥିଲି ମୀନୁ ମୌନ ରହିଥିଲା ଅଧିକନ୍ତୁ, ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ରାଜି କରାଇବାକୁ ମୋତେ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା। ମୀନୁ ପାଇଁ ବଡ ଚାକିରିଆ ଖୋଜୁଥିଲେ ସେ କିଛି ଦିନ ଚୁପ୍‌ ରହିବା ପରେ ଆମେ ହଁ, ହାଁ କରିଥିଲୁ ମୀନୁର ବାହାଘର ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ସହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ପରିବାରର ଆକାର ଆମ ଭଳି ବଡ ନ ଥିଲା ଝିଅର ବାହାଘର ସାରି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାଜୁଏଟ୍‌ ପରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପ୍ଲଟିଙ୍ଗ, କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟରୀ ରାସ୍ତାରେ ନେଇଯାଇ ଥିଲେଗାଁରୁ କିଛି ନ ଆଣି ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ସେ ଅନେକ ସମ୍ପତ୍ତିର ମାଲିକ ହୋଇପାରିଥିଲେ ମୋଟ ଉପରେ ଆମେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ଋଣୀ ଥିଲୁ କନ୍ୟା ଦାନ ପରେ ବି ସେ ଋଣରେ ଅନ୍ତ ଆସି ନ ଥିଲା

ଅବସର ନେଲା ପରେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କୁ ଯେତେ ଟଙ୍କା ମିଳିଥିଲା, ତାକୁ ଲଗେଇ ମୀନୁର ସ୍ୱାମୀ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଘରଟିକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ସେହି ଜାଗାରେ କରିଦେଲେ, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ବାପା ଆମ ପାଇଁ କିଣେଇ ଦେଇଥିଲେ ପ୍ରଦୀପ କହିଥିଲା, ‘ତମ ଟଙ୍କା ଥାଉ ବାପା, ମୁଁ ଘର ତିଆରି କରେଇ ଦେବି

ଶୀତାଂଶୁ କିଛି ଶୁଣି ନ ଥିଲେ, ‘ମୋ ଟଙ୍କାରେ କରି ଦେଉଛି। ଦରକାର ବେଳେ ତୁ ନ ଦେଲେ ଦେବ କିଏ? ଏବେ ଦରକାର ନାହିଁ

ଶୀତାଂଶୁ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଳିବିଳେଇ ଥାନ୍ତି, ‘ପ୍ରଦୀପ, ତା ସ୍ତ୍ରୀ ଆସିଲେ ଉପରେ ରହିବେ; ଅନୀତା, ଗୀତୁ, ମୀନୁ ଆସିଲେ ପଛ ପାଖ ରୁମରେ, ପ୍ରୀତମ ଆସିଲେ ମୋ ପାଖରେ ।’

ମୁଁ ପଚାରେ, ‘ଆଉ ପ୍ରୀତମର ସ୍ତ୍ରୀ? ପିଲାମାନଙ୍କର ପିଲାଏ? ଭୁଲିଗଲ?’

‘ଓଃ ହୋ, ତା ହେଲେ ଉପରେ ଆହୁରି ଦୁଇଟା ରୁମ ଦରକାର।’

ମୀନୁର ସ୍ୱାମୀ ହସନ୍ତି, ‘ବାବା, ସମସ୍ତେ ଏଇଠି କଣ ସବୁଦିନ ରହିବେ? ହଁ, ମୋର ମିନୁର କଥା ଅବଶ୍ୟ ଭିନ୍ନ

ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପ୍ରୀତମ ଆପତ୍ତି ଜଣାଏ, ‘ଭୁଲ କଥା ଭଇ, ମୂଁ କୁଆଡେ ଗଲି? ମୋର ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆସିବାର ଚାନସ୍‌ ଅଧିକ, ଏ କଥା ଜାଣିଛ ତ?’

ଭୁବନେଶ୍ୱର ନୁହଁ, ବରଂ ପ୍ରୀତମର ବଦଳି ଚେନ୍ନାଇରୁ ଆସାମର ହାଇଡ୍ରୋ ପାୱାର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ହୋଇଯାଇଥିଲା

ଶୀତାଂଶୁ ତାକୁ ହସି ହସି ଫୋନ୍‌ କରିଥିଲେ, ‘ଦେଖିଲୁ, ଭାଇନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲୁ!’

ଘର ତିଆରି ପରେ ପରେ ପ୍ରୀତମର ବାହାଘରତା ପରେ ଏଠାରେ ମୁଁ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ସହ ତିନିଟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ କଟେଇ ପାରି ନ ଥିଲିଆଶ୍ୱିନ- ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା- ବିଛୁରିତ ମେଘ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ କଳ୍ପନା ସେପାଖ ଅମା ଅନ୍ଧାରୁଆ ଅନ୍ଧ ତମସର ବାସ୍ତବତା ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଅସହନୀୟ ଥିଲା ଶୀତାଂଶୁ ଆଉ ନାହାନ୍ତି ମୋତେ ଚଳେଇ ନେବା ପାଇଁ, ମୋ ମନ ଅଗଣାର ସପନର ଢେଉକୁ ସମତୁଲ କରି ବାସ୍ତବର ଦୁନିଆକୁ ଫେରେଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ମୋ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଚହଲା ମନ ଅଗଣାରେ ପ୍ରଶାନ୍ତିର ସ୍ଥବିରତା କେବଳ ଶୀତାଂଶୁ ହିଁ ଆଣି ପାରୁଥିଲେ। ନ ହେଲେ କି ୧୬ ବର୍ଷର ତଫାତର ପ୍ରଦୀପ ଏବଂ ପ୍ରୀତମ ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସମନ୍ୱୟତା ରଖି ପାରିଥାନ୍ତିଅନୀତାର ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଗୀତୁର ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ମୀନୁର କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର ସ୍ୱାମୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଳ ମେଳ ରହି ଥାଆନ୍ତା

ତିନି

ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋତେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ପରିବାର ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର ରହିବାକୁ ପଡୁଥିଲା ମୀନୁ ଯେଉଁଭଳି ତା ଶାଶୁଘର ଆଉ ଆମ ଘରର କାମ ମଧ୍ୟରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖି ଚାଲିଥିଲା, ତାକୁ ନେଇ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦିନେ ଇଙ୍ଗିତରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବିରକ୍ତି ଭାବ ସୂଚାଇ ନାହାନ୍ତି। ତା ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୁପ ଥିଲେ

ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଚଉଦ ଦିନି ଦିନ ପ୍ରଦୀପ ଓ ଅନୀତା, ସତର ଦିନି ଦିନ ଗୀତୁ, କୋଡିଏ ଦିନି ଦିନ ପ୍ରୀତମ ଓ ସାନ ବୋହୂର ବିଦା କେବଳ ମୀନୁ ଓ ତା ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ହିଁ ମୁଁ ସହ୍ୟ କରି ପାରିଥିଲି।

ପ୍ରଦୀପ ଡାକିଥିଲା, ‘ମାମା, ଆମ ପାଖକୁ ଆସି ଯ

ସାନ ବୋହୂ ଧରି ବସିଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ସହ ମୋତେ ନେଇଯିବା ପାଇଁ, ମୋର ଇଛା ହୋଇ ନ ଥିଲା ଘରର ମୂଳଦୁଆ ପଥରଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷ ରଙ୍ଗ କାମ ଯାଏଁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଶୀତାଂଶୁ ନିଜ ହିସାବରେ, ପସନ୍ଦରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି, ପ୍ରତି ମୁହୁର୍ତ୍ତର ସ୍ମୃତି ମୋ ମନ ଅଗଣାର ନିର୍ଜନତାରେ ହିଲ୍ଲୋଳିତ ହୋଇ ଉଠିଥିଲାତୋଫାନ ପରେ ପରେ ବାଇୟା ଚଢେଇର ବସାକୁ ପ୍ରାଣହୀନ ଶୂନ୍ୟତା ଭିତରେ ଛାଡିଦେବା ମୋ ପକ୍ଷେ କାଠି କର ହୋଇଥିଲା

ଶୀତାଂଶୁ କହୁଥିଲେ, ‘ଜାଣିଛ କୁସୁମ, ଆଉ ଦୁଇ ବର୍ଷ ତା’ ପରେ ଯଦି ମୋର କିଛି କ’ଣ ହୋଇଯାଏ, ତମେ ଫେମିଲି-ପେନସନ ପାଇବ। ତା ଆଗରୁ କିନ୍ତୁ ମୋ ପେନସନ ତମକୁ ମିଳିବ

ସେହି କଥା ହିଁ ହେଲା ତାଙ୍କର ପେନସନ ଟଙ୍କା ପାରିବାରିକ ପେନସନରେ ପରିଣତ ହେଲା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସେ ସଂସାର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ କିଛିଦିନ ଯାଏଁ ତାଙ୍କ ପୁରା ପେନସନ ପାଇବାର ମୁଁ ହକ୍‌ଦାର ହେବି ଏୟା ଭାବି, ମନକୁ ଶକ୍ତ କରି, ଏକୁଟିଆ ରହିବାର ମାନସିକତା ନେଇ ମୁଁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲି, ମୁଁ ଆଉ କୁଆଡେ ଯିବିନି ବରଂ, ତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବାର୍ଷିକୀ ପରେ ତଳଟା ଭଡାରେ ଲଗେଇ ଉପରେ ମୁଁ ରହିବି ଯେଉଁ ଆବେଗ, ବିଶ୍ଵାସର ଛତ୍ର ଛାୟା ତଳେ ଚାଳିଶି ବର୍ଷ କାଳ କଟେଇଲି, ତା’ର ଆଶ୍ରା କ’ଣ ଏତେ ସହଜରେ ଛାଡି ହେବ?

କାଳୁ ସକାଳୁ ଅନୀତା, ତା ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ପ୍ରଦୀପ, ତା ସ୍ତ୍ରୀ ଙ୍କୁ ଷ୍ଟେସନରୁ ମୀନୁର ସ୍ୱାମୀ କାରରେ ଧରି ଆଣି ଆସିଥିଲେ ଘରେ ଗହଳ ଚହଳ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା। ପ୍ରୀତମର ସ୍ତ୍ରୀର ଆଗୁଆ ପଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇ ଯାଉଥିଲା।

ରୋଷେଇ ଘରୁ ତାର ପାଟି ଶୁଭିଲା, ‘ମାମା, କୋଉଠି ଅଛ, ଆସ ହାଣ୍ଡି ବନ୍ଦାଣ ହେବ

ମୁଁ ବାହାରେ ହିଁ ରହି କହିଲି, ‘ବନ୍ଦାଣ ସାରିଦିଅ ରନ୍ଧା ଏବେ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଦ୍ଵିପଦର ହୋଇଯିବ। ପୁରୋହିତ ଆସିଲା ବେଳକୁ ସରିଥିଲେ ହେବ ନା

ମୀନୁ ପାଟି କଲା, ‘ମାମା, ଭିତରକୁ ଆସ। ମିଶି କି ସାରିଦେବା

ରୋଷେଇ ଘର ଭିତରେ ଭାଉଜ-ନଣନ୍ଦ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଯାକ ଥିଲେ

‘ମୁଁ ମିଶିଲେ ଛଅ ହେବ। ମୋତେ ଆଉ ମିଶା ନା

ମୁଁ ଇଛାକୃତ ଉପେକ୍ଷା କଲି ଭରା-ପୁରା ପରିବାର ମୋର, ଘରେ ଭଲ-ମନ୍ଦ କାମରେ ଏଣିକି ତମେମାନେ କର ମାମାକୁ ଆଉ ସେ ଭିତରେ ପୁରାଅନି। ଏଇ ବିଧବାର ସେଇଠି କଣ କାମ?

ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ବାର୍ଷିକୀ ପାଇଁ ମୁଁ ସାନ ଭଉଣୀ ମାନି ପାଖକୁ ଫୋନ କରି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲା ବେଳେ ସେ କହିଥିଲା, ‘ଅପା, ଗଲା ବର୍ଷ ମୁଁ ଜାଣି ଜାଣି କହି ନଥିଲି। କାର୍ତ୍ତିକ ଆଗରୁ ହିଁ ଭାଇନାଙ୍କ କାଳ ହୋଇଥିଲା ନା ୟାଙ୍କର ପୁରୀରେ ପୁରା ଚିହ୍ନା ଅଛନ୍ତି ଏ ବର୍ଷ କିନ୍ତୁ କହିବୁ। ଆଗରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପାଇଁ ଭଲ ରୁମ ରଖି ହେବ

ମୁଁ ବାହା ହେଲା ବେଳେ ମାନି ଛୋଟ ପିଲାଟାଏ ଥିଲା ନିଜ ପରିବାର କଥା ବୁଝୁ ବୁଝୁ ମାନି ଯେ ବଡ ହେଇସାରିଛି, ବାହା ହୋଇ ଘର ସଂସାର କରିଛି, ଅପା କଥା ବୁଝିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଇ ପାରିଛି, ଶୀତାଂଶୁ ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ହିଁ ମୋର ହୃଦ୍‌ବୋଧ ହୋଇଥିଲା ପୁରୀ ଯାଇ ବଡି ଭୋର୍‌ରୁ ଉଠି ମାର୍କଣ୍ଡ ର ଗୋଳିଆ ପାଣିରେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ବୈଧବ୍ୟ ର ଯନ୍ତ୍ରଣା କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରିବାର ଟିକେ ବି ମୋର ଇଛା ନ ଥିଲା ମନା କରିଦେଲି, ‘ମୋର ପୁରୀ ଯାଇ କାର୍ତ୍ତିକ ହବିଷ କରିବାରେ ଆଗ୍ରହ ନାହିଁସେଥିପାଇଁ ରୁମ୍‌ କିଛି ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ ତମେମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁ ଆସ

ଠିକ୍‌ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସରି ଯାଇଥିଲା। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରେ ପ୍ରଦୀପ, ତା ସ୍ତ୍ରୀ’ର ଭୂମିକା ଅଧିକ ଥିଲା ମୁଁ କେବଳ ମୁକ ଦର୍ଶକ ଥିଲି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ’ଙ୍କ ଭୂମିକା ତା ପରେ ଥିଲା ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଟିରୁ କଥା ଛଡେଇ ସେ ପ୍ରଦୀପର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ମୋ ଶାଶୁ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆମେ ଏଇଠି ବିନ୍ଦୁ ସାଗରରେ କରୁଥିଲୁ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ ଙ୍କ ଅଭଡା ନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରା ଯାଉଥିଲା। ଆଜି ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରରୁ ଭୋଗ ଅଣାଯାଇ ପରଶା ଯାଇଥିଲା ଭାଇ-ଭାଉଜ, ମାନି-ତା ବର, ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ, ସମୁଦି ସମୁଦୁଣୀ ମାନେ, ସାହି ପଡିଶା ସମସ୍ତେ ଖାଇ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ

ଗଲାବେଳେ ଭାଉଜ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲେ, ‘ଏକା ଏକା ଏଇଠି କେତେ ଦିନ ରହି ପାରିବ ଅପା, ଦିନା କେତେ ଆମ ଘରେ ବି ରହିବ, ଆସ

ମନା କରିପାରି ନ ଥିଲି ମୁଁ କେବଳ ଦର ହସିଲା ଆଖିରେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲି

ବାହା ହେଲା ପରେ ମୋର ବାପା ଘର ସହ ସମ୍ପର୍କ ଅଧିକ ନ ଥିଲା, ଖୁବ୍‌ ସୀମିତ ଥିଲା ଭୋଜିଭାତ, ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଛଡା ଆମକୁ ଆଉ କୁଆଡେ ଆଖି ପକେଇବା ପାଇଁ ସମୟ ମିଳି ପାରୁ ନ ଥିଲା। କିମ୍ବା ବାପା-ମାଆ ମଧ୍ୟ କେବେ, ଝିଅ ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ରହିଲାଣି, ଦିନେ ଓଳିଏ ଆସି ରହିବେ, ଏହି ବିଚାର ବି ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ କେବେ ଆସି ନ ଥିଲା ବାପା-ମାଆ ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବେଳେ ଯାହା ଆମେ ଯାଇଥିଲୁ ମୋର ଦି’ ଭାଇ ଭାଉଜ ଙ୍କ ଗାଣ୍ଠେ ହେବ ପରିବାର ସହ ବି ମୋର ସମ୍ପର୍କ ଖୁବ୍‌ କମ ଥିଲା ମୋଟ ଉପରେ ମୋ ପରିବାର, ଶାଶୁଘର, ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ଗାଁ ଲୋକ, ଏଇମାନଙ୍କ ବଳୟ ଭିତରେ ହିଁ ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ସଂସାର ଥିଲା ଆଜି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି ବର୍ଷରୁ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି କଠିନ ହୋଇ ସାରିଥିବା କୋହ ତରଳିବାରେ ଲାଗିଥିଲା କବାଟ ବନ୍ଦ କରି ଏକୁଟିଆ ପାଟି କରି କାନ୍ଦିବାକୁ ମୋତେ ଇଛା ହେଉଥିଲା

ଚାରି

ଡ୍ରଇଂ ରୁମରେ ପ୍ରଦୀପ, ପ୍ରୀତମ ସହ ତିନି ଜ୍ଵାଇଁ ବସି ଗପ-ସପ ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରଦୀପର ସପ୍ତମ ପଢୁଥିବା ପୁଅ ଏବଂ ଅନୀତା ର ଅଷ୍ଟମ ପଢୁଥିବା ଝିଅ ନିଜ ନିଜ ବାପା ମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ। ମୋତେ ଦେଖୁ ଦେଖୁ ପ୍ରୀତମ ଡାକିଲା, ‘ମାମା, ଆସ। ଶୁଣ, ଭାଇ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି

ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଆଖିରେ ପ୍ରଦୀପକୁ ଚାହିଁଲି ପିଲା ଦିନୁ ଖୁବ୍‌ କମ୍‌ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରେ ସେ ବଡ ପରିବାର ଭିତରେ ବଡପୁଅର ଗୁରୁ-ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସେ ସବୁବେଳେ ସୁଚାରୁ ରୂପେ ତୁଲେଇ ଆସିଛି ମା’ର ମନର କଥା ବାହାରକୁ ଆସିଲା ଆଗରୁ ଅତି ସହଜରେ ତାକୁ ରୂପାନ୍ୱିତ କରିଦିଏ ପ୍ରୀତମ ହିଁ କହିଲା, ‘ମାମା, ଭାଇ କହୁଛନ୍ତି, ତମେ ତାଙ୍କ ସହ ଯିବ

‘ହଁ ମାମା, ତମେ ଆମ ସହ ଚାଲ। ବାବାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯାଏଁ କହିଥିଲ, ଠିକ ଥିଲା ଆଉ ୟା ପରେ ଏତେ ବଡ ତଳ ଉପର ଘରେ ଏକୁଟିଆ ରହିବାଟା ଅନ୍ତତଃ ତମ ପକ୍ଷେ ଠିକ୍‌ ହେବନି

ମୋ ମନରେ ଉଠୁଥିବା ଝଡକୁ ପ୍ରଦୀପ ତା ହେଲେ ଉଣ୍ଡି ଦେଇଛି ! ତଥାପି ମୁଁ କହିଲି, ‘ଶୁଣେ ବାପା, ତଳଟା ଆମେ ଭଡାରେ ଦେଇଦେବା ଉପରେ ମୁଁ ରହିବି। ଆଉ ଅସୁବିଧା ହେବନି ତା ଛଡା ମୀନୁ ତ’ ପାଖରେ ଅଛି

ମୀନୁର ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ‘ହଁ ଭାଇ, କିଛି ଅସୁବିଧା ହେବନି ଆମେ ଅଛୁ ।

ପ୍ରଦୀପ କହିଲା, ‘ଯାହା ହେଲେ ବି ତମେ ଏଇଠି ଏକୁଟିଆ ରହିବ ନାହିଁ ମାମା ମୁଁ ଜାଣିଛି, ବାବାଙ୍କୁ ଝୁରି ଝୁରି ତମେ ରୋଗିଣା ହୋଇଯିବ ଦେଖୁନ, ତମର ବର୍ଷକ ତଳର ଚେହେରା ଆଜି ଅଛି? ମୁଁ କିଛି ଶୁଣିବିନି ତମେ ତଳଟା ଭଡା ଲଗେଇ ଦିଅ ଆର ଥରକୁ ମୁଁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ତମକୁ ମୋ ସହ ଯିବାକୁ ହେବ

ମୁଁ ଆଉ ପ୍ରତିବାଦ କରିପାରିଲି ନାହିଁ ଚୁପ୍‌ ରହିଗଲି ସମୟର ବାଲିରେ ଚାଲି ଚାଲି ମୋ ଶରୀର, ମନ ଥକି ଯାଇଥିଲା ମୁଁ କ’ଣ ଶୀତାଂଶୁ ଙ୍କ ଭଳି ହୋଇ ପାରିବି? ବୀର ଦର୍ପରେ ଅଜଣା ଅପେକ୍ଷିତ ଆଗନ୍ତୁକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରତ ଜଣେ ଶସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ସୈନିକ ଭଳି ଏକୁଟିଆ ରହି ପାରିବି ମୁଁ? ଏତେ ବଡ ସଂସାର କଲା ପରେ ଏକୁଟିଆ-ଜୀବନ-ଯାତ୍ରାର ସ୍ଵାଦ ଚାଖିବାର ସାହାସ ମୁଁ କରି ପାରିବି? ଏମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମୋ ଜୀବନ, ଏମାନଙ୍କ ଭିତରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହି ସତ୍ୟଠୁଁ ଦୂରେଇ ହେବନି ଫୁଲରୁ ମହୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଯାଇ ଶେଷରେ ତା’ର ବନ୍ଦ ପାଖୁଡା ଭିତରେ ଯେ ତାକୁ ରହି ଯିବାକୁ ହେବ, ସେୟା କ’ଣ ଭ୍ରମର ଫୁଲ ଭିତରେ ପଶିଲା ଆଗରୁ ଭାବିଥାଏ?

ଶୀତାଂଶୁ କହୁଥିଲେ, ‘ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ରେ ରହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଆତ୍ମ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ଥରର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିବା ବହୁତ ଭଲ ଯଦି ତମେ ଏକୁଟିଆ ହୋଇଯାଅ, ଘର ଭଡା ଦେବ, ପେନସନ ଟଙ୍କା ଅଛି ହାତ ଗୋଡ ଚାଲିଥିଲା ଯାଏଁ କାହାରି ଆଶ୍ରିତ ହେବା ଠିକ୍‌ ନୁହେଁ

ମୋ ପିଲାମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ହୋଇ ପାରିବେନି ମଧ୍ୟ ସେବେ ଶୀତାଂଶୁ ଙ୍କୁ ଗୁଡେଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲି। ଆଜି ବି ପିଲା ମାନେ ମୋ ସାହାରା ହେବେ।

ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ଭଳି ମୁଁ ଦୃଢ ମନା ନୁହେଁ ପରିବାର ଚଳେଇବା ପାଇଁ କେବେ କେଉଁଠୁ କିମିତି ଯୋଗାଡ-ଯତ୍ନ କରୁଥିଲେ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ନ ଥିଲି ତାଙ୍କ ବିନା କେବଳ ତାଙ୍କ ପେନସନ, ଏହି ଘର ଭଡା ମୋତେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଦେଇ ପାରିବନି କେବେ ହେଁ ନୁହେଁ

ଏହା ଭିତରେ କେତେବେଳେ ଯେ ମୋ ପଛରେ ସବୁ ପିଲାଏ ଆସି ଠିଆ ହୋଇ ସାରିଲେଣି, ସେ ଦିଗରେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ ପଛରୁ ଅନୀତା କହି ଉଠିଲା, ‘ଭାଇ, ତା ପରେ ମୋ ପାଖରେ ଯାଇ ରହିବେ। ବହୁତ ଦିନ ତଳେ ବାବାଙ୍କ ସହ ମୋ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ ସେଇଟା ପୁଣି ଏଲ ଟି ସି ରେ

ମୁଁ ପଛକୁ ଝଟ୍‌ କିନା ଚାହିଁଲି, ‘ହଁ, ମୋତେ ଭାଗ କରିଦିଅ

ତା ବସିବା ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରୀତମ ଉଠି ଆସି ମୋ ପିଠିରେ ଓହଳି ଗଲା, ‘ନିଜ ପିଲାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ରହିବା କ’ଣ ଭାଗ ମାମା? ଭାବିନିଅ, ତମର ପାଞ୍ଚଟା ଜାଗା ଅଛି ରହିବା ପାଇଁ

ଗୀତୁ ମୋ ହାତକୁ ଲାଗି ଆସିଲା, ‘ତା ପରେ ଆମ ପାଖକୁ ନୁହଁ ?’

ସେ ତା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହସି ହସି ଚାହିଁଥିଲା ତା’ ସ୍ୱାମୀ ବି ହସି ହସି ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ଶାଶୁ-ଶ୍ୱଶୁର, ଜା-ଜଉଳିଙ୍କୁ ଧରି ସେ ଘର କରିଛି ବିଧବା ମାଆ ଆସି ସେମାନଙ୍କର ସେଇଠି ରହିବ, ସେତେ ବଡ ଖୋଲା ହୃଦୟରେ ସେ କଥା କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଶକ୍ତି କାହାର ଅଛି? ତଥାପି ସେ ଦୁହେଁ ତା’ଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖିଥିଲେଗୀତୁର ଦଶ ବର୍ଷର ଝିଅ ମୋ ପେଟକୁ ଧରି ଠିଆ ହୋଇଗଲା, ‘ହଁ, ହଁ, ଆଈ, ଆମ ସହ ତମେ ରହିବ

ଅତିଶୟ ଆବେଗରେ ତାକୁ ଭିଡି ଧରିଲି ସମ୍ପର୍କ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧ ର ଅଦ୍ଭୁତ ଆକର୍ଷଣ କ’ଣ ଏତେ ସହଜରେ ଛାଡି ହୁଏ? ଅନୀତା ବାହାଘରରେ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଇ ଗୀତୁ ପାଇଁ ବଡ ଚାକିରିଆ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଶୀତାଂଶୁ ସାହାସ କରି ପାରି ନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଫିସର ଜଣେ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ଦୂର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଶାଳୀ ଥିଲେ, ଗୀତୁର ଶାଶୁ। ଭୋଟ ବେଳେ ଥରେ ତାଙ୍କ ଗାଁ ରେ ଶୀତାଂଶୁଙ୍କ ଡ୍ୟୁଟି ପଡିଥିଲା ସେଇଠି ଗୀତୁର ସ୍ଵାମୀକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇ ଆସୁ ଆସୁ ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ଆଗକୁ ବଢେଇ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସମୟ – ଆଉ ଆଜିର ଦିନ। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୀତୁ ତା’ ଶାଶୁ ଘରର ଜଣେ କାହାରି ବିଷୟରେ ଥରେ ଦିନେ ହେଲେ ବି ମୋ ପାଖରେ ଅଭିଯୋଗ କରିନି

ମୋ ଆଗରେ ମୀନୁ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା, ‘ଆଉ ମାମା, ଆମ ଘରକୁ?’

ମୂର୍ଖ ମୀନୁର କାନ ମୋଡିବାକୁ ମୋର ଇଛା ହେଉଥିଲା। ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତା ଚିବୁକକୁ ଧରି କହିଲି, ‘ତୋ ପାଖରେ ଅଛି ରେ ମାଆ ତମେ ଦୁହେଁ ନ ଥିଲେ ମୁଁ କ’ଣ ଏକୁଟିଆ ଏଇଠି ରହି ପାରିଥାନ୍ତି?’

ମୁଁ କ’ଣ ସତରେ ଏକୁଟିଆ ରହି ପାରିଥାନ୍ତି? ମୋ ନିଜକୁ ନିଜେ ବର୍ଷେ ହେଲା ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଚାଲିଛି

ଗାଡକଣାରେ ଆଶ୍ଵିନର ନୁଆଁଣିଆ ସଂଧ୍ୟା ତା’ର କାୟା ବିସ୍ତାର କରି ଆସୁଥିଲା ଆଉ ଗୋଟିଏ ରାତି ପିଲାମାନେ ମୋ ସହ ରହିବେ ତା ବି ସମସ୍ତେ ନୁହେଁ। ଅନୀତା, ପ୍ରଦୀପ ନିଜ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଏଇ ରାତିରେ ହିଁ ବାହାରିଯିବେ ଗୀତୁ, ତା ସ୍ୱାମୀ ସକାଳୁ ବସରେ ଯିବେ ପ୍ରୀତମ ସହ ସାନ ବୋହୂ ତାଙ୍କ ବାପା ଘରକୁ ଯିବେ। ତିନି ଦିନ ପରେ ସେମାନେ ବି ଆସାମ ବାହାରି ଯିବେ ପୁଣି ଆଉଥରେ ଆମେ ମୀନୁ ତା ଶାଶୁ ଘରେ, ମୋ ଘରେ ମୁଁ, ଏକୁଟିଆ ଅନ୍ତତଃ କିଛି ଦିନ ମୋତେ ଏକୁଟିଆ ରହିବାକୁ ପଡିବ ତା ପରେ ମୋ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଭିନ୍ନ ହୋଇଯିବ ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ପିଲାମାନେ। ଶୀତାଂଶୁ ଯେ ଆଉ ନାହାନ୍ତି!

(ଫେବୃୟାରୀ ୧୯୮୨, ସୁଚରିତା, ମାସିକ ମହିଳା ପତ୍ରିକା, ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ପ୍ରକାଶିତ ମୋର ଲେଖା “ମନ ଅଗଣାରୁ” ର କ୍ରମ-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୩୫ ବର୍ଷ ପରେ। ସେହି ଚରିତ୍ର, ସେହି ପରିବାର।)

ସମାପ୍ତ